Hisobotda ko'rinmaydigan narsalarni tekshiramiz va bitimni reyestrdagi yozuvgacha — ulush haqiqatan sizniki bo'ladigan paytgacha — olib boramiz.
O'zbekistonda kompaniyani yoki MChJ ulushini qanday xavfsiz sotib olish mumkin?
O'zbekiston MChJ ustav fondidagi ulushni sotib olish 2026-yil 21-apreldagi ЗРУ-1137 Qonuni bilan tartibga solinadi; bu qonun 2026-yil 22-iyuldan amal qiladi va 310-II Qonun o'rnini egalladi. Agar jamiyat ustavi notarial tasdiqlashni talab qilmasa, bitim oddiy yozma shaklda rasmiylashtiriladi, biroq ulushga bo'lgan huquq xaridorga faqat Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reyestriga yozuv kiritilgan paytdan o'tadi. Ulushni oluvchiga ishtirokchining ulush berilgunga qadar vujudga kelgan barcha huquq va majburiyatlari o'tadi, shu sababli to'lovdan oldin uch yillik soliq tarixi, litsenziyalar, yer, ulushga qo'yilgan cheklovlar va boshqa ishtirokchilarning imtiyozli sotib olish huquqiga rioya etilgani tekshiriladi.
Bular mavhum risklar emas, balki bitimlar buzilishiga va davlat organlarining qarorlari sizning foydangizga chiqmasligiga olib keladigan stsenariylar.
Bitimning qonunda yoki ustavda nazarda tutilgan shaklga muvofiq emasligi uni haqiqiy emas deb topilishiga olib keladi. Pul ketdi, ulush esa o'tmadi.
Odatiy xato: O'tgan yilgi jilddan, 06.12.2001-yildagi 310-II Qonunga moslangan ulushni sotish shartnomasini olishadi. Holbuki 2026-yil 22-iyuldan ЗРУ-1137 amal qiladi: ulushning o'tish tartibi, imtiyozli sotib olish huquqi bo'yicha xabarnomalar va ishtirokchilarning majburiyatlari o'zgardi.
Davlat reyestriga yozuv kiritilgunga qadar xaridor yuridik jihatdan hech kim: ovoz bermaydi, direktorni almashtirmaydi, o'zi pul to'lagan kompaniyadan aktivlar chiqarilishini to'xtata olmaydi.
Odatiy xato: Bitimni imzolash va to'lov amalga oshirilishi bilan yopilgan deb hisoblab, qayta ro'yxatga olishni keyinga suradilar. Ulushga bo'lgan huquq reyestrga yozuv kiritilgan paytdan o'tadi va undan olingan ko'chirma bilan tasdiqlanadi.
Ulushning 50 va undan ortiq foiziga egalik qiluvchi shaxs o'n besh kun ichida minoritar ishtirokchilarga ulushlarini bozor qiymati bo'yicha sotishni taklif qilishi, ular rozi bo'lganda esa o'ttiz kun ichida sotib olishi shart. Bitim modelida bunga pul odatda ko'zda tutilmaydi.
Odatiy xato: Xaridni «ortiqcha to'lamaslik uchun» 51–75% qilib tuzadilar, qolgan ulushni bozor qiymatida sotib olishni byudjetga kiritmay.
Imtiyozli sotib olish huquqi buzilganda har qanday ishtirokchi yoki jamiyatning o'zi uch oy ichida sudda xaridorning huquq va majburiyatlarini o'ziga o'tkazishni talab qilishi mumkin. Sud shunchaki ishtirokchini bitimda sizning o'rningizga o'tqazadi.
Odatiy xato: Sotuvchining «hamkorlar qarshi emas» degan so'ziga ishonadilar. Qolgan ishtirokchilarga va jamiyatga narx hamda shartlar ko'rsatilgan yozma xabarnoma yo umuman yuborilmagan, yo muddati buzilib yuborilgan.
Soliq majburiyati bo'yicha da'vo muddati soliq davri tugaganidan keyin uch yilni tashkil etadi va tekshiruv bu davrdagi summalarni yangi mulkdor davrida ham qayta ko'rib chiqishi mumkin.
Odatiy xato: Hisobvaraq aylanmasiga va boshqaruv hisobotiga qaraydilar, lekin tekshiruv dalolatnomalarini, ish haqi vedomostlarini va xodimlarning haqiqiy sonini ko'tarmaydilar. «Konvertdagi» ish haqi va rasmiylashtirilmagan xodimlar — bitimdan keyin yuzaga chiqadigan odatiy topilma.
Yuridik shaxs faoliyati qayta tashkil etish natijasida tugatilganda litsenziya bekor qilinadi — o'zgartirish va qo'shish bundan mustasno, agar ikkala shaxsda ham ayni bir faoliyat turiga litsenziya bo'lgan bo'lsa. Sotib olingan ishlab chiqarish ishlash huquqini yo'qotadi.
Odatiy xato: Bitimni «eski majburiyatlarni sudrab kelmaslik uchun» ajratib chiqarish, bo'lish yoki mulkiy majmuani sotib olish tarzida tuzadilar, bu faoliyat turi litsenziyalanadimi-yo'qmi tekshirmay.
Xorijiy shaxslar va xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalar yer uchastkalariga faqat ijara huquqi asosida egalik qilishi mumkin. Xorijiy investor kirganidan keyin uchastkaning maqomi o'zgarishi mumkin.
Odatiy xato: Hisobotda «bino, sex, ombor»ni ko'rib, yer ham ortidan keladi deb hisoblaydilar. Ruxsat etilgan foydalanish turini, haqiqiy foydalanishni va yer solig'i yoki ijara bo'yicha qarzni tekshirmaydilar.
Da'vo muddatlari va ularni hisoblash tartibi tomonlarning kelishuvi bilan o'zgartirilishi mumkin emas, umumiy muddat esa uch yilni tashkil etadi — shartnomadagi survival period o'zi hech narsa yaratmaydi.
Odatiy xato: Shartnomaga indemnity va 18–24 oylik yashash muddati bilan representations & warranties blokini ko'chiradilar va buni yashirin majburiyatlardan himoya deb hisoblaydilar. Himoyani hisob-kitob tuzilmasi va narxning bir qismini ushlab qolish orqali qurishga to'g'ri keladi.
Korporativ tarix, ulush va unga qo'yilgan cheklovlar, litsenziyalar, yer va ko'chmas mulk, mehnat munosabatlari, sud ishlari va ijro ish yuritishlari.
Uch yillik soliq tarixi: tekshiruv dalolatnomalari, qarzdorlik, ish haqi vedomostlari va xodimlarning haqiqiy soni hisobotga qiyoslanadi.
Ulush yoki aktivlarni sotib olish, olinadigan paket hajmi, minoritar ishtirokchilarning taqdiri va narxning bir qismini ushlab qolgan holda hisob-kitob tartibi.
Amaldagi ЗРУ-1137 bo'yicha shartnoma, imtiyozli sotib olish huquqiga rioya qilish, umumiy yig'ilish qarori va yirik bitimga tekshirish.
Tomonlarning aktivlari va tushumi bo'yicha chegarani hisoblaymiz hamda bitim shunga tushsa, oldindan rozilik olamiz.
Reyestrdagi yozuv va ko'chirmagacha olib boramiz — o'sha paytgacha ulush yuridik jihatdan sizniki emas.
Ko'chirma, ustav va egalik tuzilmasini ko'ramiz: begonalashtirishga taqiq, ulush garovi, minoritar ishtirokchilar, litsenziyalar bormi.
Yo'nalishlar bo'yicha to'liq tekshiruv va risklar bitimgacha bartaraf etiladigan hamda narx bilan qoplanadiganlarga ajratilgan hisobot.
Hisob-kitob mexanikasini kelishamiz, shartnoma va korporativ hujjatlarni tayyorlaymiz, imtiyozli sotib olish huquqi bo'yicha xabarnomalar yuboramiz.
Imzolash, kelishilgan sxema bo'yicha hisob-kitoblar, qayta ro'yxatga olishga hujjat topshirish va davlat reyestridan ko'chirma olish.
Har bir band birlamchi manbaga havola bilan — o'zingiz tekshirib ko'rishingiz uchun.
O'zbekiston Respublikasining 2001-yil 6-dekabrdagi 310-II-son «Mas'uliyati cheklangan jamiyatlar to'g'risida»gi Qonuni 2026-yil 22-iyuldan kuchini yo'qotdi.
lex.uz — 310-II Qonun2026-yil 22-iyuldan 2026-yil 21-apreldagi ЗРУ-1137-son «Mas'uliyati cheklangan jamiyatlar to'g'risida»gi Qonun amal qiladi.
lex.uz — ЗРУ-1137Ishtirokchining jamiyat ustav fondidagi ulushga bo'lgan huquqi boshqa shaxsga Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reyestriga yozuv kiritilgan paytdan o'tadi va undan olingan ko'chirma bilan tasdiqlanadi (ЗРУ-1137 21-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 21-moddaUlushni o'tkazish bo'yicha bitim, agar ustavda notarial tasdiqlash nazarda tutilmagan bo'lsa, oddiy yozma shaklda rasmiylashtiriladi; belgilangan shaklga rioya qilmaslik bitimning haqiqiy emasligiga olib keladi (ЗРУ-1137 21-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 21-moddaUlushni uchinchi shaxsga sotayotgan ishtirokchi qolgan ishtirokchilarni va jamiyatning o'zini narxni hamda sotishning boshqa shartlarini ko'rsatgan holda yozma ravishda xabardor qilishi shart (ЗРУ-1137 21-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 21-moddaUlush imtiyozli sotib olish huquqi buzilgan holda sotilganda ishtirokchi yoki jamiyat uch oy ichida sud tartibida xaridorning huquq va majburiyatlarini o'ziga o'tkazishni talab qilishga haqli (ЗРУ-1137 21-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 21-moddaUlushning 50 va undan ortiq foiziga egalik qiluvchi shaxs (davlatdan tashqari) o'n besh kun ichida minoritar ishtirokchilarga ulushlarini bozor qiymati bo'yicha sotishni taklif qilishi shart (ЗРУ-1137 21-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 21-moddaUlushni oluvchiga jamiyat ishtirokchisining ushbu ulush berilgunga qadar vujudga kelgan barcha huquq va majburiyatlari o'tadi (ЗРУ-1137 21-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 21-moddaIshtirokchi boshqa ishtirokchilarning roziligidan qat'i nazar jamiyatdan chiqishga haqli, jamiyat esa unga buxgalteriya hisoboti ma'lumotlari bo'yicha ulushning haqiqiy qiymatini to'lashi shart (ЗРУ-1137 9- va 23-moddalari).
lex.uz — ЗРУ-1137 9-, 23-moddalarAgar ustavda boshqacha qoida belgilanmagan bo'lsa, jamiyat sof aktivlari qiymatining 25 foizidan ortiq qiymatdagi mol-mulkni olish yoki begonalashtirish bo'yicha bitim yirik bitim deb topiladi (ЗРУ-1137 50-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 50-moddaUlush garovi jamiyatning roziligi bilan, ishtirokchilarning umumiy yig'ilishi qaroriga ko'ra qo'yilishiga yo'l qo'yiladi (ЗРУ-1137 22-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 22-moddaSoliq majburiyati bo'yicha da'vo muddati soliq davri tugaganidan keyin uch yilni tashkil etadi (Soliq kodeksining 88-moddasi).
lex.uz — Soliq kodeksiUmumiy da'vo muddati — uch yil; da'vo muddatlari va ularni hisoblash tartibi tomonlarning kelishuvi bilan o'zgartirilishi mumkin emas (Fuqarolik kodeksining 150-, 152-moddalari).
lex.uz — Fuqarolik kodeksiXorijiy fuqarolar va yuridik shaxslar, shuningdek xorijiy investitsiyalar ishtirokidagi korxonalar yer uchastkalariga faqat ijara huquqi asosida egalik qilishi mumkin (Yer kodeksining 17-moddasi).
lex.uz — Yer kodeksi| Nimani solishtiramiz | MChJ ulushini sotib olish | Aktivlarni sotib olish |
|---|---|---|
| Nima o'tadi | Kompaniya butunligicha, tarixi bilan: ulushni oluvchiga ishtirokchining ulush berilgunga qadar vujudga kelgan barcha huquq va majburiyatlari o'tadi | Faqat tanlangan obyektlar; eski majburiyatlar sotuvchida qoladi |
| Litsenziyalar va ruxsatnomalar | O'sha yuridik shaxsda qoladi | O'tmaydi: qayta tashkil etishda litsenziya bekor qilinadi, bitta litsenziya egalarining o'zgartirilishi va qo'shilishi bundan mustasno |
| Huquqning o'tish payti | Davlat reyestridagi yozuv | Har bir mol-mulk turi uchun belgilangan qoidalar bo'yicha, ko'chmas mulk — davlat ro'yxatidan o'tkazish orqali |
| Uchinchi shaxslarning roziligi | Ishtirokchilarning imtiyozli sotib olish huquqi, garov uchun jamiyat roziligi, chegara oshib ketganda monopoliyaga qarshi rozilik | Aniq shartnomalar bo'yicha kreditorlar va ijaraga beruvchilarning roziligi |
| Asosiy risk | Kompaniyaning yashirin soliq va mehnat majburiyatlari | Ishlab chiqarish zanjirining uzilishi: aktivlar sotib olingan, ammo litsenziyasiz ishlab bo'lmaydi |
Ulushni sotib olish tezroq va litsenziyalarni saqlab qoladi, lekin kompaniya tarixini sizga o'tkazadi. Aktivlarni sotib olish o'tmishni kesib tashlaydi, ammo litsenziyalanadigan faoliyatni nolga tushirishi mumkin. Tanlov tekshiruvdan keyin qilinadi, undan oldin emas.
Vaziyatingizni ko'rib chiqamiz, nimani amalda qilish mumkinligini va qanday muddatda bajarilishini aytamiz, narxni esa hajmni tushunganimizdan keyin aytamiz. Busiz har qanday raqam o'ylab topilgan bo'lardi.
Консультация по задаче — бесплатно. Стоимость работы называем после того, как поймём объём.
Bu yerda sharhlar va keyslar yo'q: ularni tekshirib bo'lmaydi. Faqat o'zingiz tasdiqlashingiz mumkin bo'lgan narsalar bor.
Material ma'lumot uchun bo'lib, sizning aniq vaziyatingiz bo'yicha yuridik maslahat hisoblanmaydi. Normalar va tariflar o'zgaradi — yuqoridagi birlamchi manbalarga havolalar orqali amaldagi tahrirni tekshiring. Vaziyatingizni baholash uchun ariza qoldiring.