Hisobotda körinmaydigan narsalarni tekşiramiz va bitimni reyestrdagi yozuvgaça — uluş haqiqatan sizniki böladigan paytgaça — olib boramiz.
Özbekistonda kompaniyani yoki MÇJ uluşini qanday xavfsiz sotib oliş mumkin?
Özbekiston MÇJ ustav fondidagi uluşni sotib oliş 2026-yil 21-apreldagi ЗРУ-1137 Qonuni bilan tartibga solinadi; bu qonun 2026-yil 22-iyuldan amal qiladi va 310-II Qonun örnini egalladi. Agar jamiyat ustavi notarial tasdiqlaşni talab qilmasa, bitim oddiy yozma şaklda rasmiylaştiriladi, biroq uluşga bölgan huquq xaridorga faqat Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reyestriga yozuv kiritilgan paytdan ötadi. Uluşni oluvçiga iştirokçining uluş berilgunga qadar vujudga kelgan barça huquq va majburiyatlari ötadi, şu sababli tölovdan oldin uç yillik soliq tarixi, litsenziyalar, yer, uluşga qöyilgan çeklovlar va boşqa iştirokçilarning imtiyozli sotib oliş huquqiga rioya etilgani tekşiriladi.
Bular mavhum risklar emas, balki bitimlar buzilişiga va davlat organlarining qarorlari sizning foydangizga çiqmasligiga olib keladigan stsenariylar.
Bitimning qonunda yoki ustavda nazarda tutilgan şaklga muvofiq emasligi uni haqiqiy emas deb topilişiga olib keladi. Pul ketdi, uluş esa ötmadi.
Odatiy xato: Ötgan yilgi jilddan, 06.12.2001-yildagi 310-II Qonunga moslangan uluşni sotiş şartnomasini olişadi. Holbuki 2026-yil 22-iyuldan ЗРУ-1137 amal qiladi: uluşning ötiş tartibi, imtiyozli sotib oliş huquqi böyiça xabarnomalar va iştirokçilarning majburiyatlari özgardi.
Davlat reyestriga yozuv kiritilgunga qadar xaridor yuridik jihatdan heç kim: ovoz bermaydi, direktorni almaştirmaydi, özi pul tölagan kompaniyadan aktivlar çiqarilişini töxtata olmaydi.
Odatiy xato: Bitimni imzolaş va tölov amalga oşirilişi bilan yopilgan deb hisoblab, qayta röyxatga olişni keyinga suradilar. Uluşga bölgan huquq reyestrga yozuv kiritilgan paytdan ötadi va undan olingan köçirma bilan tasdiqlanadi.
Uluşning 50 va undan ortiq foiziga egalik qiluvçi şaxs ön beş kun içida minoritar iştirokçilarga uluşlarini bozor qiymati böyiça sotişni taklif qilişi, ular rozi bölganda esa öttiz kun içida sotib olişi şart. Bitim modelida bunga pul odatda közda tutilmaydi.
Odatiy xato: Xaridni «ortiqça tölamaslik uçun» 51–75% qilib tuzadilar, qolgan uluşni bozor qiymatida sotib olişni byudjetga kiritmay.
Imtiyozli sotib oliş huquqi buzilganda har qanday iştirokçi yoki jamiyatning özi uç oy içida sudda xaridorning huquq va majburiyatlarini öziga ötkazişni talab qilişi mumkin. Sud şunçaki iştirokçini bitimda sizning örningizga ötqazadi.
Odatiy xato: Sotuvçining «hamkorlar qarşi emas» degan söziga işonadilar. Qolgan iştirokçilarga va jamiyatga narx hamda şartlar körsatilgan yozma xabarnoma yo umuman yuborilmagan, yo muddati buzilib yuborilgan.
Soliq majburiyati böyiça daʼvo muddati soliq davri tugaganidan keyin uç yilni taşkil etadi va tekşiruv bu davrdagi summalarni yangi mulkdor davrida ham qayta körib çiqişi mumkin.
Odatiy xato: Hisobvaraq aylanmasiga va boşqaruv hisobotiga qaraydilar, lekin tekşiruv dalolatnomalarini, iş haqi vedomostlarini va xodimlarning haqiqiy sonini kötarmaydilar. «Konvertdagi» iş haqi va rasmiylaştirilmagan xodimlar — bitimdan keyin yuzaga çiqadigan odatiy topilma.
Yuridik şaxs faoliyati qayta taşkil etiş natijasida tugatilganda litsenziya bekor qilinadi — özgartiriş va qöşiş bundan mustasno, agar ikkala şaxsda ham ayni bir faoliyat turiga litsenziya bölgan bölsa. Sotib olingan işlab çiqariş işlaş huquqini yöqotadi.
Odatiy xato: Bitimni «eski majburiyatlarni sudrab kelmaslik uçun» ajratib çiqariş, böliş yoki mulkiy majmuani sotib oliş tarzida tuzadilar, bu faoliyat turi litsenziyalanadimi-yöqmi tekşirmay.
Xorijiy şaxslar va xorijiy investitsiyalar iştirokidagi korxonalar yer uçastkalariga faqat ijara huquqi asosida egalik qilişi mumkin. Xorijiy investor kirganidan keyin uçastkaning maqomi özgarişi mumkin.
Odatiy xato: Hisobotda «bino, sex, ombor»ni körib, yer ham ortidan keladi deb hisoblaydilar. Ruxsat etilgan foydalaniş turini, haqiqiy foydalanişni va yer soliği yoki ijara böyiça qarzni tekşirmaydilar.
Daʼvo muddatlari va ularni hisoblaş tartibi tomonlarning kelişuvi bilan özgartirilişi mumkin emas, umumiy muddat esa uç yilni taşkil etadi — şartnomadagi survival period özi heç narsa yaratmaydi.
Odatiy xato: Şartnomaga indemnity va 18–24 oylik yaşaş muddati bilan representations & warranties blokini köçiradilar va buni yaşirin majburiyatlardan himoya deb hisoblaydilar. Himoyani hisob-kitob tuzilmasi va narxning bir qismini uşlab qoliş orqali qurişga töğri keladi.
Korporativ tarix, uluş va unga qöyilgan çeklovlar, litsenziyalar, yer va köçmas mulk, mehnat munosabatlari, sud işlari va ijro iş yuritişlari.
Uç yillik soliq tarixi: tekşiruv dalolatnomalari, qarzdorlik, iş haqi vedomostlari va xodimlarning haqiqiy soni hisobotga qiyoslanadi.
Uluş yoki aktivlarni sotib oliş, olinadigan paket hajmi, minoritar iştirokçilarning taqdiri va narxning bir qismini uşlab qolgan holda hisob-kitob tartibi.
Amaldagi ЗРУ-1137 böyiça şartnoma, imtiyozli sotib oliş huquqiga rioya qiliş, umumiy yiğiliş qarori va yirik bitimga tekşiriş.
Tomonlarning aktivlari va tuşumi böyiça çegarani hisoblaymiz hamda bitim şunga tuşsa, oldindan rozilik olamiz.
Reyestrdagi yozuv va köçirmagaça olib boramiz — öşa paytgaça uluş yuridik jihatdan sizniki emas.
Köçirma, ustav va egalik tuzilmasini köramiz: begonalaştirişga taqiq, uluş garovi, minoritar iştirokçilar, litsenziyalar bormi.
Yönalişlar böyiça töliq tekşiruv va risklar bitimgaça bartaraf etiladigan hamda narx bilan qoplanadiganlarga ajratilgan hisobot.
Hisob-kitob mexanikasini kelişamiz, şartnoma va korporativ hujjatlarni tayyorlaymiz, imtiyozli sotib oliş huquqi böyiça xabarnomalar yuboramiz.
Imzolaş, kelişilgan sxema böyiça hisob-kitoblar, qayta röyxatga olişga hujjat topşiriş va davlat reyestridan köçirma oliş.
Har bir band birlamçi manbaga havola bilan — özingiz tekşirib körişingiz uçun.
Özbekiston Respublikasining 2001-yil 6-dekabrdagi 310-II-son «Masʼuliyati çeklangan jamiyatlar töğrisida»gi Qonuni 2026-yil 22-iyuldan kuçini yöqotdi.
lex.uz — 310-II Qonun2026-yil 22-iyuldan 2026-yil 21-apreldagi ЗРУ-1137-son «Masʼuliyati çeklangan jamiyatlar töğrisida»gi Qonun amal qiladi.
lex.uz — ЗРУ-1137Iştirokçining jamiyat ustav fondidagi uluşga bölgan huquqi boşqa şaxsga Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reyestriga yozuv kiritilgan paytdan ötadi va undan olingan köçirma bilan tasdiqlanadi (ЗРУ-1137 21-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 21-moddaUluşni ötkaziş böyiça bitim, agar ustavda notarial tasdiqlaş nazarda tutilmagan bölsa, oddiy yozma şaklda rasmiylaştiriladi; belgilangan şaklga rioya qilmaslik bitimning haqiqiy emasligiga olib keladi (ЗРУ-1137 21-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 21-moddaUluşni uçinçi şaxsga sotayotgan iştirokçi qolgan iştirokçilarni va jamiyatning özini narxni hamda sotişning boşqa şartlarini körsatgan holda yozma ravişda xabardor qilişi şart (ЗРУ-1137 21-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 21-moddaUluş imtiyozli sotib oliş huquqi buzilgan holda sotilganda iştirokçi yoki jamiyat uç oy içida sud tartibida xaridorning huquq va majburiyatlarini öziga ötkazişni talab qilişga haqli (ЗРУ-1137 21-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 21-moddaUluşning 50 va undan ortiq foiziga egalik qiluvçi şaxs (davlatdan taşqari) ön beş kun içida minoritar iştirokçilarga uluşlarini bozor qiymati böyiça sotişni taklif qilişi şart (ЗРУ-1137 21-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 21-moddaUluşni oluvçiga jamiyat iştirokçisining uşbu uluş berilgunga qadar vujudga kelgan barça huquq va majburiyatlari ötadi (ЗРУ-1137 21-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 21-moddaIştirokçi boşqa iştirokçilarning roziligidan qatʼi nazar jamiyatdan çiqişga haqli, jamiyat esa unga buxgalteriya hisoboti maʼlumotlari böyiça uluşning haqiqiy qiymatini tölaşi şart (ЗРУ-1137 9- va 23-moddalari).
lex.uz — ЗРУ-1137 9-, 23-moddalarAgar ustavda boşqaça qoida belgilanmagan bölsa, jamiyat sof aktivlari qiymatining 25 foizidan ortiq qiymatdagi mol-mulkni oliş yoki begonalaştiriş böyiça bitim yirik bitim deb topiladi (ЗРУ-1137 50-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 50-moddaUluş garovi jamiyatning roziligi bilan, iştirokçilarning umumiy yiğilişi qaroriga köra qöyilişiga yöl qöyiladi (ЗРУ-1137 22-moddasi).
lex.uz — ЗРУ-1137 22-moddaSoliq majburiyati böyiça daʼvo muddati soliq davri tugaganidan keyin uç yilni taşkil etadi (Soliq kodeksining 88-moddasi).
lex.uz — Soliq kodeksiUmumiy daʼvo muddati — uç yil; daʼvo muddatlari va ularni hisoblaş tartibi tomonlarning kelişuvi bilan özgartirilişi mumkin emas (Fuqarolik kodeksining 150-, 152-moddalari).
lex.uz — Fuqarolik kodeksiXorijiy fuqarolar va yuridik şaxslar, şuningdek xorijiy investitsiyalar iştirokidagi korxonalar yer uçastkalariga faqat ijara huquqi asosida egalik qilişi mumkin (Yer kodeksining 17-moddasi).
lex.uz — Yer kodeksi| Nimani soliştiramiz | MÇJ uluşini sotib oliş | Aktivlarni sotib oliş |
|---|---|---|
| Nima ötadi | Kompaniya butunligiça, tarixi bilan: uluşni oluvçiga iştirokçining uluş berilgunga qadar vujudga kelgan barça huquq va majburiyatlari ötadi | Faqat tanlangan obyektlar; eski majburiyatlar sotuvçida qoladi |
| Litsenziyalar va ruxsatnomalar | Öşa yuridik şaxsda qoladi | Ötmaydi: qayta taşkil etişda litsenziya bekor qilinadi, bitta litsenziya egalarining özgartirilişi va qöşilişi bundan mustasno |
| Huquqning ötiş payti | Davlat reyestridagi yozuv | Har bir mol-mulk turi uçun belgilangan qoidalar böyiça, köçmas mulk — davlat röyxatidan ötkaziş orqali |
| Uçinçi şaxslarning roziligi | Iştirokçilarning imtiyozli sotib oliş huquqi, garov uçun jamiyat roziligi, çegara oşib ketganda monopoliyaga qarşi rozilik | Aniq şartnomalar böyiça kreditorlar va ijaraga beruvçilarning roziligi |
| Asosiy risk | Kompaniyaning yaşirin soliq va mehnat majburiyatlari | Işlab çiqariş zanjirining uzilişi: aktivlar sotib olingan, ammo litsenziyasiz işlab bölmaydi |
Uluşni sotib oliş tezroq va litsenziyalarni saqlab qoladi, lekin kompaniya tarixini sizga ötkazadi. Aktivlarni sotib oliş ötmişni kesib taşlaydi, ammo litsenziyalanadigan faoliyatni nolga tuşirişi mumkin. Tanlov tekşiruvdan keyin qilinadi, undan oldin emas.
Vaziyatingizni körib çiqamiz, nimani amalda qiliş mumkinligini va qanday muddatda bajarilişini aytamiz, narxni esa hajmni tuşunganimizdan keyin aytamiz. Busiz har qanday raqam öylab topilgan bölardi.
Avval yurist bilan maslahatlaşmoqçimisiz?
60 daqiqalik maslahat — 300 000 söm, oldindan tölov bilan. Xizmatga buyurtma bersangiz, bu summa uning narxiga hisoblanadi.
Maslahatga yozilişBu yerda şarhlar va keyslar yöq: ularni tekşirib bölmaydi. Faqat özingiz tasdiqlaşingiz mumkin bölgan narsalar bor.
Material maʼlumot uçun bölib, sizning aniq vaziyatingiz böyiça yuridik maslahat hisoblanmaydi. Normalar va tariflar özgaradi — yuqoridagi birlamçi manbalarga havolalar orqali amaldagi tahrirni tekşiring. Vaziyatingizni baholaş uçun ariza qoldiring.