Taʼrif
Due diligence (kompaniyani huquqiy tekşiriş) — uluş sotib oliş, investitsiya yoki yirik bitimdan oldin kompaniyaning taʼsis hujjatlari, uluşga bölgan huquq, majburiyatlar, soliqlar va nizolarini har tomonlama tekşiriş. Bu iş yuritiş amaliyotidagi atama, qonundagi tuşunça emas: Özbekiston qonunçiligida uning taʼrifi yöq. Yaqin norma — kontragent tanlaşda «lozim darajada ehtiyotkorlik» (Soliq kodeksining 15-moddasi).
Qonun nima deydi
Qonunda due diligence taʼrifi yöq — bu qöşiliş va sotib oliş bitimlari amaliyotidagi tuşunça. Soliq kodeksida unga yaqin, lekin tor tuşunça bor: 15-modda soliq tölovçini kontragent tanlaşda lozim darajada ehtiyotkorlik körsatişga majbur qiladi — soliq hisobiga qöyilganligini, işbilarmonlik obrösini, işlab çiqariş bazasi va xodimlari borligini, moliyaviy holatini va majburiyatni bajariş qobiliyatini tekşiriş. Majburiyatlarini bajarmagan şaxslar bilan bitimlar böyiça xarajatlar, agar lozim darajada ehtiyotkorlik körsatilmagan bölsa, soliq soliş maqsadida tan olinmaydi.
Kompaniya sotib olişda nimalar tekşiriladi
- Uluşga huquq. «Masʼuliyati çeklangan jamiyatlar töğrisida»gi 2026-yil 21-apreldagi O‘RQ-1137-son Qonunning 21-moddasiga köra jamiyat ustav fondidagi uluşga huquq tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reyestriga yozuv kiritilgan paytdan boşlab ötadi va reyestrdan köçirma bilan tasdiqlanadi. Köçirma, ustav, uluşni sotişdagi çeklovlar va sotib olişning ustuvor huquqi tekşiriladi.
- Yirik bitimlar: qiymati jamiyat sof aktivlarining yigirma beş foizidan ortiq mol-mulk bilan bitim (ustavda kattaroq miqdor belgilanmagan bölsa; odatdagi xöjalik faoliyatidagi bitimlar hisobga olinmaydi) umumiy yiğiliş qarorini talab qiladi (50-modda).
- Soliqlar: soliq majburiyati böyiça daʼvo muddati odatda soliq davri tugaganidan keyin uç yil (Soliq kodeksining 88-moddasi), şu davr hisoboti tekşiriladi.
- Hamkorning obrösi: davlat xaridlaridagi insofsiz ijroçilarning yagona reyestri («Davlat xaridlari töğrisida»gi Qonunning 48-moddasi); unga kiritilgan ijroçi ikki yil davlat xaridlarida qatnaşa olmaydi.
Amaliyotdan misol
Jamiyat uluşini sotib oluvçi şartnomadan oldin tadbirkorlik subyektlari reyestridan köçirma, ustav va uç yillik soliq hisobotini söradi. Ustavda uluşni sotiş uçun jamiyatning roziligi talab etilişi aniqlandi, bu rozilik bitim jadvaliga kiritildi.
Nimalar bilan adaştiriladi
- Due diligence va bitta şartnomadan oldingi kontragent tekşiruvi: birinçisi butun kompaniyani keng tekşiriş, ikkinçisi hamkorni tanlab tekşiriş.
- Reyestrlar tekşiruvni almaştirmaydi: köçirma sörov sanasidagi maʼlumotni körsatadi, ammo yaşirin majburiyatlar va nizolarni oçmaydi.
Köp beriladigan savollar
Özbekiston qonunçiligida due diligence bormi?
Yöq, bu amaliyot atamasi. Unga yaqin, lekin tor tuşunça — Soliq kodeksining 15-moddasidagi kontragent tanlaşda lozim darajada ehtiyotkorlik.
MÇJ uluşiga huquqni nima tasdiqlaydi?
Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reyestridan köçirma: huquq yozuv kiritilgan paytdan boşlab ötadi (O‘RQ-1137-son Qonunning 21-moddasi).
Hamkorni tekşirişda qonunda nomlangan qaysi reyestrlar yordam beradi?
Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reyestri (O‘RQ-1137-son Qonunning 21-moddasi) va davlat xaridlaridagi insofsiz ijroçilarning yagona reyestri («Davlat xaridlari töğrisida»gi Qonunning 48-moddasi).
Manbalar
Mavzuga oid
Boşqa atamalar
Taʼrif yuridik maslahat örnini bosmaydi. Asl manba — havoladagi akt; normalar özgarişi mumkin, amaldagi tahrir bilan soliştiring.