AQShdan O‘zbekistonga investitsiya: investor himoyasi, foydani chiqarish, bitimlar (2026)
AQSh va O‘zbekiston o‘rtasida amaldagi investitsiya shartnomasi yo‘q, 1973-yilgi AQSh — SSSR konvensiyasi esa dividend solig‘ini pasaytirmaydi. 2026-yil oktyabrda AQSh investori nimaga tayanadi: O‘RQ-598 himoyasi, investitsiya kelishuvi orqali arbitraj, dividenddan 10%, DFC va EXIM doirasi.
AQShdan O‘zbekistonga investitsiya kiritish uchun kompaniya yoki oilaviy ofis har qanday xorijiy investor bilan bir xil qoidalardan foydalanadi, biroq shartnomaviy himoya kamroq: 2026-yil oktyabr holatiga AQSh va O‘zbekiston o‘rtasida amaldagi investitsiya shartnomasi yo‘q (1994-yil 16-dekabrda imzolangan shartnomani O‘zbekiston ratifikatsiya qilgan, AQSh esa uni kuchga kiritmagan), AQSh qo‘llaydigan yagona soliq bitimi — 1973-yilda SSSR bilan tuzilgan konvensiya — esa O‘zbekistonda dividend solig‘ini pasaytirmaydi. Himoyani «Investitsiyalar va investitsiya faoliyati to‘g‘risida»gi Qonun (2019-yil 25-dekabrdagi O‘RQ-598) beradi: soliqlar to‘langandan keyin daromadlarni chet elga cheklovlarsiz o‘tkazish (17-modda), qonunchilik yomonlashganda (qonunda sanab o‘tilgan hollarda) shartlarni o‘n yilga barqarorlashtirish (19-modda) va milliylashtirishni taqiqlash (21-modda), shuningdek O‘zbekistonning Investitsiya nizolarini hal qilish xalqaro markazi (ICSID) va Nyu-York konvensiyasida ishtiroki. Amalda AQSh ona kompaniyasiga MChJdagi ulush bo‘yicha dividenddan 10% ushlab qolinadi, davlatga qarshi arbitraj uchun esa yozma rozilik kerak, uni investorning o‘zi olishiga to‘g‘ri keladi.
Qisqacha
- Amaldagi investitsiya shartnomasi yo‘q. AQSh Davlat departamentining 2025-yilgi investitsiya iqlimi sharhida O‘zbekistonning ikki tomonlama investitsiya shartnomalari 53 ta davlat bilan borligi, «ammo AQSh bilan yo‘qligi» yozilgan.
- Asosiy ishni milliy qonun bajaradi. O‘RQ-598 soliqlardan keyin mablag‘larni o‘tkazishni himoya qiladi, unda sanab o‘tilgan yomonlashuvlarda shartlarni 10 yilga barqarorlashtiradi va milliylashtirishni taqiqlaydi, biroq qonunni o‘zgartirish mumkin.
- Davlat bilan arbitraj uchun yozma rozilik kerak — amaldagi xalqaro shartnomada yoki davlat bilan tuzilgan kelishuvda; qonun bo‘yicha tartib quyidagicha: muzokaralar, mediatsiya, O‘zbekiston sudi, so‘ng xalqaro arbitraj (63-modda).
- AQSh ona kompaniyasiga MChJdagi ulush bo‘yicha dividenddan 10%. 1973-yilgi konvensiyada dividendlar haqida modda yo‘q; AJ aksiyadori — xorijiy kompaniya 2028-yil 31-dekabrgacha 5% to‘laydi.
- Qarorlarni ijro etishning shartnomaviy asosi bor. ICSID konvensiyasi O‘zbekiston uchun 1995-yildan, Nyu-York konvensiyasi esa 1996-yildan amal qiladi, shuning uchun arbitraj qarori ijrosining tan olingan yo‘li mavjud.
- Amerikaning taraqqiyot institutlari qaytmoqda. DFC va EXIM O‘zbekiston bilan hamkorlikning asosiy shartlarini 2026-yil 18-fevralda imzoladi; bu doira, muayyan loyihani moliyalashtirish emas.
O‘zbekistonda xorijiy investor himoyasi: qonun nimani qamrab oladi
Soʻrov yuborish orqali siz shaxsiy maʼlumotlarni qayta ishlash va javob berish uchun hamkor yuristga uzatishga rozilik bildirasiz (siyosat)
Du–Ju 9:00–18:00 · +998 99 050 50 70
O‘RQ-598 2020-yil 27-yanvardan amal qiladi (lex.uz da matn 2026-yil 25-iyuldagi tahrirda). Uning normalari har qanday xorijiy investorni, shu jumladan amerikalik kompaniya yoki AQSh fuqarosini, hech qanday xalqaro shartnomasiz himoya qiladi.
| Himoya | Qonun nima deydi | Cheklovlar | Modda |
|---|---|---|---|
| Mablag‘larni o‘tkazish | Xorijiy valyutadagi mablag‘lar, shu jumladan daromadlar, investitsiyalarni sotishdan tushgan tushum, kompensatsiyalar hamda sud va arbitraj qarorlari bo‘yicha to‘lovlar O‘zbekistonga va O‘zbekistondan cheklovlarsiz o‘tkaziladi, repatriatsiya uchun konvertatsiyani ham qo‘shgan holda, soliqlar va to‘lovlar to‘langan taqdirda | Davlat repatriatsiyani kamsitmaslik asosida korxona to‘lovga qobiliyatsiz bo‘lganda yoki kreditorlar huquqlari buzilganda, jismoniy shaxs-investor jinoyat yoki maʼmuriy huquqbuzarlik sodir etganda yoxud sud yoki arbitraj qaroriga ko‘ra to‘xtatib qo‘yishi mumkin | 17-modda |
| Barqarorlashtirish | Keyingi qonunchilik investitsiya shartlarini yomonlashtirsa, 10 yil davomida investitsiya kiritilgan sanadagi qonunchilik qo‘llaniladi, yaxshilovchi normalarni esa investor o‘z xohishiga ko‘ra qo‘llashga haqli; qonun holatlarni sanab o‘tadi: repatriatsiyani murakkablashtiradigan yoki chet elga o‘tkaziladigan daromadni kamaytiradigan qo‘shimcha talablar, investitsiyalarga miqdoriy cheklovlar va xorijiy investitsiyalarning minimumini oshirish, xorijiy ishtirok ulushiga cheklovlar, qo‘shimcha viza tartiblari va xorijiy investitsiyalarga nisbatan boshqa yangi talablar | Milliy xavfsizlik bilan bevosita bog‘liq aktlarga tatbiq etilmaydi; repatriatsiyani 17-modda asoslari bo‘yicha baribir to‘xtatib qo‘yish mumkin; soliq stavkalari ro‘yxatda nomi keltirilmagan | 19-modda |
| Milliylashtirish | Investorlarning investitsiyalari va boshqa aktivlari milliylashtirilmaydi | Moddada istisnolar yo‘q, ammo qonunning o‘zi o‘zgartirilishi mumkin | 21-modda |
| Rekvizitsiya (ekspropriatsiya) | Faqat tabiiy ofatlar, avariyalar, epidemiyalar, epizootiyalar va boshqa favqulodda holatlarda, Vazirlar Mahkamasi qaroriga ko‘ra, zarur bo‘lgan minimal hajmda, kamsitmasdan va yetkazilgan zararga mos kompensatsiya bilan | Investor maqsadning qonuniyligini, hajmini, baholashni, kompensatsiyani va tartibni sudda yoki arbitrajda eʼtiroz qilishga haqli | 21-modda |
| Huquqiy rejim | Adolatli va teng huquqli rejim, to‘liq va doimiy himoya hamda xavfsizlik; O‘zbekistonning xalqaro shartnomalaridagidan va o‘zbekistonlik investorlar uchun belgilanganidan yomon emas | Qonunchilik ayrim sohalarda xorijiy investitsiyalarni cheklashi mumkin; moddaning o‘zi arbitrajga rozilik bermaydi | 46-modda |
O‘n yillik muddat investitsiya shakliga bog‘liq sanadan boshlanadi: yangi korxonaning davlat ro‘yxatidan o‘tkazilishidan, ulushga, aksiyalarga yoki mol-mulkka bo‘lgan huquq to‘g‘risidagi hujjat kuchga kirishidan yoxud Hukumat bilan investitsiya kelishuvi kuchga kirishidan. Qonunni o‘zgartirish mumkin, 19-modda ro‘yxatida esa soliq stavkalari nomi keltirilmagan, shuning uchun yirik loyihalarda shartnomaviy majburiyatlar Hukumat bilan investitsiya kelishuvida mustahkamlanadi (40–45-moddalar); davlat faqat vakolatlari tasdiqlangan shaxslar imzolagan shartnomalarda qabul qilingan majburiyatlar bo‘yicha javob beradi (45-modda). Imtiyozlar investitsiya imtiyozlari sharhimizda tahlil qilingan.
AQSh va O‘zbekiston bitimlari: aslida nima amal qiladi
| Hujjat | Imzolangan | 2026-yil oktyabr holatiga maqomi | AQSh investoriga nima beradi |
|---|---|---|---|
| AQSh — O‘zbekiston investitsiya shartnomasi | 16.12.1994, Vashington | O‘zbekiston ratifikatsiya qilgan; AQSh hukumati «kuchga kirishi uchun chora ko‘rmagan» (trade.gov) | Ijro etiladigan hech narsa |
| AQSh — SSSR soliq konvensiyasi | 20.06.1973 | IRS uni O‘zbekistonga nisbatan qo‘llaydi; O‘zbekiston Soliq qo‘mitasining 55 ta bitim reyestrida AQSh yo‘q | Dividendlar haqida modda yo‘q |
| AQSh — Markaziy Osiyo savdo va investitsiyalar bo‘yicha doiraviy bitimi (TIFA) | 2004 | Amal qiladi; 15-kengash Ostonada 2024-yil 14-iyunda o‘tdi | Bozorga kirish bo‘yicha muloqot, investor huquqlarisiz |
| C5+1 | Samarqanddagi vazirlar uchrashuvi, 2015 | Diplomatik platforma; Oq uydagi sammit 2025-yil 6-noyabrda | Tijoriy kelishuvlar kanali, huquqiy himoyasiz |
| ICSID konvensiyasi | O‘zbekiston: 17.03.1994 | O‘zbekiston uchun 25.08.1995 dan kuchda | Faqat yozma rozilik bilan foydalanish mumkin bo‘lgan forum |
| Nyu-York konvensiyasi | O‘zbekiston qo‘shilgan: 07.02.1996 | O‘zbekiston uchun 07.05.1996 dan, AQSh uchun 29.12.1970 dan kuchda | Tijorat arbitraji qarorlarini ikkala mamlakatda ijro etish |
1994-yilgi shartnoma: imzolangan, Toshkentda ratifikatsiya qilingan, kuchga kirmagan
1996-yilda AQSh Senatiga kiritilgan matn ekspropriatsiyada «zudlik bilan, adekvat va samarali» kompensatsiyani hamda ICSID yoki UNCITRAL arbitrajini nazarda tutadi, biroq u birorta davlatni bog‘lamaydi, O‘RQ-598 ning 63-moddasi esa rozilik sifatida faqat amaldagi shartnomalarni tan oladi. Ayrim investorlar o‘zbekistonlik aktivlarga O‘zbekiston bilan amaldagi investitsiya shartnomasi bo‘lgan davlatdagi kompaniya orqali egalik qiladi. Bunday xolding himoyalanganmi yoki yo‘qmi, shu shartnoma matniga, jumladan imtiyozlarni rad etish to‘g‘risidagi bandga bog‘liq; arbitrajlar tuzilma nizo yuz berishi allaqachon kutilayotgan paytda yaratilgan hollarda daʼvolarni ko‘rib chiqishdan bosh tortgan, xoldingda esa real mavjudlik bo‘lishi kerak. O‘zbekiston soliq organi xuddi shu xoldingni daromadning haqiqiy oluvchisi maqomi bo‘yicha tekshiradi (Soliq kodeksining 6-moddasi).
Soliqlar: bitta konvensiya, ikki xil o‘qilishi
IRS O‘zbekistonni 1973-yilgi konvensiya tatbiq etiladigan to‘qqizta sobiq sovet respublikasi qatoriga kiritadi, Davlat departamenti esa AQSh uni «O‘zbekistonga nisbatan amal qiladigan» deb hisoblashini yozadi. Soliq qo‘mitasining rasmiy jadvalida na AQSh, na bu konvensiya bor. Dividendlar uchun bu hech narsani o‘zgartirmaydi: konvensiyada dividendlar haqida modda yo‘q. Royaltilar uchun farq bor: III(1)(a)-moddaga ko‘ra ular faqat oluvchining rezidentlik mamlakatida soliqqa tortiladi, III(1)(g)-moddaga ko‘ra esa foizlar faqat ikki mamlakat o‘rtasidagi savdoni moliyalashtiradigan kreditlar bo‘yicha ozod qilingan. Bu ozod etishlarni qo‘llagan o‘zbekistonlik to‘lovchi soliq agenti sifatida xavfni o‘z zimmasiga oladi, shuning uchun soliq organi pozitsiyani yozma tasdiqlamaguncha ichki stavkalarni hisobga oling. Amerikalik kompaniya rezidentligini 6166-shakl bilan tasdiqlaydi, u 8802-shakl bo‘yicha so‘raladi.
TIFA va C5+1: kanallar, himoya emas
TIFA — muloqot uchun doira. Davlat departamentining 2025-yil 7-noyabrdagi maʼlumotnomasida 22 ta Boeing 787 samolyoti uchun $8,5 mlrd lik shartnomalar, Air Products kompaniyasining O‘zbekistondagi metanol ishlab chiqarishiga $3 mlrd gacha investitsiyasi hamda UzAuto Motors ni sotish va xususiylashtirishda hamkorlikni o‘rganish nomlangan. Bular AQShning O‘zbekistonga investitsiyalari uchun signallar, majburiy tartibda ijro etish mumkin bo‘lgan huquqlar emas.
Nizolar: investitsiya shartnomasisiz xalqaro arbitrajga qanday yetib borish mumkin
O‘RQ-598 ning 63-moddasi xorijiy investorlar bilan nizolar tartibini belgilaydi:
- Muzokaralar.
- Muzokaralar yordam bermasa, mediatsiya.
- O‘zbekistonning tegishli sudi.
- Xalqaro arbitraj — nizoni 1–3-bosqichlarda hal qilib bo‘lmasa va faqat xalqaro shartnoma va/yoki investorning O‘zbekiston Respublikasi bilan shartnomasida tegishli va haqiqiy arbitraj bandi bo‘lsa; O‘zbekistonning roziligi yozma, arbitrajga murojaat qilingan paytda imzolangan va amaldagi hujjatda bo‘lishi kerak.
So‘zma-so‘z o‘qilsa, 63-modda O‘zbekiston sudini xalqaro arbitrajdan oldin qo‘yadi, shuning uchun investitsiya kelishuvining arbitraj bandida har bir bosqichning tartibi va muddatlarini yozib qo‘ygan maʼqul. AQSh investorida uchta vosita qoladi:
- Hukumat bilan investitsiya kelishuvi (40–45-moddalar). Hukumat xorijiy investorga qo‘shimcha qo‘llab-quvvatlash choralarini (imtiyoz va preferensiyalar) taqdim etsa, u majburiy (40-modda); unda nizolarni hal qilish tartibi, joyi va organi ko‘rsatilishi kerak (42-modda) — ICSID bandi aynan shu yerda kelishiladi; kuchga u Prezident yoki Hukumat tomonidan tasdiqlangandan keyin kiradi (43-modda). Investor majburiyatlarni bajarmagani sababli yoki uning tashabbusi bilan bekor qilinganda investor imtiyozlar tufayli to‘lanmagan soliqlarni to‘laydi (44-modda).
- Xususiy hamkorlar bilan arbitraj bandlari. Davlat departamentining 2025-yilgi sharhi maʼlumotlariga ko‘ra, investorlar mahalliy hamkorlar bilan shartnomalarda ko‘rsatilgan har qanday xalqaro mexanizmdan foydalanishga haqli: joyi chet elda bo‘lgan arbitraj yoki Toshkent xalqaro arbitraj markazi — uning o‘z reglamenti va TIAC-HKIAC qo‘shma reglamenti bor.
- Ijro. O‘RQ-674 ning 51-moddasiga ko‘ra har qanday davlatda chiqarilgan arbitraj qarori majburiy deb tan olinadi va sudga yozma ariza bo‘yicha ijro etiladi; rad etish faqat 52-modda asoslari bo‘yicha mumkin — masalan, kelishuvning haqiqiy emasligi, noto‘g‘ri xabardor qilish, jamoat tartibiga zid kelish.
Arbitraj joyini tanlash haqida — O‘zbekiston kompaniyalari uchun xalqaro arbitraj maqolasida, moliya markazining ingliz huquqi asosidagi sudi haqida — TXMM sharhimizda.
Repatriatsiya: dividendlar va AQShga boshqa to‘lovlar
| AQSh oluvchisiga to‘lov | O‘zbekistonda ushlab qolish | Soliq kodeksi | Izoh |
|---|---|---|---|
| MChJdagi ulush bo‘yicha dividendlar | 10% | 353-modda | Shartnomaviy pasaytirish yo‘q |
| Amerika kompaniyasining AJ aksiyalari bo‘yicha dividendlar | 31.12.2028 gacha 5% | 483-moddaning 27-qismi | Ichki imtiyoz, rezidentlik hujjati kerak emas |
| Eksporti daromadning 50% idan ortiq bo‘lgan IT Park rezidentining dividendlari | 01.01.2040 gacha 5% (rezidentlar stavkasi) | 483-modda | Har bir to‘lovdan oldin eksport ulushini tasdiqlash |
| Foizlar | 10% | 353-modda | 1973-yilgi ozod etish — faqat savdo kreditlari bo‘yicha |
| Royalti, boshqaruv va konsalting xizmatlari | 20% | 353-modda | 1973-yilgi konvensiya bo‘yicha royaltini ozod etish O‘zbekiston reyestrida aks etmagan; avval tasdiqlash |
15% foyda solig‘i bilan MChJ to‘lab bergan foydadan O‘zbekistondagi umumiy yuk 23,5% ni tashkil etadi — AQShdagi soliq oqibatlarisiz, ular investorning o‘z ahvoliga bog‘liq. 2026-yildan norezident to‘lovchining kamida 25% iga kamida 365 kun egalik qilsa, uning dividendlaridan olinadigan soliq o‘zbekistonlik to‘lovchi boshqa o‘zbekistonlik kompaniyalardan olgan dividendlardan allaqachon to‘langan soliq summasiga kamayadi (354-moddaning 3-qismi).
MChJ foydani har chorakda, yarim yilda bir marta yoki yilda bir marta taqsimlashi mumkin va uni qaror qabul qilinganidan keyin 60 kun ichida to‘laydi, biroq ustav fondi to‘lanmagan, to‘lovga qobiliyatsizlik belgilari mavjud bo‘lgan yoki sof aktivlar ustav va zaxira fondlaridan kam bo‘lgan hollarda emas (O‘RQ-1137ning 26–27-moddalari). Valyuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalari (3281-son)ning 21-bandiga ko‘ra norezident daromadlarini repatriatsiya qilish uchun valyuta cheklovsiz sotib olinadi; bank hujjatlarni so‘rashi mumkin va arizani keyingi bank kunidan kechiktirmay ko‘rib chiqadi (23–24-bandlar). Bank uchun odatiy paket: ishtirokchilar qarori, to‘lov tasdig‘i bilan soliq hisob-kitobi, valyuta sotib olish arizasi va amerikalik ishtirokchining rekvizitlari. Batafsil — dividend solig‘i tahlilimizda va valyuta nazorati haqidagi maqolada.
AQShning qo‘llab-quvvatlash vositalari: DFC, EXIM va Tijorat xizmati
- DFC. Davlat departamentining 2025-yilgi sharhi maʼlumotlariga ko‘ra, DFC (avval OPIC) O‘zbekistonda 1992-yildan beri ishlaydi va taxminan $231 mln miqdorida qarz bergan, oxirgi loyiha 2011-yilda maʼqullangan. 2026-yil 18-fevralda DFC, EXIM, Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi hamda Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi qo‘shma investitsiya doirasining asosiy shartlarini imzoladi va qo‘shma xolding kompaniya tuzishni taklif qildi. 2026-yil 16-iyunda DFC energetika, infratuzilma, muhim minerallar, logistika va yuqori texnologiyali ishlab chiqarish uchun qo‘shma investitsiya platformasini ishga tushirdi; xabarda summalar ko‘rsatilmagan.
- EXIM. 2026-yil 30-iyuldagi mamlakat cheklovlari jadvalida O‘zbekiston 1, 3, 4, 5 va 10-izohlar bilan barcha muddatlar uchun ochiq: xususiy xaridor ortida, qoida tariqasida, tijorat banki turishi kerak, davlat sektori bitimlarida esa davlatning to‘liq javobgarligi talab qilinadi.
- Tijorat xizmati. Trade.gov O‘zbekistonni Tijorat xizmatining hamkor posti deb ataydi: Toshkentdagi elchixona jamoasi Hindistondagi Tijorat xizmati bilan birga ishlaydi. 2026-yil 22-iyunda AQSh Savdo vazirligi O‘zbekistonda Tijorat xizmati postini ochish rejalarini eʼlon qildi; 2026-yil oktyabr holatiga trade.gov hamon hamkor postni ko‘rsatadi.
- Sug‘urta. O‘zbekiston — MIGA aʼzosi, O‘RQ-598 ning 50-moddasi esa siyosiy xavflarni xorijiy agentliklarda sug‘urtalashga aniq ruxsat beradi.
AQSh investori uchun kirish usullari
| Usul | Kimga mos | Asosiy normalar | Nimani tekshirish |
|---|---|---|---|
| AQSh kapitalining 100% iga ega yangi MChJ | Savdo, ishlab chiqarish | Xorijiy kapitalning 15% i xorijiy investitsiyali korxona maqomini beradi; bosqichma-bosqich ro‘yxatdan o‘tkazish | Hisobvaraq ochish, direktorning ishlash ruxsatnomasi |
| Xususiy kompaniyadagi ulush | Faoliyat yurituvchi biznes | MChJ ulushlarining uchdan bir qismidan ortig‘ini yoki AJ ovoz beruvchi aksiyalarining 25% idan ortig‘ini sotib olish uchun aktivlar yoki tushum bo‘yicha chegaralar oshganda antimonopol organ roziligi; M&A bosqichlari | Qarzlar kompaniyada qoladi |
| Davlat ulushi | Yirik aktivlar, muddatli to‘lov | 15% avans, mulk huquqi to‘liq to‘lovdan keyin; xususiylashtirish | Investitsiya majburiyatlari |
| Qo‘shma korxona | Litsenziyalar, mahalliy aloqalar | Arbitraj bandi bilan korporativ shartnoma; QK haqida | Boshqaruvdagi boshi berk vaziyat, hamkorning sanksiya xavflari |
| Ko‘chmas mulk | Ofis, zavod, yashash | Yer, qoida tariqasida, ijarada, xorijliklar unga egalik qilmaydi; AQSh fuqarolari ko‘chmas mulk sotib olish orqali yashash guvohnomasi olishi mumkin; yer, yashash guvohnomasi | Mulk huquqi va yuklamalar |
Aynan AQSh investorlari uchun xavflar
- Valyuta. Tushum so‘mda, kurs xavfini investor ko‘taradi.
- Banklar. FATCA bitimi (1-model) 2017-yil 7-iyuldan kuchda, shuning uchun o‘zbekiston banklari AQSh soliq rezidentlarini aniqlaydi: soliq maqomi bo‘yicha o‘z-o‘zini sertifikatlash (self-certification) va benefitsiarlarni oshkor qilishga tayyor bo‘ling.
- OFAC. O‘zbekiston OFAC sanksiya dasturlari qatorida yo‘q, biroq 2024-yil 30-oktyabrda OFAC o‘zbekistonlik OOO Uzstanex ni Rossiya bilan bog‘liq 14024-son farmon (Executive Order) bo‘yicha ro‘yxatga kiritdi. Sotuvchilarni, hamkorlarni, egalarini va asosiy xaridorlarni, shu jumladan ro‘yxatdagi shaxslar birgalikda 50% va undan ko‘piga egalik qiladigan kompaniyalarni tekshiring.
- Tarmoq ruxsatnomalari. Aviakompaniyalar, temir yo‘llar, magistral aloqa va milliy xavfsizlik tarmoqlari ustidan xorijiy nazorat hukumatning maxsus ruxsatini talab qiladi (Davlat departamentining 2025-yilgi sharhi).
- Sudlar. Xuddi shu sharhda mulkni olib qo‘yish bo‘yicha ishlar qarorlarining Oliy sudda qayta ko‘rib chiqilishi «odatda ancha sekin boradi» deb qayd etilgan.
Misol: AQSh oilaviy ofisi o‘zbekistonlik ishlab chiqaruvchining 40% ini sotib oladi
Misol shartli. AQSh oilaviy ofisi amerikalik xolding kompaniya orqali o‘zbekistonlik MChJ — qadoqlash ishlab chiqaruvchisining 40% ini 60 mlrd so‘mga sotib oladi; kompaniya aktivlari — 150 mlrd so‘m.
- Sanksiyalar bo‘yicha tekshiruv. Sotuvchilar, 60% ulushga ega boshqa ishtirokchi, benefitsiarlar va eng yirik xaridorlar OFAC ro‘yxatlari bo‘yicha tekshiriladi; alohida Rossiyaga eksport ko‘rib chiqiladi.
- Due diligence. Binolarga huquqlar, yer ijarasi, soliq va valyuta tarixi, ruxsatnomalar; qarang: kontragentni tekshirish va biznesni sotib olishda due diligence.
- Antimonopol rozilik. 40% — MChJning uchdan bir qismidan ko‘p, kompaniya aktivlari esa 250 000 BHM dan oshadi (BHM 440 000 so‘m bo‘lganda 110 mlrd so‘m), shuning uchun rozilik bitim yopilishidan oldin olinadi (O‘RQ-850ning 26–27-moddalari).
- Himoya. 19-modda bo‘yicha o‘n yillik muddat ulushga bo‘lgan huquqni mustahkamlovchi hujjat kuchga kirgan paytdan hisoblanadi; korporativ shartnoma joyi chet elda bo‘lgan arbitrajni nazarda tutadi, uning qarorini O‘zbekistonda O‘RQ-674 bo‘yicha tan olish va ijro etish mumkin, 52-moddadagi rad etish asoslari hisobga olinadi.
- Pul. Kompaniya 12 mlrd so‘m taqsimlaydi: oilaviy ofisga 4,8 mlrd so‘m tegishli, 10% — 480 mln so‘m ushlab qolinadi, 4,32 mlrd so‘m o‘tkaziladi. AJda ushlab qolish 2028-yil oxirigacha 240 mln so‘mni tashkil etgan bo‘lardi.
Pactum qanday yordam beradi
- Tuzilmangizga qanday himoya mavjudligini aniqlaymiz: O‘RQ-598, investitsiya kelishuvi, xolding orqali shartnomalardan foydalanish, arbitraj bandi.
- Obyekt va uning egalari bo‘yicha sanksiya tekshiruvi va due diligence o‘tkazamiz; due diligence — 45 000 000 so‘mdan.
- O‘zbekiston kompaniyasini ro‘yxatdan o‘tkazamiz (1 500 000 so‘mdan) va ulush sotib olishda, xususiylashtirish lotida yoki QKda hamrohlik qilamiz; bitimga hamrohlik narxi — vazifani tahlil qilgandan keyin.
- Repatriatsiya uchun bank paketini va dividendlar, royalti hamda xizmatlar bo‘yicha soliq pozitsiyasini tayyorlaymiz; sud ishini hamkor advokatlik byurosi olib boradi.
Davlat bojlari alohida to‘lanadi, yakuniy narx yozma taklifda qayd etiladi. O‘zbekistondagi xorijiy investitsiyalar yoki kompaniya sotib olish sahifasidan boshlang yoki yurist maslahatiga yoziling: 60 daqiqa, 300 000 so‘m, bu summa xizmat narxiga hisobga olinadi.
Ko‘p beriladigan savollar
AQSh va O‘zbekiston o‘rtasida ikki tomonlama investitsiya shartnomasi bormi?
Shartnoma 1994-yil 16-dekabrda imzolangan va O‘zbekiston tomonidan ratifikatsiya qilingan, biroq AQSh uni kuchga kiritmagan, shuning uchun u huquqlar yaratmaydi. AQSh investorlari O‘RQ-598 ga va investitsiya kelishuvlariga tayanadi.
AQSh va O‘zbekiston o‘rtasida ikki tomonlama soliqqa tortishni bartaraf etish to‘g‘risida bitim bormi?
IRS O‘zbekistonga nisbatan 1973-yilgi AQSh — SSSR konvensiyasini qo‘llaydi, Soliq qo‘mitasi reyestrida esa AQSh yo‘q. Konvensiyada dividendlar haqida modda yo‘q, shuning uchun o‘zbekistonlik MChJ har qanday holatda amerikalik ona kompaniyaga dividenddan 10% ushlab qoladi.
Amerikalik kompaniya O‘zbekistondan butun foydani chiqara oladimi?
Ha, soliqlar to‘langandan keyin: O‘RQ-598 ning 17-moddasi cheklovlarsiz o‘tkazishga ruxsat beradi, biroq davlat to‘lovga qobiliyatsizlik, kreditorlar huquqlarining buzilishi, jismoniy shaxs-investorning huquqbuzarligi yoki sud yoxud arbitraj qaroriga ko‘ra repatriatsiyani to‘xtatib qo‘yishi mumkin, MChJ esa foydani faqat O‘RQ-1137 ning 26–27-moddalari doirasida taqsimlaydi.
AQSh investori O‘zbekistonga qarshi ICSID ga daʼvo qila oladimi?
Faqat O‘zbekistonning amaldagi shartnoma yoki kelishuvdagi yozma roziligi bo‘lganda. Investitsiya shartnomasisiz bu, qoida tariqasida, ICSID bandi bo‘lgan Hukumat bilan investitsiya kelishuvidir.
Amerikalik kompaniya yoki AQSh fuqarosi O‘zbekistonda yerga egalik qila oladimi?
Bevosita yo‘q. Xorijiy fuqarolar va xorijiy kompaniyalar yerga mulk huquqi asosida egalik qila olmaydi va undan ijara huquqi asosida foydalanadi; bino va xonalarga mulk huquqini olish mumkin. Amerika kapitali bo‘lgan o‘zbekistonlik kompaniya qishloq xo‘jaligiga mo‘ljallanmagan uchastkani xususiylashtira oladimi, amaldagi xususiylashtirish qoidalariga va uchastkaning o‘ziga bog‘liq — buni imzolashdan oldin tekshiriladi.
DFC va EXIM O‘zbekistondagi loyihalarni moliyalashtiradimi?
EXIM qamrovi O‘zbekiston uchun shartlar bilan ochiq: xususiy xaridor ortida, qoida tariqasida, tijorat banki turishi kerak. DFC va EXIM hamkorlikning asosiy shartlarini 2026-yil 18-fevralda imzoladi, DFC 2026-yil iyunda qo‘shma platformani ishga tushirdi, biroq moliyalashtirish hamon har bir loyiha bo‘yicha alohida hal qilinadi.
AQSh sanksiyalari O‘zbekistonga investitsiyalarni cheklaydimi?
O‘zbekiston bo‘yicha mamlakat dasturi yo‘q, biroq o‘zbekistonlik kompaniyalar Rossiya bilan bog‘liq dasturlar bo‘yicha ro‘yxatlarga tushishi mumkin, 2024-yil oktyabrda OOO Uzstanex tushganidek, shuning uchun kontragentlar imzolashdan oldin tekshiriladi.
Manbalar
- «Investitsiyalar va investitsiya faoliyati to‘g‘risida»gi O‘RQ-598-son Qonun
- «Xalqaro tijorat arbitraji to‘g‘risida»gi O‘RQ-674-son Qonun
- O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi
- Valyuta operatsiyalarini amalga oshirish qoidalari, 3281-son
- «Raqobat to‘g‘risida»gi O‘RQ-850-son Qonun
- «Masʼuliyati cheklangan jamiyatlar to‘g‘risida»gi O‘RQ-1137-son Qonun
- Soliq qo‘mitasi: xalqaro shartnomalar qoidalari to‘g‘risida maʼlumot
- AQSh Davlat departamenti: O‘zbekistonning 2025-yilgi investitsiya iqlimi sharhi
- AQSh Davlat departamenti: Elevating U.S.-Uzbekistan Relations maʼlumotnomasi
- AQSh Davlat departamenti: C5+1
- Trade.gov: O‘zbekistonning savdo bitimlari
- Trade.gov: AQSh Tijorat xizmati O‘zbekistonda
- AQSh Senatining 104-25-son hujjati
- IRS: soliq bitimlari, O‘zbekiston
- IRS: 3-jadval, soliq bitimlari ro‘yxati
- IRS: 1-jadval, bitimlar bo‘yicha stavkalar
- IRS: 1973-yilgi AQSh — SSSR konvensiyasi
- IRS: 6166-shakl
- USTR: savdo va investitsiyalar bo‘yicha doiraviy bitimlar
- USTR: TIFA kengashining qo‘shma bayonoti, 2024-yil iyun
- ICSID: ishtirokchi davlatlar ro‘yxati
- UNCITRAL: Nyu-York konvensiyasi holati
- DFC: O‘zbekiston bilan asosiy shartlar, 2026-yil 18-fevral
- DFC: qo‘shma investitsiya platformasi, 2026-yil 16-iyun
- EXIM: mamlakat cheklovlari jadvali, 2026-yil 30-iyul
- AQSh Moliya vazirligi: FATCA bitimlari
- OFAC: sanksiya dasturlari
- AQSh Moliya vazirligi: 2024-yil 30-oktyabrdagi press-reliz
- Toshkent xalqaro arbitraj markazi
O‘zbekiston aktlari lex.uz bo‘yicha keltiriladi; inglizcha manbalardan olingan iqtiboslar — bizning tarjimamiz. Maʼlumot 2026-yil oktyabr holatiga dolzarb va yakka tartibdagi yuridik yoki soliq maslahati hisoblanmaydi.
Soʻrov yuborish orqali siz shaxsiy maʼlumotlarni qayta ishlash va javob berish uchun hamkor yuristga uzatishga rozilik bildirasiz (siyosat)
Du–Ju 9:00–18:00 · +998 99 050 50 70
Xorijiy investorning O‘zbekistonga kirishi
Ishtirok shaklini tanlash, ro‘yxatdan o‘tkazish, xorijiy investitsiyali korxona maqomi, xorijiy rahbarlarni ishga qo‘yish va foydani repatriatsiya qilish.
Yoʻnalish tahlilini ochish
Pactum yuristlar jamoasi O'zbekistonda bizneslarga xizmat ko'rsatadi: kompaniyalarni ro'yxatdan o'tkazish, soliq nizolari, M&A bitimlari, litsenziyalar va tashqi iqtisodiy faoliyat.
Shuningdek oʻqing
Xususiylashtirish 2026: xorijiy investor davlat ulushini muddatli to‘lovga qanday oladi
PF-177-son farmonga ko‘ra davlat 2026-yilda 84 ta jamiyatdagi ulushlarni, 1 242 ta obyektni va taxminan 8 000 ga yerni savdoga qo‘yadi. Savdo usullari, 15% avans, 25% chegirma, 7 yilgacha muddatli to‘lov, bayona, antimonopol rozilik va xorijiy kapital uchun yerga taqiqni tahlil qilamiz.
AQSh fuqarosi yoki kompaniyasi uchun O‘zbekistonda kompaniya ochish: 2026-yil qo‘llanmasi
AQSh fuqarosi yoki kompaniyasi o‘zbekistonlik MChJga 100% egalik qila oladi. Shakl tanlash, apostilli amerikalik hujjatlar, vizasiz 30 kun, direktorning ishlash ruxsatnomasi, FATCA va bank tekshiruvlari, AQShga chiqariladigan foydadan soliq hamda real muddatlar — 2026-yil oktyabr holatiga.
O‘zbekistonda investor uchun yashash guvohnomasi 2026: $250 000, ko‘chmas mulk, investitsion viza
Investor va uning oilasi uchun oltita yo‘nalish: PF-67 bo‘yicha $250 000 evaziga yashash guvohnomasi, $100 000 dan $300 000 gacha ko‘chmas mulk orqali yashash guvohnomasi, investitsion va IT-viza, TXMM vizasi hamda $50 000 evaziga maxsus soliq rejimi.