Asosiy qismga ötiş
Pactum
Atamalar luğati

Fors-major nima? Yengib bölmaydigan kuç holatlari Özbekiston qonunçiligida

Taʼrif

Fors-major (yengib bölmaydigan kuç) — favqulodda va muayyan şaroitlarda oldini olib bölmaydigan vaziyatlar bölib, ular tufayli majburiyatni bajarib bölmaydi. Fuqarolik kodeksining 333-moddasiga köra, qonun yoki şartnomada boşqaça tartib bölmasa, tadbirkor fors-majorni isbotlay olmasa, javob beradi. Kontragentlarning majburiyatni buzişi, bozorda tovar yöqligi va pul mablağlari yetişmasligi fors-majorga kirmaydi.

Qonun nima deydi

Fuqarolik kodeksi 333-moddasining uçinçi qismi: qonunda yoki şartnomada boşqaça tartib bölmasa, tadbirkorlik faoliyatida majburiyatni bajarmagan şaxs uni lozim darajada bajarişga yengib bölmaydigan kuç, yaʼni favqulodda va muayyan şaroitlarda oldini olib bölmaydigan vaziyatlar (fors-major) tufayli imkon bölmaganini isbotlay olmasa, javobgar böladi. Qarzdorning şartlaşuvçi şeriklari tomonidan majburiyatlarning buzilişi, majburiyatni bajariş uçun zarur tovarlarning bozorda yöqligi, qarzdorda zarur pul mablağlarining bölmaganligi bunday vaziyatlarga kirmaydi. Aybning yöqligini majburiyatni buzgan şaxs isbotlaydi (ikkinçi qism). Majburiyatni qasddan buzganlik uçun javobgarlikni bartaraf qiliş yoki çeklaş haqida oldindan kelişilgan bitim haqiqiy emas (törtinçi qism).

Kim tasdiqlaydi

333-modda maʼlumotnomani javobgarlikdan ozod bölişning majburiy şarti qilmaydi. Alohida davlat xizmati Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 28-oktyabrdagi 625-son qarori bilan tasdiqlangan reglamentga asoslanadi: Özbekiston hududida boşlangan yoki bölib ötgan holatlar taşqi savdo bitimlari, xalqaro moliya yoki investitsiya kelişuvlari va xalqaro şartnomalar böyiça tasdiqlanadi. Ariza Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali beriladi. Reglamentda Investitsiyalar va taşqi savdo vazirligi körsatilgan; 2022-yil dekabrda uning negizida Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi taşkil etilgan, portalda xizmatni u körsatadi. Qaror ariza qabul qilingan kundan boşlab 13 iş kunida çiqariladi (12-band). Yiğim — bitta şartnoma uçun bazaviy hisoblaş miqdorining 90 foizi, şu arizadagi har bir qöşimça şartnoma uçun BHMning 50 foizi (15-band); 2026-yil noyabr holatiga BHM 440 000 söm bölganda bu 396 000 va 220 000 söm. Sertifikat elektron şaklda, ERI va QR-kod bilan, muddatsiz beriladi.

Biznes bunga qayerda duç keladi

Yetkazib beriş, pudrat va taşqi savdo şartnomalarida: fors-major bandida holatlar röyxati, xabar muddati va oqibatlar yoziladi.

Amaliyotdan misol

Olib kirişni taqiqlovçi davlat qarori sabab yetkazib beriş buziladi. Yetkazib beruvçi şartnomadagi muddatda yozma xabar beradi va hujjatlarni ilova qiladi. Ozod bölişni “fors-major” sözi emas, şartnoma va dalillar hal qiladi.

Nima bilan adaştiriladi

  • Oddiy tijorat xavflari. Kontragentning yetkazib bermasligi, bozorda tovar yöqligi va pul yetişmasligi 333-moddaning uçinçi qismida töğridan-töğri çiqarilgan.
  • Sertifikat avtomatik ozod qiliş deb öylaş. U dalil, majburiyatni bekor qilmaydi.

Köp beriladigan savollar

Özbekistonda fors-majorni kim tasdiqlaydi?

Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 28-oktyabrdagi 625-son qarori bilan tasdiqlangan reglamentga köra taşqi savdo va xalqaro şartnomalar böyiça holatlar Yagona davlat xizmatlari portali orqali sertifikat bilan tasdiqlanadi; xizmatni Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi körsatadi. Boşqa şartnomalar uçun Fuqarolik kodeksining 333-moddasi sertifikatni majburiy deb atamaydi.

Fors-major sertifikati qança turadi?

Reglamentning 15-bandiga köra bitta şartnoma uçun bazaviy hisoblaş miqdorining 90 foizi (2026-yil noyabr holatiga BHM 440 000 söm bölganda 396 000 söm) va şu arizadagi har bir qöşimça şartnoma uçun BHMning 50 foizi. Onlayn topşirişda tölanadigan summani my.gov.uz portali xizmat kartoçkasida körsatadi.

Pul yetişmasligi fors-major hisoblanadimi?

Yöq. Fuqarolik kodeksi 333-moddasining uçinçi qismi qarzdorda pul mablağlarining yöqligini, kontragentlarning majburiyatni buzişini va bozorda tovar yöqligini töğridan-töğri çiqarib taşlaydi.

Manbalar

Mavzuga oid

Boşqa atamalar

Taʼrif yuridik maslahat örnini bosmaydi. Asl manba — havoladagi akt; normalar özgarişi mumkin, amaldagi tahrir bilan soliştiring.