Toshkent xalqaro moliya markazi: ishtirokchilar, 2076-yilgacha imtiyozlar va 5 yilgacha vizalar

Toshkent xalqaro moliya markazi (TXMM, Tashkent International Financial Centre, TIFC) — Toshkentdagi alohida yurisdiksiya: inglizcha tildagi o‘z aktlari, Angliya va Uels umumiy huquqi, TFSA moliyaviy regulyatori va Xalqaro tijorat sudi (TICC) bilan. 2026-yil 13-iyuldagi O‘RQ-1158-son Konstitutsiyaviy qonun 2026-yil 25-iyuldan kuchda: u malakali ishtirokchilarni moliyaviy xizmatlardan olingan daromadlar bo‘yicha foyda solig‘i va ijtimoiy soliqdan 2076-yil 1-yanvargacha ozod qiladi, 5 yilgacha muddatga kirish vizalariga yo‘l ochadi va malakali xorijliklarni mehnat faoliyati huquqini tasdiqlamasdan yollashga ruxsat beradi. Nashr sanasiga — 2026-yil oktyabrga ko‘ra, markazning ishtirokchilarni ro‘yxatga olish va litsenziyalash bo‘yicha aktlari ochiq manbalarda topilmadi, faollashtirish sanasi eʼlon qilinmagan, 2026-yil 10-sentyabrdagi PF-188-son Farmon esa dastlabki asosiy qarorlar uchun 01.12.2026 muddatini belgilaydi; ish boshlanishi rasman 2027-yilga kutilmoqda.

Qisqacha

• Qonun amalda, markaz esa hali yo‘q. O‘RQ-1158 2026-yil 25-iyuldan kuchda; markaz aktlarini qabul qilish uchun 12 oy, 6 oygacha uzaytirish imkoniyati bilan beriladi, so‘ng Prezident faollashtirish sanasini tasdiqlaydi (31-modda).
• Ingliz huquqi va tili. Konstitutsiya, qonun, farmonlar va markaz aktlaridan keyin Angliya va Uels umumiy huquqi amal qiladi; til — ingliz tili (8 va 30-moddalar).
• 01.01.2076 gacha imtiyozlar. Foyda solig‘i va ijtimoiy soliq — malakali ishtirokchilar uchun moliyaviy xizmatlardan olingan daromadlar bo‘yicha, markazda iqtisodiy mavjudlik bo‘lganda; alohida — norezident ishchilarning daromadlari, listingdagi qimmatli qog‘ozlar va ishtirokchilar ulushlari, bojxona (18-modda).
• Xolding moliyaviy kompaniya emas. Unga TXMM ishtirokchilarining dividendlari va ulushlaridan olingan daromadlarni ozod qilish mavjud, ammo foydani ozod qilish yo‘q (18-moddaning 3 va 9-bandlari).
• Yirik guruhlar foyda solig‘i imtiyozisiz. Guruh tushumi 750 mln yevrodan boshlansa, minimal qo‘shimcha soliq — QDMTT to‘lanadi (19-modda).
• Xodimlar. 5 yilgacha vizalar va ishga ruxsatnomasiz yollash (20 va 21-moddalar) markaz aktlari qabul qilingach ishga tushadi; ish haqi faqat soliq norezidentlari uchun ozod qilinadi.

2026-yilda nima o‘zgardi

OAV maʼlumotlariga ko‘ra, markaz Tashkent City majmuasida joylashadi (spot.uz, rus tilida); ish boshlangach uning chegaralarini faqat kengaytirish mumkin (3-modda).

Huquqiy rejim: TXMMda qaysi huquq amal qiladi

8-modda qo‘llaniladigan huquq ierarxiyasini belgilaydi:

• O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi.
• TXMM to‘g‘risidagi Konstitutsiyaviy qonun.
• Prezident farmonlari — qonun to‘g‘ridan-to‘g‘ri belgilab qo‘ygan masalalar bo‘yicha.
• TXMM aktlari.
• Angliya va Uelsning umumiy huquqi va adolat huquqi — yuqori turuvchi manbalarga zid bo‘lmasa.

TXMM aktlari, Konstitutsiya, qonunning o‘zi va ratifikatsiya qilingan shartnomalardan tashqari, ularga zid milliy qonunchilikdan ustun turadi, markazda yoki u orqali tuzilgan bitimlar esa, tomonlar boshqacha kelishmagan bo‘lsa, TXMM aktlari bilan tartibga solinadi. Biroq 12-modda markazda, jumladan, jinoyat, maʼmuriy (2-banddagi istisnolar bilan), immigratsiya, oila va ekologiya huquqini, xavfsizlik, AML/CFT, favqulodda vaziyatlar va sog‘liqni saqlash to‘g‘risidagi qonunlarni saqlab qoladi.

• Til (9 va 30-moddalar). Markaz akti TXMM aktlarining Rasmiy reyestrida inglizcha eʼlon qilingandan keyingina kuchga kiradi. TICCdagi sud jarayoni va bitimlar, tomonlar boshqacha kelishmagan bo‘lsa, ingliz tilida olib boriladi.
• Valyuta (17-modda). Majburiyatlarni chet el valyutasida, shu jumladan raqamli aktivlarda bajarish mumkin; valyuta operatsiyalari bo‘yicha milliy talablarning ko‘pchiligi qo‘llanilmaydi, kapitalni repatriatsiya qilish erkin. Markazdan tashqaridagi rejim — valyuta nazorati tahlilida.

TXMM organlari: kim ro‘yxatga oladi, litsenziyalaydi va hukm chiqaradi

To‘rt organ mustaqil faoliyat yuritadi, davlat ularning majburiyatlari bo‘yicha javobgar emas (22-modda).

TXMM ishtirokchisi kim bo‘la oladi va qanday ruxsat kerak

5-moddaga ko‘ra, ishtirokchi bo‘lishi mumkin: xorijiy huquq bo‘yicha, O‘zbekiston huquqi bo‘yicha yoki TXMM aktlari bo‘yicha tashkil etilgan yuridik shaxslar — agar ular Kengash aktlari talablariga javob bersa. Markazdan tashqarida, O‘zbekistondagi shaxslarga ishtirokchi xizmatlarni faqat moliya, soliq va qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha milliy qoidalarga muvofiq taklif qiladi.

Maʼmuriyatda ro‘yxatdan o‘tish xoldingga yoki o‘z aktivlarini saqlaydigan bitta oila tuzilmasiga mos keladi. Agar oilaviy ofis uchinchi shaxslarning yoki bir nechta oilaning aktivlarini boshqarsa yoxud ishonchli boshqaruvchi sifatida chiqsa, bu tartibga solinadigan moliyaviy xizmat bo‘lib, TFSA ruxsati kerak (7-moddaning 1-bandi). Arizalarni ko‘rib chiqish muddatlarini qonun belgilamaydi.

TXMM soliq imtiyozlari: 2076-yil 1-yanvargacha

18-moddani bandlar bo‘yicha o‘qish kerak: «01.01.2076 gacha» sanasi barcha imtiyozlar uchun ko‘rsatilmagan. Imtiyozlar xulosasini Soliq qo‘mitasi 16.07.2026 da eʼlon qilgan (gov.uz, rus tilida).

Keyingi qonunlar TXMM Kengashining roziligisiz imtiyozlarni qisqartira olmaydi. Birinchi qayta ko‘rib chiqish — qonun kuchga kirganidan keyin 10 yil ichida, so‘ng har 5 yilda; qayta ko‘rib chiqishning o‘zi o‘zgarishlar bo‘lishini anglatmaydi.

Malakali ishtirokchi kim

18-moddaning 3-bandi bo‘yicha ozod qilishni faqat shunday ishtirokchi oladi: TXMMda yetarli iqtisodiy mavjudligi (substance) bor, markazdan ko‘rsatilgan yoki undan eksport qilingan moliyaviy xizmatlardan daromad oladi va Maʼmuriyat aktlari talablarini, jumladan alohida hisobni, bajaradi. Aks holda soliqlar Soliq kodeksi bo‘yicha to‘lanadi. Iqtisodiy mavjudligi, korporativ boshqaruvi, AML/CFT/CPF va kiberxavfsizligi bo‘lmagan raqamli aktivlar birjalari bu imtiyozni olmaydi.

Xolding, oilaviy ofis va IT-kompaniya: qaysi imtiyozlar qo‘llanadi

Maʼmuriyatda ro‘yxatdan o‘tish ishtirokchini malakali qilmaydi. Xolding 9-band bo‘yicha ozod qilishlarni — TXMM ishtirokchilari ulushlarini va listingdagi qimmatli qog‘ozlarni sotishdan olingan daromadlar, TXMM ishtirokchilaridan olingan dividendlar — hamda QQS va mol-mulk solig‘i bo‘yicha imtiyozlarni oladi. Markazdan tashqaridagi operatsion kompaniyalardan va xorijiy «sho‘ba» kompaniyalardan olingan dividendlarni 9-band qamrab olmaydi, ularning rejimi markaz aktlariga bog‘liq (18-moddaning 1-bandi). IT va fintech kompaniyalar markazda 7-moddaning 5-bandi bo‘yicha ishlashi mumkin, ammo foydani 3-band bo‘yicha ozod qilish ularga tegishli emas.

Yirik guruhlar uchun istisno: 750 mln yevro va QDMTT

19-modda konsolidatsiyalangan tushumi oldingi to‘rt yilning kamida ikkitasida 750 mln yevrodan oshgan xalqaro guruhlarga ishtirokchilarning daromadlari bo‘yicha imtiyozlarni qo‘llamaydi: ular o‘rniga guruh O‘zbekistonning standart foyda solig‘i stavkasi bo‘yicha QDMTT (minimal qo‘shimcha soliq) to‘laydi. QQS, mol-mulk, bojxona va norezident ishchilar daromadlari bo‘yicha ozod qilishlarni 19-modda to‘g‘ridan-to‘g‘ri istisno qilmaydi — ularning guruhga qo‘llanilishi Kengashning QDMTT to‘g‘risidagi akti bo‘yicha tekshiriladi. Bunday guruhlarning asosiy qiziqishi — ingliz huquqi, sud va vizalar.

TXMMning investitsion soliq rezidenti

13-modda jismoniy shaxs-investorlar, ularning turmush o‘rtoqlari va 18 yoshgacha bolalar uchun maqom joriy etadi. Ariza beruvchi topshirishdan oldingi 3 yil davomida O‘zbekiston soliq rezidenti bo‘lmasligi kerak, O‘zbekistonning sobiq fuqaroligi esa topshirishdan oldingi 10 yil ichida tugamagan bo‘lishi lozim. Investitsiya shakllari va hajmini Kengash akti belgilaydi, qonunda minimal summa yo‘q. Asosiy maqsad soliqdan qochish bo‘lsa, maqom rad etiladi; benefitsiarlarni, mablag‘lar manbasini va sanksiya maqomini oshkor qilish talab qilinishi mumkin.

2026-yil 1-yanvardan parallel ravishda 2025-yil 4-oktyabrdagi PF-180-son Farmon bo‘yicha xorijliklar uchun maxsus soliq rejimi amal qiladi:

OAV maʼlumotlariga ko‘ra, 2026-yil iyulida Qonunchilik palatasi shu rejim to‘g‘risidagi qonunni qabul qildi — uning maqomi va shartlarini topshirish sanasida tekshiring.

Xodimlar: 5 yilgacha vizalar va ishga ruxsatnomasiz yollash

20-moddaga ko‘ra, TXMM shaxsi va uning oila aʼzolari Maʼmuriyat arizasiga binoan chiqmasdan uzaytirish imkoniyati bilan 5 yilgacha muddatga kirish vizalarini olishi mumkin. 21-moddaga ko‘ra, ishtirokchilar malakali xorijliklarni mehnat faoliyati huquqini tasdiqlamasdan yollaydi, asosiy ish joyi markazda bo‘lsa — ishga ruxsatnoma kerak emas; talablar va kvotalarni Maʼmuriyat belgilaydi.

Bu huquqlar aktlar qabul qilinib, markaz faollashtirilgandan keyin ishga tushadi: kirish tartibini Kengash akti belgilaydi (20-moddaning 5-bandi), vizalar va soddalashtirilgan migratsion ro‘yxatga olish bo‘yicha loyihalar esa PF-188 ning 7-bandiga muvofiq tayyorlanmoqda. Ish haqi faqat soliq norezidentlari uchun ozod qilinadi (18-moddaning 8-bandi). Ketma-ket 12 oy ichida O‘zbekistonda 183 kundan ortiq bo‘lgan xodim rezident bo‘ladi (SKning 30-moddasi), rezidentlar uchun esa ozod qilish tartibi hali belgilanmagan.

Javobgarlik va aktivlarni himoya qilish

Ishtirokchi uchun jarima — 10 mln AQSH dollari yoki bitim qiymatining 10 foizi, qaysi biri katta bo‘lsa, shu miqdorgacha (16-modda). TXMMdagi yoki uning aktlariga muvofiq yaratilgan aktivlar musodara qilish, millilashtirish va xatlashdan himoyalangan; TICCning yakuniy qarori hamda AML/CFT, sanksiyalar, jinoiy daromadlar va bankrotlik bo‘yicha cheklovlar bundan mustasno (6-modda).

Yana nima qabul qilinmagan va ishga tushirish qanday o‘tadi

• Markaz aktlari qonun kuchga kirganidan boshlab ko‘pi bilan 12 oy ichida qabul qilinadi, Kengash muddatni 6 oydan ko‘p bo‘lmagan muddatga uzaytirishi mumkin (31-modda).
• Kengash tayyorlik haqida eʼlon qiladi, Prezident tasdiqlaydi, faollashtirish sanasi — tasdiqlangandan keyin ko‘pi bilan bir oy ichida.
• Faqat o‘tish davrida milliy litsenziya egalari markazda o‘z litsenziyasidagi xizmatlarni yangi arizasiz ko‘rsatadi va 60 kun ichida sho‘ba kompaniya yoki filialni ro‘yxatdan o‘tkazadi (32-modda).
• Kengash ruxsat etilgan xorijiy yurisdiksiyalar va regulyatorlarni belgilaydi, arizalarni TFSA ko‘rib chiqadi: nazorat bo‘yicha amaldagi memorandum bo‘lsa — o‘tish davri litsenziyasi, memorandum kelishilayotgan paytda — Kengash ixtiyori bilan 6 oygacha muvaqqat litsenziya (solishtirma standartlar va FATF talablariga rioya qilinganda), bir marta 5 oygacha uzaytirish bilan; Maʼmuriyatda ro‘yxatga olish — ko‘pi bilan 60 kun ichida (33-modda).

PF-188 eng yaqin muddatlarni belgilaydi: Kengashning birinchi majlisi — farmon eʼlon qilinganidan keyin ikki oy ichida; 01.12.2026 gacha — markazning 10 ta qarori, jumladan investitsion soliq rezidentligi dasturi, soliq imtiyozlari va malakali ishtirokchilarga talablar, soliq va bojxona maʼmuriyatchiligi; uch oy ichida — vizalar va migratsion ro‘yxatga olish bo‘yicha loyihalar. Bu farmon muddatlari, ishga tushirish kafolati emas. Bizning hisobimizga ko‘ra, 31-modda bo‘yicha muddat 2027-yil iyul oxirida tugaydi, uzaytirish bilan — 2028-yil yanvar oxiridan kechiktirmay; bu sanalardan chiqarilgan xulosa, norma emas. Rasmiy mo‘ljal — oy ko‘rsatilmagan 2027-yil (Interfax, ingliz tilida), shuning uchun topshirish sanasida eʼlon qilingan aktlarni tekshiring.

Kirishga hoziroq qanday tayyorlanish kerak

• TFSA litsenziyasi kerakmi yoki Maʼmuriyatda ro‘yxatdan o‘tish yetarlimi, aniqlash (7-modda).
• Guruh tushumini 750 mln yevro chegarasi bilan solishtirish (19-modda).
• Moliyaviy biznes ishga tushishdan oldin kerak bo‘lsa — milliy litsenziya olish (moliyaviy litsenziyalar, kripto-litsenziya): 32-moddaga ko‘ra, u markazga o‘tish davrida kirishni beradi.
• Substance rejalashtirish: ofis, rahbariyat va qarorlarni markazda qabul qiladigan xodimlar.
• Oshkor qilish paketini tayyorlash: benefitsiarlar, mablag‘lar manbasi, soliq rezidentligi, sanksiya tekshiruvlari.

TXMM, IT Park yoki oddiy MChJ

Markaz ishga tushgunga qadar IT va fintech kompaniyalar IT Park rezidentligidan boshlashi mumkin, qolganlar — oddiy kompaniyadan, so‘ng sho‘ba tuzilma orqali TXMMga kirishi mumkin. Pactum yuristlarida MChJ ro‘yxatdan o‘tkazish — 3 500 000 so‘mdan, batafsil maʼlumot kompaniya ro‘yxatdan o‘tkazish sahifasida.

Misol: boshqaruv kompaniyasi Toshkentda fond ochadi

Stsenariy tasviriy. Fors ko‘rfazidagi, guruh tushumi taxminan 40 mln dollar bo‘lgan boshqaruv kompaniyasi Toshkentdan O‘zbekiston emitentlarining listingdagi qimmatli qog‘ozlari fondini yuritmoqchi va besh nafar xodimni oilalari bilan ko‘chirmoqchi.

• Ruxsat. TFSA litsenziyasi kerak; Kengash uning regulyatorini tan olsa va nazorat bo‘yicha memorandum bo‘lsa, o‘tish davri litsenziyasi mumkin.
• Soliqlar. 19-modda chegarasiga yetilmagan, foydani ozod qilish mumkin — malakali ishtirokchi maqomi va haqiqiy iqtisodiy mavjudlik bo‘lganda.
• Jamoa. Vizalar va yollash — faollashtirilgandan keyin. Ish haqi xodim soliq norezidenti bo‘lib qolgan paytgacha ozod qilinadi; uzoq muddatga ko‘chib kelganlar, ehtimol, rezident bo‘ladi — ularning rejimini yollash sanasida TXMM aktlari bo‘yicha tekshiring.
• Loyiha qayerda buziladi. Agar qarorlar Dubayda qabul qilinsa, Toshkentda esa faqat manzil bo‘lsa, imtiyoz yo‘qoladi.

Tipik xatolar

• Imtiyozlarni Tashkent City majmuasidagi manzil beradi deb hisoblash. Ular ishtirokchi maqomi va iqtisodiy mavjudlikka bog‘liq.
• Xoldingni malakali ishtirokchi deb hisoblash. Xoldingga 9-band imtiyozlari mavjud, foydani ozod qilish esa yo‘q.
• 2076-yil sanasini barcha soliqlarga ko‘chirish. QQS, mol-mulk va yer uchun qonun muddatni nomlamaydi.
• Jamoaga soliqsiz ish haqini vaʼda qilish. Ozod qilish faqat soliq norezidentlari uchun.

Pactum qanday yordam beradi

• Qo‘llanilishini baholaymiz: TFSA litsenziyasi, 19-modda chegarasi, sizning tuzilmangiz uchun imtiyozlar.
• Kirish tuzilmasini loyihalaymiz va uni IT Park hamda oddiy kompaniya bilan solishtiramiz.
• Ishtirokchi va investitsion soliq rezidenti uchun oshkor qilish paketini tayyorlaymiz.
• Kengash, Maʼmuriyat va TFSA aktlarini faollashtirish sanasigacha kuzatamiz.
• Xodimlarni ko‘chirishni qo‘llab-quvvatlaymiz: vizalar, xorijiy ishchilar hisobi, mehnat shartnomalari.

Yurist konsultatsiyasidan boshlash mumkin: 60 daqiqa, 300 000 so‘m, xizmat narxiga hisobga olinadi — konsultatsiyaga yozilish. TXMMga kirish loyihasi — narxi vazifa tahlilidan keyin belgilanadi; tegishli masalalar — O‘zbekistondagi xorijiy investitsiyalar sahifasida.

Ko‘p beriladigan savollar

TXMM ishtirokchilarni qachon ro‘yxatga ola boshlaydi?

Majburiy aktlar qabul qilinib, Kengash tayyorlik haqida eʼlon qilgandan va Prezident faollashtirish sanasini tasdiqlagandan keyin (31-modda). PF-188 01.12.2026 gacha markazning dastlabki 10 ta qarorini, jumladan malakali ishtirokchilarga talablarni, qabul qilishni talab qiladi, ammo bu farmon muddati, kafolat emas. Nashr sanasiga — 2026-yil oktyabrga ko‘ra, faollashtirish sanasi eʼlon qilinmagan, ishga tushirish 2027-yilda kutilmoqda.

Amaldagi o‘zbek kompaniyasini TXMMga ko‘chirish mumkinmi?

Ko‘chirish mexanizmi yo‘q. O‘zbek yuridik shaxsi o‘zi ishtirokchi bo‘la oladi (5-modda), milliy litsenziya egasi esa o‘tish davrida va faqat shu litsenziyadagi xizmatlar bo‘yicha markazda yangi arizasiz ishlaydi, 60 kun ichida sho‘ba kompaniya yoki filialni ro‘yxatdan o‘tkazadi (32-modda).

Kriptokompaniyaga TXMMda litsenziya kerakmi?

Ha: raqamli aktivlarni chiqarish, ular bilan savdo qilish, kastodi, raqamli aktivlar fondlari va birjalari TFSA ruxsatini talab qiladi (7-modda). Kripto bozor markazdan tashqarida qanday tartibga solinishi O‘zbekistonda kriptoaktivlar va mayning maqolasida tahlil qilingan.

TICC sudi qanday nizolarni ko‘radi va uni shartnomada tanlash mumkinmi?

Mutlaq yurisdiksiya TICCga tegishli: u TXMM shaxslari o‘rtasidagi fuqarolik va mehnat nizolarini, bankrotlikni hamda markaz organlari qarorlari ustidan shikoyatlarni ko‘radi; boshqa tomonlar uni kelishuv orqali tanlashi mumkin. Sud har qanday davlatlarning arbitraj qarorlarini tan oladi va ijro etadi. Arbitrajni qachon tanlash kerak — O‘zbekiston kompaniyalari uchun xalqaro arbitraj maqolasida.

TXMMning investitsion soliq rezidenti hozirdan bo‘lish mumkinmi?

2026-yil oktyabr holatiga — yo‘q: investitsiyalar, to‘lov va turish muddatlarini markaz aktlari belgilaydi. PF-188 bo‘yicha investitsion soliq rezidentligi dasturi to‘g‘risidagi qaror 01.12.2026 gacha qabul qilinishi kerak, ammo bu arizalar qabul qilinishi boshlanadigan sana emas. Agar xorijiy daromadni hozir ozod qilish kerak bo‘lsa, PF-180 rejimini baholang.

TXMM ishtirokchisi bo‘lish qancha turadi?

Qonun summalarni belgilamaydi: TXMM organlari litsenziyalar, ro‘yxatga olish, ruxsatnomalar va xizmatlar uchun yig‘im oladi (23-modda), miqdorini markaz aktlari belgilaydi — topshirish sanasida tekshiring. Pactum yuristlarining kirish loyihasi bo‘yicha ishi — narxi vazifa tahlilidan keyin belgilanadi.

Manbalar

• «Toshkent xalqaro moliya markazi to‘g‘risida» Konstitutsiyaviy qonun, 2026-yil 13-iyuldagi O‘RQ-1158-son — lex.uz
• Prezident Farmoni, 2026-yil 30-martdagi PF-48-son, TXMM tashkil etish to‘g‘risida — lex.uz
• Prezident Farmoni, 2026-yil 10-sentyabrdagi PF-188-son, TXMM faoliyatini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha tashkiliy chora-tadbirlar to‘g‘risida — lex.uz
• Prezident Farmoni, 2025-yil 4-oktyabrdagi PF-180-son, xorijiy fuqarolar uchun maxsus soliq rejimi to‘g‘risida — lex.uz
• O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi, 30-modda — lex.uz
• Soliq qo‘mitasi, 16.07.2026: TXMM ishtirokchilari uchun soliq imtiyozlari — gov.uz
• Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi, 01.04.2026: muhokamadagi qonun loyihasi — gov.uz
• Qonunni kelishuv komissiyasi tomonidan qayta ishlash — dunyo.info
• kun.uz, 14.07.2026: 10 mln dollargacha jarimalar va qonunning qabul qilinishi
• Interfax, 18.08.2026: TXMM 2027-yilda ishga tushadi
• kun.uz, 10.09.2026: TXMM Boshqaruvchisining tayinlanishi
• spot.uz, 31.03.2026: markaz qayerda joylashadi