Taʼrif
Jamiyatning affillangan şaxsi — jamiyat bilan uluş yoki aksiyalarning 20 foizi va undan ortiğiga egalik, boşqaruv organlaridagi lavozim yoki bitta xöjalik birlaşmasiga kiriş orqali boğlangan şaxs; qonun bunday şaxslarni jamiyat bitimlaridan manfaatdor deb biladi. Yopiq röyxatni 2026-yil 21-apreldagi O‘RQ-1137-son MÇJ qonunining 55-moddasi va AJ qonunining 85-moddasi beradi. Bunday şaxs bilan bitim alohida tartibda maʼqullanadi.
Qonun nima deydi
MÇJda jamiyat bitim tuzişidan manfaatdor şaxslar affillangan şaxslar deb eʼtirof etiladi (MÇJ qonunining 55-moddasi); AJda esa affillangan şaxslar manfaatdor deb eʼtirof etiladi (AJ qonunining 85-moddasi). Röyxatga quyidagilar kiradi:
- MÇJ uluşining yoki AJ aksiyalarining yigirma foizi va undan ortiğiga (yaqin qarindoşlari bilan birga) ega yuridik va jismoniy şaxs;
- kuzatuv kengaşi aʼzosi, direktor, kollegial ijro etuvçi organ aʼzosi;
- jamiyat ustav fondining yigirma foizi va undan ortiğiga ega bölgan yuridik şaxslar, şöba jamiyatlar va jamiyat bilan bitta xöjalik birlaşmasiga kiruvçi yuridik şaxslar.
Bitim qanday maʼqullanadi (MÇJ qonunining 56–58-moddalari)
- Affillangan şaxs jamiyatni yozma bildiriş bilan xabardor qiladi.
- Ijro etuvçi organ bitimni uç iş kuni içida örganib, bayonnoma tuzadi.
- Bayonnoma kuzatuv kengaşiga yuboriladi, kengaş bildiriş kelgan kundan boşlab ön beş kundan keçiktirmay qaror qabul qiladi. Kengaşning ikki va undan ortiq aʼzosi affillangan bölsa, qarorni iştirokçilarning umumiy yiğilişi qabul qiladi.
- Qaror majlisdagi kengaş aʼzolarining bir ovozdan qarori yoki yiğilişda iştirok etayotgan iştirokçilar ovozlarining kamida uçdan ikki qismi bilan qabul qilinadi. Affillangan şaxs muhokama qilmaydi va ovoz bermaydi. Sof aktivlarning ön foizi va undan köp bölgan bitim bozor bahosi va mustaqil auditor xulosasi bilan maʼqullanadi.
56–58-moddalar tartibni kuzatuv kengaşi orqali quradi, MÇJda esa kengaş faqat ustavda nazarda tutilgan bölsa tuziladi (30-modda). Kengaşi yöq MÇJda bitimni kim maʼqullaşini bu moddalar töğridan-töğri aytmaydi. Direktor, kengaş aʼzosi yoki ovozlarning 20 foizi va undan ortiğiga ega iştirokçi manfaatdor bölgan bitimlar uçun 49-modda umumiy yiğilişning manfaatdor bölmagan iştirokçilar ovozlarining köpçiligi bilan beriladigan roziligini talab qiladi.
AJda qoidalar öxşaş (86–88-moddalar). Bitim sudda nizolaşilişi mumkin (MÇJ qonunining 59-moddasi, AJ qonunining 89-moddasi).
Amaliy misol
MÇJ direktori rafiqasining kompaniyasidan ofis ijaraga olişni taklif qiladi. Bu manfaatdorlik bölgan bitim: bildiriş, örganiş va maʼqullaş kerak, aks holda iştirokçi uni sudda nizolaşişi mumkin.
Nimalar bilan adaştiriladi
- Yirik bitim. U miqdori böyiça belgilanadi, taraflarning boğliqligi böyiça emas. Bitim ham yirik, ham affillangan şaxs bilan bölsa, yirik bitim qoidalari qöllaniladi (58-modda).
- Soliq böyiça özaro boğliqlik. Soliq kodeksining alohida tuşunçasi.
Köp beriladigan savollar
MÇJning affillangan şaxsi kim?
Masalan, uluşning 20 foizi va undan ortiğiga ega şaxs, direktor, kuzatuv kengaşi aʼzosi, MÇJ ustav fondining 20 foizi va undan ortiğiga ega bölgan kompaniya (O‘RQ-1137-son Qonunning 55-moddasi).
Affillangan şaxs bilan bitimni maʼqullaş şartmi?
Ha: bildiriş, ijro etuvçi organning örganişi va kuzatuv kengaşi yoki umumiy yiğiliş qarori (MÇJ qonunining 56–58-moddalari, AJ qonunining 86–88-moddalari). Kengaşi yöq MÇJda direktor yoki 20 foiz ovozga ega iştirokçi manfaatdor bölgan bitimga 49-modda umumiy yiğiliş roziligini talab qiladi.
Tartib buzilsa nima böladi?
Bitim sudda haqiqiy emas deb topilişi mumkin; manfaatdor şaxs jamiyatga yetkazilgan zararni qoplaydi (49- va 59-moddalar).
Manbalar
Mavzuga oid
Boşqa atamalar
Taʼrif yuridik maslahat örnini bosmaydi. Asl manba — havoladagi akt; normalar özgarişi mumkin, amaldagi tahrir bilan soliştiring.