Kamera jarimasi keldi, lekin rulda men emas edim: sotilgan avtomobil, ishonchnoma, olib qochish

Agar kamera jarimasi sizga kelgan bo‘lsa-yu, rulda boshqa shaxs bo‘lgan, avtomobil sotilgan yoki olib qochilgan bo‘lsa, mulkdor faqat shikoyat ko‘rib chiqilayotganda huquqbuzarlik qayd etilgan paytda avtomobilga kim egalik qilgani yoki avtomobil g‘ayrihuquqiy xatti-harakatlar natijasida egalikdan chiqib ketgani aniqlansa, javobgarlikdan ozod qilinadi (MJtK 17¹-moddasining 5-qismi). Shuning uchun 2026-yil oktyabr holatiga birgina «bu men emasdim» yetarli emas: aynan qayd etilgan paytdagi egalikni tasdiqlovchi hujjatlar — shartnoma, ishonchnoma, OSGO polisi, haydovchining yozma tushuntirishi yoki olib qochish haqidagi ariza kerak. Shikoyat qaror nusxasi olingan kundan e’tiboran 10 kun ichida (316-modda) my.gov.uz yoki sud orqali beriladi; davlat boji to‘lanmaydi (315-modda). Yodda tuting: siz ko‘rsatgan haydovchi javobgarlikka tortiladi va uning ishi takroriylik hisobga olingan holda ko‘riladi (321-moddaning 3-qismi).

Qisqacha

• Kim javob beradi: mulkdor yoki transport vositasidan fuqarolik-huquqiy munosabatlar asosida belgilangan tartibda foydalangan shaxs (17¹-moddaning 2-qismi).
• Mulkdor qachon ozod qilinadi: qayd etilgan paytda avtomobil kimning egaligida bo‘lgani yoki avtomobil g‘ayrihuquqiy ravishda egalikdan chiqib ketgani aniqlansa (17¹-moddaning 5-qismi). Asos — huquqbuzarlik alomati yo‘qligi (271-moddaning 1-bandi, Oliy sud Plenumi 35-son qarorining 14-bandi).
• Hujjatlar — qayd etilgan kungacha bo‘lgan sana bilan: oldi-sotdi shartnomasi va topshirish dalolatnomasi, ijara yoki foydalanishga berish (ssuda) shartnomasi, ishonchnoma, OSGO polisi.
• Haydovchining tushuntirishi: F.I.Sh., JShShIR yoki haydovchilik guvohnomasi ma’lumotlari, imzo va shaxsga doir ma’lumotlarini qayta ishlashga roziligi.
• Olib qochish yoki o‘g‘irlik: IIOga ariza va talon-xabarnoma; qaror bekor qilinadi (Nizomning 39-bandi, VMQ-975).
• Haydovchi uchun oqibat: uning ishi umumiy asoslarda takroriylik hisobga olingan holda ko‘riladi (321-moddaning 3-qismi) — uni oldindan ogohlantiring.
• Ballar: sizga nisbatan qaror bekor qilinsa, u bo‘yicha berilgan ballar ham bartaraf bo‘ladi.

Kamera qayd etgan huquqbuzarlik uchun qonunga ko‘ra kim javob beradi

Kamera qarori shaxs ishtirokisiz va bayonnomasiz chiqariladi (309¹-moddaning 1-qismi, 283-moddaning 4-qismi), shuning uchun qonun javobgar shaxsni oldindan belgilaydi: YHQ buzilishi maxsus avtomatlashtirilgan vositalar orqali qayd etilganda transport vositasining mulkdori yoki undan fuqarolik-huquqiy munosabatlar asosida belgilangan tartibda foydalangan shaxs javob beradi (17¹-moddaning 2-qismi, O‘RQ-1033 tahririda). Avtomobil yuridik shaxsga tegishli bo‘lsa, uni ishlatish uchun mas’ul shaxs yoki undan fuqarolik-huquqiy shartnoma bo‘yicha foydalangan shaxs javob beradi (17¹-moddaning 3-qismi).

Odatda javobgarlikka tortilayotgan shaxs o‘zining aybsizligini isbotlashga majbur emas (Oliy sud Plenumining 35-son qarori, 8-band). Kameralar — istisno: mulkdor faqat biror holat aniqlansagina ozod qilinadi. Demak, dalillarni siz to‘plashingiz kerak bo‘ladi.

Mulkdor qachon ozod qilinadi

17¹-moddaning 5-qismida ikki holat ko‘rsatilgan. Shikoyatni ko‘rib chiqish jarayonida:

• huquqbuzarlik qayd etilgan paytda transport vositasiga egalik qilgan shaxs aniqlansa, yoki
• transport vositasi boshqa shaxslarning g‘ayrihuquqiy xatti-harakatlari natijasida mulkdorning egaligidan chiqib ketganligi aniqlansa, mulkdor ma’muriy javobgarlikdan ozod etiladi.

Oliy sud Plenumi bu qanday ishlashini tushuntirgan: mulkdor MJtK 271-moddasining 1-bandi asosida — huquqbuzarlik alomati yo‘qligi sababli ozod qilinadi, hujjatlar esa haqiqiy haydovchining javobgarligi masalasini hal qilish uchun yo‘l harakati xavfsizligi organlariga yuboriladi (2018-yil 30-noyabrdagi 35-son qarorning 14-bandi). Olib qochish va o‘g‘irlik uchun alohida norma bor: transport vositasi olib qochish yoki o‘g‘irlik tufayli egasining tasarrufida bo‘lmagan bo‘lsa, jarima solish to‘g‘risidagi qaror bekor qilinadi (VMQ-975 bilan tasdiqlangan Nizomning 39-bandi).

Holatlar va hujjatlar

Qonun «shaxsni aniqlash»ni talab qiladi, lekin dalillar ro‘yxatini bermaydi. Amalda quyidagi hujjatlar mos keladi:

Sana nima uchun muhim. Qonun mulkdorni qayd etilgan paytda avtomobilga kim egalik qilgani aniqlansa ozod qiladi. Shuning uchun shartnoma va topshirish dalolatnomasi qayd etilgan kungacha bo‘lgan sana bilan tuzilgan bo‘lishi kerak: qayd etilgan sanada shartnoma bo‘lmasa, 17¹-moddaning 2-qismiga ko‘ra mulkdor javob beradi. Haydovchining ismi va hujjatlarsiz «rulda men emas edim» degan dalil — zaif: mulkdor faqat shaxs aniqlanganda ozod qilinadi.

Haydovchining tushuntirishini uning o‘zi imzolaydi. Unda: F.I.Sh., JShShIR yoki haydovchilik guvohnomasi ma’lumotlari, ko‘rsatilgan sana va vaqtda avtomobilni aynan u boshqargani va qaysi asosda boshqargani, imzo. Tushuntirishga uning haydovchilik guvohnomasi nusxasi va shaxsga doir ma’lumotlarini qayta ishlashga yozma roziligi ilova qilinadi («Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida»gi Qonunning 21-moddasi). Pasport nusxasi kerak emas: MJtK buni talab qilmaydi.

Siz ko‘rsatgan haydovchi bilan nima bo‘ladi

Mulkdorning ozod qilinishi — ishning oxiri emas. Hujjatlar haqiqiy haydovchining javobgarligi masalasini hal qilish uchun yo‘l harakati xavfsizligi organlariga yuboriladi (Plenumning 35-son qarori, 14-band). Qaror bekor qilinib, ish haqiqiy huquqbuzarga nisbatan yangidan ko‘rib chiqishga qaytarilsa, uning ishi umumiy asoslarda takroriylik hisobga olingan holda ko‘riladi (321-moddaning 3-qismi). Bu sezilarli farq: kamera qayd etgan huquqbuzarliklarda odatda takroriylik hisobga olinmaydi (17¹-moddaning 4-qismi), ko‘rsatilgan haydovchi uchun esa hisobga olinadi — u mulkdorga qaraganda qattiqroq jazo olishi mumkin.

Shundan uchta qoida kelib chiqadi:

• faqat avtomobilni haqiqatan boshqargan shaxsni ko‘rsating;
• uni oldindan ogohlantiring va imzolangan tushuntirishi hamda roziligini oling;
• haydovchi imzolashdan bosh tortsa, ozod qilinish imkoniyati pasayadi: shaxs aniqlanmasa, 17¹-moddaning 5-qismi ishlamaydi.

Jarima va ballarni boshqa shaxsga o‘tkazish mumkinmi

Jarima ballari 34¹-moddadagi ro‘yxatdagi moddalar bo‘yicha jarima bilan birga beriladi. MJtK to‘g‘ridan-to‘g‘ri nazarda tutgan yo‘l — mulkdorning 17¹-moddaning 5-qismi bo‘yicha shikoyati: sizga nisbatan qaror bekor qilinadi, u bilan birga u bo‘yicha berilgan ballar ham bartaraf bo‘ladi; haqiqiy haydovchining javobgarligi masalasi alohida hal qilinadi. Yangi huquqbuzarga ballar aynan qanday berilishini Vazirlar Mahkamasi belgilagan tartib aniqlaydi.

«Ballarni pulga o‘chirib beramiz» degan takliflar — qonun tartibi emas: qonuniy yo‘l bitta — qarorni shikoyat orqali bekor qildirish. Ballar haqida batafsil — «Haydovchining jarima ballari 2026» maqolasida.

Shikoyatni qanday berish kerak

Muddat — qaror nusxasi olingan kundan e’tiboran 10 kun (316-modda). 2026-yil 1-martdan amalda nusxa 6079 raqamidan SMS va my.gov.uz orqali keladi; eng erta sanadan hisoblash xavfsiz. Muddat o‘tkazib yuborilgan bo‘lsa, shikoyat bilan birga muddatni tiklash haqida iltimosnoma beriladi — shikoyat muddati o‘tkazib yuborilganda maqolasiga qarang.

Qayerga:

• my.gov.uz, 1054-xizmat — anketada boshqarish huquqi hujjatlari uchun maydon bor: guvohnoma, texpasport, sug‘urta polisi, ishonchnoma (VMQ-382, 2-ilova); javob 5 kunda, qo‘shimcha o‘rganish kerak bo‘lsa 10 kunda. Xuddi shu mazmundagi takroriy murojaat ko‘rib chiqilmaydi (13-band), shuning uchun barcha hujjatlarni birdaniga ilova qiling.
• Jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudi — shikoyatni tergov sudyasi 10 kun ichida ko‘rib chiqadi (319-modda). Shikoyatni qaror chiqargan YHXX bo‘linmasi orqali berish mumkin: u shikoyatni ish bilan birga 3 sutka ichida yuboradi (315-modda).

Ikkala yo‘l bosqichma-bosqich — «Radar jarimasiga shikoyat qilish: my.gov.uz va sud» maqolasida.

Nima yozish kerak. Shikoyat tuzilishi:

• Qaysi qaror ustidan shikoyat qilyapsiz: kim chiqargan, sana, raqam, modda, summa, davlat raqam belgisi, qayd etilgan sana, vaqt va joy.
• Nusxani qachon va qanday olgansiz — 10 kunga rioya qilinganini tasdiqlaydi.
• Holatlar: qayd etilgan paytda avtomobil sizning egaligingizda bo‘lmagan, siz uni boshqarmagansiz; u kimda va qaysi asosda bo‘lgan (shartnoma, ishonchnoma) yoki u olib qochilgan (IIOga ariza).
• Huquqiy asoslar: MJtK 17¹-moddasining 2- va 5-qismlari, Plenumning 35-son qarori 14-bandi; olib qochishda — Nizomning 39-bandi (VMQ-975).
• Iltimos: qarorni bekor qilib, ish yuritishni tugatish (321-moddaning 1-qismi 3-bandi, 271-moddaning 1-bandi), ko‘rib chiqish haqida telefon yoki e-pochta orqali xabardor qilish va qaror nusxasini yuborish (321-moddaning 6-qismi).
• Varaqlar soni ko‘rsatilgan ilovalar, sana va imzongiz.

Qaror huquqbuzarlikdan bir oy o‘tib chiqarilgan bo‘lsa, shu dalilni ham qo‘shing (36-moddaning 3-qismi, 271-moddaning 7-bandi) — «Kamera jarimasi bir-ikki oydan keyin keldi» maqolasiga qarang. Namuna — «Jarimaga shikoyat: ariza namunasi» maqolasida.

Chegirma. Shikoyat qilinsa, 15 kun ichida to‘lash uchun 50 foizlik chegirma qo‘llanilmaydi (332¹-moddaning 2-qismi). Ammo rulda haqiqatan boshqa shaxs bo‘lgan va hujjatlar bor bo‘lsa, chegirma bilan to‘lash boshqaning huquqbuzarligi uchun jarima va ballarni sizda qoldiradi, shuning uchun faqat pulni emas, buni ham hisoblash kerak.

Ko‘p uchraydigan xatolar

• «Rulda men emas edim» deb yozib, kim ekanligini ko‘rsatmaslik: shaxs aniqlanmagan, imkoniyat past.
• Topshirish dalolatnomasisiz yoki qayd etilgandan keyingi sana bilan oldi-sotdi shartnomasini ilova qilish.
• Haydovchini uning xabarisiz va imzosisiz ko‘rsatish: uning ma’lumotlarini qayta ishlashga roziligi majburiy, tasdiqlamasa ozod qilinish bo‘lmaydi.
• YHXX «o‘zi hal qiladi» deb kutish: ozod qilish faqat shikoyat ko‘rib chiqilayotganda mumkin, uni esa 10 kun ichida berish kerak.
• my.gov.uz portaliga hujjatlarsiz murojaat qilib, keyin ularni ikkinchi murojaat bilan yuborishga urinish: xuddi shu mazmun qayta ko‘rib chiqilmaydi.

Hujjatlar paketini qanday tayyorlash

Jarima-navigator — Brix xizmati (ijrochi — «BAHA AI» MChJ): u qarorni tekshiradi — muddat, modda, sanalar va asoslar — va paket tayyorlaydi: qonundagi asoslar bo‘yicha shikoyat, muddat o‘tkazib yuborilgan bo‘lsa — uni tiklash iltimosnomasi, organga shikoyat berilganligi haqida xabarnoma va my.gov.uz uchun matn. Avval — muddat va foydani tekshirish: chegirma bilan to‘lash (MJtK 332¹-moddasi) foydaliroq bo‘lsa, xizmat buni to‘lovdan oldin aytadi. Shikoyatni o‘zingiz imzolaysiz va topshirasiz; ish bo‘yicha sizning nomingizdan faqat advokat ishtirok eta oladi (MJtK 294, 297-moddalari). Boshlash — xizmat sahifasida yoki Telegramda: @jarimastopbot. Pactum xizmat haqida ma’lumot beradi; savollar — +998 99 050 50 70.

Ko‘p beriladigan savollar

Avtomobilni sotdim, kamera jarimalari esa menga kelyapti — nima qilish kerak?

Nusxa olingandan keyin 10 kun ichida shikoyat bering va qayd etilgan kungacha bo‘lgan sana bilan oldi-sotdi shartnomasi va topshirish dalolatnomasini ilova qiling. Qayd etilgan paytda avtomobil kimning egaligida bo‘lgani aniqlansa, mulkdor ozod qilinadi (17¹-moddaning 5-qismi). Shu sanada shartnoma bo‘lmasa, mulkdor javob beradi.

Kamera jarimasini rulda bo‘lgan shaxsga o‘tkazish mumkinmi?

MJtK bo‘yicha yo‘l — hujjatlar va haydovchining yozma tushuntirishi ilova qilingan mulkdor shikoyati. Haydovchi aniqlansa, sizga nisbatan qaror bekor qilinadi, uning javobgarligi masalasi esa alohida hal qilinadi; uning ishi takroriylik hisobga olingan holda ko‘riladi (321-moddaning 3-qismi).

Bitta ishonchnoma yetarlimi?

Ishonchnoma boshqarish huquqini tasdiqlaydi, ammo qonun qayd etilgan paytda avtomobilga kim egalik qilganini aniqlashni talab qiladi. Shuning uchun unga haydovchining imzosi bilan yozma tushuntirishi va, agar bo‘lsa, u ko‘rsatilgan yoki cheklovsiz OSGO polisi ilova qilinadi.

Avtomobil olib qochilgan — kamera jarimasini to‘lash kerakmi?

Avtomobil g‘ayrihuquqiy xatti-harakatlar natijasida egalikdan chiqib ketgan bo‘lsa, mulkdor ozod qilinadi (17¹-moddaning 5-qismi), qaror esa bekor qilinadi (Nizomning 39-bandi, VMQ-975). Olib qochish haqidagi ariza va IIOning talon-xabarnomasini ilova qiling.

Men ko‘rsatgan haydovchi bilan nima bo‘ladi?

Hujjatlar yo‘l harakati xavfsizligi organlariga yuboriladi va uning ishi umumiy asoslarda takroriylik hisobga olingan holda ko‘riladi (321-moddaning 3-qismi; Plenumning 35-son qarori, 14-band). Uning uchun jazo mulkdorga qaraganda qattiqroq bo‘lishi mumkin.

Manbalar

• MJtK: 17¹, 34¹, 36, 271, 283, 309¹, 315, 316, 319, 321, 332¹-moddalar
• Oliy sud Plenumining 2018-yil 30-noyabrdagi 35-son qarori, 8, 14-bandlar
• VMQning 2018-yil 1-dekabrdagi 975-son qarori: Nizom, 39-band
• VMQning 2024-yil 3-iyuldagi 382-son qarori: YHXXga elektron murojaat reglamenti, 13-band, 2-ilova
• «Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida»gi Qonun, 21-modda
• Portal: my.gov.uz, 1054-xizmat