Taʼrif
Masʼuliyati çeklangan jamiyat (MÇJ) — bir yoki bir neça şaxs taʼsis etgan, ustav fondi (ustav kapitali) taʼsis hujjatlarida belgilangan miqdorlarda uluşlarga bölingan xöjalik jamiyati (2026-yil 21-apreldagi O‘RQ-1137-son Qonunning 3-moddasi, 2026-yil 22-iyuldan kuçda). Jamiyat majburiyatlari böyiça butun mol-mulki bilan javob beradi, iştirokçilar esa ular böyiça javobgar emas va hissasi qiymati doirasida xavf kötaradi.
Qonun nima deydi
Taʼrif 2026-yil 21-apreldagi O‘RQ-1137-son «Masʼuliyati çeklangan jamiyatlar töğrisida»gi Qonunning 3-moddasida berilgan. Qonun rasmiy eʼlon qilingandan keyin uç oy ötgaç, 2026-yil 22-iyuldan kuçga kirgan (71-modda) va 2001-yil 6-dekabrdagi 310-II-son Qonun örniga keldi (68-modda).
- Jamiyat davlat röyxatidan ötkazilgan paytdan eʼtiboran yuridik şaxs maqomini oladi (3-modda).
- Jamiyat majburiyatlari böyiça barça mol-mulki bilan javob beradi. Iştirokçilar jamiyat majburiyatlari böyiça javobgar emas, zarar xavfini hissalari qiymati doirasida kötaradi (4-modda).
- Hissasini töliq qöşmagan iştirokçi tölanmagan qism doirasida solidar javob beradi (4-modda).
- Iştirokçilar soni elliktadan oşmasligi kerak (8-modda). Oşib ketsa, jamiyat bir yil içida aksiyadorlik jamiyatiga yoki işlab çiqariş kooperativiga aylantiriladi, aks holda sud orqali tugatiladi.
- MÇJni bir şaxs taʼsis etişi mumkin. Bir iştirokçili MÇJ boşqa MÇJning yagona iştirokçisi böla olmaydi, bir aksiyadorli aksiyadorlik jamiyati bundan mustasno (8-modda). Umumiy yiğiliş masalalarini yagona iştirokçi özi hal qiladi va yozma rasmiylaştiradi (38-modda).
- Oliy organ — iştirokçilarning umumiy yiğilişi; kuzatuv kengaşi ustavda nazarda tutilgan bölsa tuziladi; joriy faoliyatga direktor yoki kollegial ijro etuvçi organ rahbarlik qiladi (30-modda).
- Hissa taʼsis hujjatlaridagi muddatda, lekin röyxatdan ötgandan boşlab bir yildan keçiktirmay töliq kiritiladi (15-modda).
Biznes bunga qayerda duç keladi
MÇJ savdo, xizmat, işlab çiqarişda tanlanadi: egasidan alohida subyekt, kompaniya nomiga hisobvaraq va şeriklarni qabul qiliş imkoni kerak bölganda.
Amaliy misol
Ikki şerik ustav fondiga pul va uskuna kiritadi. Kompaniya yetkazib beruvçi bilan hisob-kitob qilmasa, undiruv kompaniya mol-mulkiga qaratiladi, şeriklarning şaxsiy mol-mulkiga emas. Istisno: tölovga qobiliyatsizlik jamiyatga majburiy körsatma beriş huquqiga ega direktor, kengaş aʼzosi yoki iştirokçining ğayriqonuniy harakatlari tufayli yuzaga kelsa, mol-mulk yetmaganda unga subsidiar javobgarlik yuklatilişi mumkin (4-modda).
Nimalar bilan adaştiriladi
- YaTT. Yakka tartibdagi tadbirkor — jismoniy şaxs, u butun mol-mulki bilan javob beradi.
- Aksiyadorlik jamiyati. Kapital aksiyalarga bölinadi, uluşlarga emas; unga alohida qonun amal qiladi.
- «Masʼuliyati çeklangan» — «masʼuliyat yöq» degani emas. Direktor va iştirokçilar öz ğayriqonuniy harakatlari uçun javob beradi.
Köp beriladigan savollar
MÇJda neçta iştirokçi bölişi mumkin?
Bittadan ellikkaça (O‘RQ-1137-son Qonunning 8-moddasi). Iştirokçilar soni oşib ketsa, jamiyat bir yil içida aksiyadorlik jamiyatiga yoki işlab çiqariş kooperativiga aylantiriladi, aks holda sud orqali tugatiladi.
2026-yil noyabrda MÇJ haqidagi qaysi qonun amalda?
2026-yil 21-apreldagi O‘RQ-1137-son Qonun, u 2026-yil 22-iyuldan kuçga kirgan. 2001-yil 6-dekabrdagi 310-II-son Qonun öz kuçini yöqotgan.
MÇJ taʼsisçisi öz mol-mulki bilan javob beradimi?
Odatda yöq: u hissasi qiymati doirasida xavf kötaradi. Istisnolar — hissaning tölanmagan qismi va jamiyatni tölovga qobiliyatsiz qilgan ğayriqonuniy harakatlar uçun subsidiar javobgarlik (4-modda).
Manbalar
- Закон Республики Узбекистан от 21.04.2026 № ЗРУ-1137 «Об обществах с ограниченной ответственностью» (O‘RQ-1137)ст. 3, 4, 8, 15, 30, 38, 68, 71
Mavzuga oid
Boşqa atamalar
Taʼrif yuridik maslahat örnini bosmaydi. Asl manba — havoladagi akt; normalar özgarişi mumkin, amaldagi tahrir bilan soliştiring.