Narx — vazifa hajmiga qarab

O‘zbekistonda kontragentni tekshirish

Xarajatlaringiz va QQS hisobga olinishini himoya qiladigan zarur ehtiyotkorlik dosyesini tuzamiz hamda hech bir reyestrda ko‘rinmaydigan narsalarni shartnoma bilan yopamiz.

  • Zarur ehtiyotkorlik — Soliq kodeksining 15-moddasi bo‘yicha majburiyat
  • 2026-yil 1-yanvardan QQSni hisobga olish hisob-fakturaning xavf toifasiga bog‘liq
  • Yetkazib beruvchi guvohnomasining bekor qilinishi uning xaridorlariga ham uriladi
Qisqacha

O‘zbekistonda kontragentni nima uchun tekshirish kerak va buni qilmaslik nima bilan tahdid soladi?

O‘zbekistonda kontragentni tekshirish — yaxshi amaliyot emas, balki majburiyat: Soliq kodeksi 15-moddasining birinchi qismi soliq to‘lovchidan kontragentlarni tanlashda zarur ehtiyotkorlik ko‘rsatishni, ya'ni hisobga qo‘yilganligini, ishbilarmonlik obro‘sini, ishlab chiqarish bazasi va xodimlar mavjudligini, moliyaviy holatini hamda bitim bo‘yicha majburiyatlarni bajara olish qobiliyatini tekshirishni talab qiladi. O‘sha moddaning ikkinchi qismi to‘g‘ridan-to‘g‘ri aytadi: majburiyatlarini bajarmagan shaxslar bilan tuzilgan bitimlar bo‘yicha xarajatlar, agar soliq to‘lovchi bitim tuzishda zarur ehtiyotkorlik ko‘rsatmagan bo‘lsa, soliq solish maqsadida e'tirof etilmaydi. Bundan tashqari, 2026-yil 1-yanvardan yuqori xavf darajasi toifasiga kiritilgan hisob-fakturadagi QQS xaridor tomonidan hisobga olinmaydi.

Pul qayerda yo‘qoladi

Odatda nima noto‘g‘ri ketadi

Bular mavhum xavflar emas, balki bitimlar buziladigan va davlat organlarining qarorlari sizning foydangizga chiqmaydigan real vaziyatlar.

Hisob-faktura xavf toifasida keldi — QQS hisobga olinmayapti

Soliq narx tarkibida yetkazib beruvchiga to‘langan, biroq hisobga olinmaydi va sizning marjangizga tushadi. Muntazam xaridlarda chorak davomida foydaga taqqoslanadigan summa yig‘iladi.

Odatiy xato: Hisob-faktura yozilgan va imzolangan bo‘lsa, hisobga olish kafolatlangan deb o‘ylashadi. 2026-yil 1-yanvardan Soliq kodeksi 267-moddasining ikkinchi qismi yuqori xavf darajasi toifasiga kiritilgan hisob-faktura bo‘yicha QQSni hisobga olishni taqiqlaydi, 266-1-moddada belgilangan tartibda soliq to‘langan holat bundan mustasno.

Soliq organi bir yildan keyin xarajatlarni chiqarib tashladi, tekshiruvni isbotlaydigan hujjat esa yo‘q

Chiqarib tashlangan xarajatlarning butun summasiga soliq qo‘shimcha hisoblanadi, ustiga butun davr uchun penya. Bitim bo‘yicha tijorat zarari soliq zarariga aylanadi va ikki baravar oshadi.

Odatiy xato: «Og‘zaki» tekshirishgan. Zarur ehtiyotkorlik dosyesi yozma bo‘lishi va tekshiruv kelgan kun bilan emas, bitim tuzilgan kun bilan sanalangan bo‘lishi kerak.

Yetkazib beruvchining guvohnomasi bekor qilindi — hisobga olish sizda ham yo‘qoldi

Allaqachon yopilgan davrlar bo‘yicha retrospektiv tuzatish: QQS ustama to‘lovi va penya. Tovar sotilgan, pul sarflangan, soliqni yetkazib beruvchidan qaytarish esa amalda imkonsiz.

Odatiy xato: Kontragentni ramka shartnomasi tuzilayotganda bir marta tekshirishgan. Vaholanki, guvohnoma to‘xtatib turilganda, tugatilganda yoki bekor qilinganda soliq summasi xaridorlarda ham hisobga olinmaydi — statusni har bir yetkazib berishda ko‘rish kerak.

Oldindan to‘lov o‘tkazildi, yetkazib beruvchining manzilida esa hech narsa yo‘q

Oldindan to‘lovning to‘liq yo‘qolishi, ustiga o‘z buyurtmachingiz oldidagi majburiyatlarning buzilishi. Bo‘sh kompaniyadan undirish — bu yillar va odatda oxirida nol.

Odatiy xato: Faqat ro‘yxatdan o‘tganlik faktini va STIRni tekshirishgan. Qonun ishlab chiqarish bazasi va xodimlar mavjudligini, moliyaviy holatni hamda majburiyatlarni bajara olish qobiliyatini ham ko‘rishni talab qiladi — bu hech bir ma'lumotnomada yo‘q va hujjatlarni so‘rashni hamda haqiqiy tekshiruvni talab qiladi.

Shartnomani vakolatsiz odam imzolagan

Kontragent bitim uni bog‘lamaydi deb aytadi, pul yoki tovar muzlab qoladi, undirish esa shartnomaning haqiqiyligi to‘g‘risidagi nizoga tiralib qoladi.

Odatiy xato: Imzolash sanasida kim amaldagi rahbar ekanini va tugatish jarayoni ketmayotganini solishtirmaganlar. Yuridik shaxsning hisob ma'lumotlari STIR bo‘yicha bepul va avtomatik tarzda beriladi, biroq ularga odatda muammo yuz bergandan keyin qarashadi.

Subpudratchi sababli tenderdan chiqarildi

Aniq shartnomaning yo‘qolishi va davlat xaridlari tizimida kelgusi savdolarga cho‘ziladigan obro‘ izi.

Odatiy xato: Kontragentni yetkazib beruvchi sifatida — soliqlar va ro‘yxatdan o‘tganligini — tekshirishgan, biroq uning davlat xaridlaridagi tarixiga qaramaganlar. Insofsiz ijrochilar reyestri ochiq, lekin buxgalteriyaning chek-listiga kirmaydi.

Xorijiy kompaniya kirib keladi va odatlangan vositalarni qidiradi

Yo bitim falaj bo‘ladi, yo undan ham yomoni — boshqa yurisdiksiyadan olingan mantiq bo‘yicha, yolg‘on himoyalanganlik tuyg‘usi bilan bitimga kiriladi.

Odatiy xato: Rossiyadagi EGRYuL kabi to‘liq ko‘chirma beradigan reyestr analogini, «Shaffof biznes» xizmatini va ochiq sud ishlari kartotekasini qidirishadi. O‘zbekistonda manbalar to‘plami boshqacha va sezilarli darajada torroq, ma'lumotlarning bir qismi esa faqat STIR bo‘yicha va moliyaviy ko‘rsatkichlarsiz beriladi.

Natija

Siz nima olasiz

Zarur ehtiyotkorlik dosyesi

Soliq kodeksining 15-moddasi mezonlari bo‘yicha tuzilgan, bitim kuni bilan sanalangan yozma hisobot — tekshiruvga taqdim etiladigan hujjat.

Rasmiy reyestrlar bo‘yicha tekshirish

STIR bo‘yicha yuridik shaxsning hisob ma'lumotlari, soliq statusi, xavflarning ommaviy ro‘yxatlari, davlat xaridlaridagi insofsiz ijrochilar reyestri.

Vakolatlarni tekshirish

Bitim sanasida kim imzolashga haqli, tugatish yoki qayta tashkil etish ketmayaptimi, vakolatlar shartnoma summasiga mos keladimi.

Ijroning realligini baholash

Shartnoma predmetiga mos ishlab chiqarish bazasi, xodimlar, litsenziya va ruxsatnomalar — ma'lumotnomada bo‘lmaydigan narsalar.

Shartnomaviy himoya

Soliq bandi, holatlar to‘g‘risidagi kafolatlar, hisob-kitob tartibi va ta'minot — reyestrlar yopa olmaydigan xavflar uchun.

Takroriy xaridlar uchun reglament

Buxgalteriyangiz statusni shartnomaga bir marta emas, har bir yetkazib berishga tekshiradigan tartib.

Ish tartibi

Bu qanday tashkil etilgan

  1. 011 kun

    Ekspress-skrining

    STIR bo‘yicha hisob ma'lumotlari, soliq statusi va ommaviy ro‘yxatlar — keyingi qadamga borish arziydimi degan savolga javob beradi.

  2. 023–7 kun

    Kengaytirilgan tekshiruv

    Kontragentdan hujjatlarni so‘rash, vakolatlar, litsenziyalar, cheklovlar, davlat xaridlaridagi tarix.

  3. 031–2 kun

    Dosye va xulosa

    Xavflar bahosi va tavsiya bilan yozma hisobot: ishlash, izohlar bilan ishlash yoki rad etish.

  4. 042–5 kun

    Shartnomaviy himoya

    Aniqlangan xavflarga qarab shartnomani tuzatamiz va kelgusi yetkazib berishlar uchun tekshiruv tartibini sozlaymiz.

Huquqiy asos

Qonun nima deydi

Har bir band birlamchi manbaga havola bilan berilgan — uni o‘zingiz tekshirib ko‘rishingiz mumkin.

  • Soliq to‘lovchilar kontragentlarni tanlashda zarur ehtiyotkorlik ko‘rsatishi, ya'ni hisobga qo‘yilganligini, ishbilarmonlik obro‘sini, ishlab chiqarish bazasi va xodimlar mavjudligini, moliyaviy holatini hamda bitim bo‘yicha majburiyatlarni bajara olish qobiliyatini tekshirishi shart (Soliq kodeksi 15-moddasining 1-qismi).

    lex.uz — SK 15-moddasi
  • Majburiyatlarini bajarmagan shaxslar bilan tuzilgan bitimlar bo‘yicha xarajatlar, agar soliq to‘lovchi bitim tuzishda zarur ehtiyotkorlik ko‘rsatmagan bo‘lsa, soliq solish maqsadida e'tirof etilmaydi (Soliq kodeksi 15-moddasining 2-qismi).

    lex.uz — SK 15-moddasi
  • Yuqori xavf darajasi toifasiga kiritilgan hisob-fakturada ko‘rsatilgan QQS summasi xaridorlar tomonidan hisobga olinmaydi, 266-1-moddada belgilangan tartibda soliq to‘langan hollar bundan mustasno (2025-yil 25-dekabrdagi O‘RQ-1108 tahriridagi SK 267-moddasining 2-qismi, 2026-yil 1-yanvardan amal qiladi).

    lex.uz — SK 267-moddasi
  • QQS to‘lovchisi sifatida ro‘yxatdan o‘tganlik to‘g‘risidagi guvohnoma to‘xtatib turilganda, tugatilganda yoki bekor qilinganda soliq summasi bunday yetkazib beruvchining xaridorlarida ham hisobga olinmaydi (SK 266-1-moddasining 1-qismi, 2022-yil 30-dekabrdagi O‘RQ-812 bilan kiritilgan).

    lex.uz — SK 266-1-moddasi
  • Guvohnomaning amal qilishi tiklanganda hisobga olish soliq to‘lovchida va uning xaridorlarida to‘xtatib turilgan sanadan boshlab tiklanadi (Soliq kodeksi 266-1-moddasining 2-qismi).

    lex.uz — SK 266-1-moddasi
  • Hisob-fakturalarning xavf darajasini aniqlash, ularning reyestrini yuritish va bunday hisob-fakturalar asosida soliq to‘lash tartibi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi (Soliq kodeksi 266-1-moddasining 8-qismi).

    lex.uz — SK 266-1-moddasi
  • QQSni hisobga olish soliq summasi alohida ajratib ko‘rsatilgan hisob-faktura mavjud bo‘lganda va yetkazib beruvchi QQS to‘lovchisi sifatida ro‘yxatdan o‘tgan bo‘lgan taqdirda mumkin (Soliq kodeksi 266-moddasi 1-qismining 2-bandi).

    lex.uz — SK 266-moddasi
  • Soliq organlari bitimning yagona yoki asosiy maqsadi asossiz soliq foydasini olish bo‘lsa, uning yuridik kvalifikatsiyasini o‘zgartirishga haqli; soliq to‘lovchi bunga rozi bo‘lmasa, bu soliq organining da'vosi bo‘yicha sud tomonidan belgilanadi (Soliq kodeksining 14-moddasi).

    lex.uz — SK 14-moddasi
  • «Yuridik shaxslarning hisob ma'lumotlari bilan tanishish» davlat xizmati STIR bo‘yicha bepul va avtomatik tarzda ko‘rsatiladi; ma'lumot yetkazib beruvchilar — Adliya vazirligi va Soliq qo‘mitasi.

    my.gov.uz — 77-son davlat xizmati
  • Soliq qo‘mitasi norasmiy iqtisodiy faoliyat yuritayotgan va shubhali operatsiyalarni amalga oshirayotgan 7 522 ta subyekt ro‘yxatini e'lon qildi hamda kontragentning moliyaviy hisobotini so‘rashni va uning ofisi hamda ombor binolari haqiqatda mavjudligiga ishonch hosil qilishni tavsiya qiladi.

    Soliq qo‘mitasi, 13.10.2025
  • Insofsiz ijrochilar reyestri O‘zbekiston davlat xaridlari portalining xarid.uzex.uz/info/unfair-executor bo‘limida joylashtirilgan.

    xarid.uzex.uz — davlat xaridlari
Variantni tanlash

Direktor o‘rtasida tanlaydigan uchta tekshiruv varianti

MezonO‘z kuchi bilanSTIR bo‘yicha avtohisobotYuridik tekshiruv
Nimani yopadiRo‘yxatdan o‘tganlik, hisob ma'lumotlari, ommaviy ro‘yxatlarXuddi shu, lekin bir necha daqiqada bitta hujjatga jamlanganUstiga imzolovchining vakolatlari, litsenziyalar, cheklovlar, davlat xaridlaridagi tarix, hujjatlar tahlili va ijroning realligi
Ehtiyotkorlik dalili sifatida yaraydimiKuchsiz: sanasi va xulosasi yo‘q skrinshotQisman: hujjat bor, biroq 15-modda mezonlari bo‘yicha to‘liq emasHa: qonun mezonlari bo‘yicha tuzilgan, bitim kuni bilan sanalangan yozma dosye
MuddatSoatlarDaqiqalar3–7 kun
Nima yopilmay qoladiReyestrlarda bo‘lmagan hamma narsaReyestrlarda bo‘lmagan hamma narsaQoldiq xavflar shartnomaga o‘tkaziladi — soliq bandi, kafolatlar, ta'minot

Avtohisobot «kompaniya mavjudmi» degan savolga javob beradi. Soliq organi esa boshqa narsani so‘raydi: kontragentning aynan shu bitimni bajara olish qobiliyatini tekshirganmisiz. Bular turli tekshiruvlar va ikkinchisi tugma bilan emas, hujjatlar bilan qilinadi.

Keyingi qadam

Vazifangiz haqida so‘zlab bering

Vaziyatingizni tahlil qilamiz, nimani va qanday muddatda qilish mumkinligini aytamiz hamda hajmni tushunganimizdan keyin narxni aytamiz. Busiz har qanday raqam to‘qima bo‘lardi.

Telefon: +998990505070

Telegram: @pactum_uz

Pochta: info@pactum.uz

Консультация по задаче — бесплатно. Стоимость работы называем после того, как поймём объём.

Savollar

Ko‘p beriladigan savollar

Kontragentni tekshirish qonun bo‘yicha majburiymi?
Ha. Soliq kodeksi 15-moddasining birinchi qismi soliq to‘lovchilarni kontragentlarni tanlashda zarur ehtiyotkorlik ko‘rsatishga to‘g‘ridan-to‘g‘ri majbur qiladi. Bu tavsiya emas: o‘sha moddaning ikkinchi qismi ehtiyotkorlik ko‘rsatilmagan bo‘lsa, majburiyatlarini bajarmagan shaxslar bilan tuzilgan bitimlar bo‘yicha xarajatlarni e'tirof etishdan mahrum qiladi.
2026-yildan nima o‘zgardi?
2026-yil 1-yanvardan Soliq kodeksi 267-moddasining ikkinchi qismi O‘RQ-1108 tahririda amal qiladi: yuqori xavf darajasi toifasiga kiritilgan hisob-faktura bo‘yicha QQS xaridor tomonidan hisobga olinmaydi, 266-1-moddada belgilangan tartibda soliq to‘langan holat bundan mustasno. Xavf toifasi imzolashdan oldin ko‘rinadi, shuning uchun uni deklaratsiya bosqichida emas, hujjatni qabul qilish bosqichida tekshirish kerak.
Yetkazib beruvchining QQS guvohnomasi bekor qilinsa nima bo‘ladi?
Soliq summasi uning xaridorlarida ham hisobga olinmaydi. Guvohnomaning amal qilishi tiklanganda hisobga olish soliq to‘lovchida va uning xaridorlarida to‘xtatib turilgan sanadan boshlab tiklanadi. Amaliy xulosa: guvohnoma statusi shartnoma tuzilayotganda bir marta emas, har bir yetkazib berishda tekshiriladi.
O‘zbekistonda nimalarni bepul tekshirish mumkin?
Yuridik shaxsning hisob ma'lumotlari STIR bo‘yicha davlat xizmati orqali bepul va avtomatik tarzda beriladi — ma'lumot yetkazib beruvchilar sifatida Adliya vazirligi va Soliq qo‘mitasi ishtirok etadi. Bundan tashqari, davlat xaridlari portalidagi insofsiz ijrochilar reyestri va Soliq qo‘mitasi e'lon qiladigan xavfli subyektlar ro‘yxatlari ochiq.
O‘zbekistonda nimani tekshirib bo‘lmaydi?
Ochiq manbalar kontragentning bitimni bajara olishdagi real qobiliyatini ko‘rsatmaydi: ishlab chiqarish bazasini, xodimlarni, bandlikni, moliyaviy holatning dinamikasini. Aynan shuni 15-modda talab qiladi va aynan shu ma'lumotnoma bilan emas, hujjatlarni so‘rash, haqiqiy tekshiruv va shartnomaviy himoya bilan yopiladi.
Rossiyaning tekshiruv yondashuvi to‘g‘ri keladimi?
Yo‘q. O‘zbekistonda EGRYuLdan to‘liq ko‘chirma analogi yo‘q, «Shaffof biznes» xizmati yo‘q va odatiy ko‘rinishdagi ochiq sud ishlari kartotekasi ham yo‘q. Manbalar to‘plami boshqacha va torroq, shuning uchun boshqa yurisdiksiyadan ko‘chirilgan chek-list yolg‘on tekshirilganlik tuyg‘usini yaratadi.
Zarur ehtiyotkorlik dosyesi qanday ko‘rinishda bo‘ladi?
Bu bitim tuzilgan kun bilan sanalangan yozma hisobot bo‘lib, unda 15-moddaning har bir mezoni bo‘yicha nima tekshirilgani, qaysi manbadan olingani va qanday natija chiqqani qayd etiladi, oxirida esa xavflar bo‘yicha xulosa beriladi. Sanasi va xulosasi yo‘q skrinshot dalil sifatida ishlamaydi.
Xavflar bor, lekin ishlash kerak bo‘lsa nima qilish kerak?
Xavflarning bir qismi shartnomaga o‘tkaziladi: soliq bandi, holatlar to‘g‘risidagi kafolatlar, ijroga bog‘langan hisob-kitob tartibi, ta'minot. Bu tekshiruvni bekor qilmaydi, biroq kontragent muammoli bo‘lib chiqsa, oqibatlarni kim ko‘tarishini o‘zgartiradi.
Nega bu ishni bizga ishonib topshirish mumkin

Biz haqimizda tekshirib bo‘ladigan faktlar

Bu yerda sharhlar va keyslar yo‘q: ularni tekshirib bo‘lmaydi. Faqat siz o‘zingiz tasdiqlay oladigan narsalar bor.

  • Har bir norma qayta hikoya qilinmagan, balki lex.uz'dagi Soliq kodeksining amaldagi tahririga havola bilan keltirilgan.
  • Alohida ogohlantiramiz: lex.uz'da 2026-yilgi qo‘shimchalarning ruscha matni norasmiy tarjima deb belgilangan — bu normalarning rasmiy matni o‘zbekcha, va bahsli vaziyatda aynan u bilan solishtirish kerak.
  • Biz bo‘sh sahifa qaytaradigan portal bo‘limlariga havola qo‘ymaymiz va rossiya amaliyotini o‘zbek amaliyoti sifatida ko‘rsatmaymiz — bu nishada internet aynan shu bilan to‘lgan.

Material ma'lumot uchun bo‘lib, sizning aniq holatingiz bo‘yicha yuridik maslahat emas. Normalar va tariflar o‘zgaradi — yuqoridagi birlamchi manba havolalari orqali amaldagi tahrirni tekshiring. Holatingizni baholash uchun ariza qoldiring.