Jarimaga shikoyat: ariza namunasi va kerakli hujjatlar (2026)

2026-yil oktyabr holatiga O‘zbekistonda jarima solish to‘g‘risidagi qaror ustidan shikoyat qaror nusxasi olingan kundan e’tiboran 10 kun ichida beriladi (MJtK 316-moddasi) — yuqori turuvchi organga yoki jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudiga (315-modda). Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks bunday shikoyat uchun majburiy shakl belgilamaydi, shuning uchun uni 324⁴-moddadagi ro‘yxat asosida yozish ishonchliroq: adresat, shikoyatchi, shikoyat qilinayotgan qaror, moddalarga havola qilingan dalillar, so‘rov, isbotlar, ilovalar ro‘yxati, sana va imzo. Shikoyatga qaror nusxasi, bayonnoma (agar tuzilgan bo‘lsa), qaror nusxasi olingan sanani tasdiqlovchi hujjat va har bir dalil bo‘yicha isbotlar ilova qilinadi. Davlat boji to‘lanmaydi (315-moddaning 4-qismi). Shaxsan topshirilganda ikki nusxa tayyorlanadi: ikkinchisiga devonxona qabul qilinganlik belgisini qo‘yadi.

Qisqacha

• Muddat: qaror nusxasi olingan kundan 10 kun (316-modda); sud qarori ustidan — 10 sutka (324³-modda). MJtK dam olish kunidan muddatni ko‘chirish qoidasini belgilamaydi, shuning uchun 10-kalendar kunidan kechiktirmay topshiring.
• Qayerga: yuqori turuvchi organga yoki jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudiga — u yerda shikoyatni tergov sudyasi yakka tartibda ko‘radi (315, 319-moddalar). Ma’muriy sudga emas va Murojaatlar to‘g‘risidagi qonun tartibida emas.
• Shakl: organ qarori ustidan shikoyat uchun majburiy rekvizitlar yo‘q; 324⁴-moddadagi ro‘yxat apellyatsiya uchun majburiy va har qanday shikoyatga mos keladi.
• Ilovalar: qaror nusxasi, bayonnoma, olingan sanani tasdiqlovchi hujjat, dalillar bo‘yicha hujjatlar. Pasport nusxasini qonun talab qilmaydi.
• Nusxalar: shaxsan topshirilganda — ikkita; pochta orqali — ilova ro‘yxati va topshirilganlik haqida bildirishnoma bilan buyurtma xat.
• Pul: davlat boji to‘lanmaydi (315-moddaning 4-qismi), lekin shikoyat qilish tez to‘lash uchun chegirmadan mahrum qiladi (332¹-moddaning 2-qismi).
• Imzo: shikoyatni fuqaroning o‘zi imzolaydi; uning nomidan faqat advokat ishtirok eta oladi (294, 297-moddalar).

Avval hal qiling: shikoyat qilasizmi yoki chegirma bilan to‘laysizmi

MJtK 332¹-moddasiga ko‘ra, qaror topshirilgan kundan e’tiboran 15 kun ichida jarimaning 50 foizi yoki 30 kun ichida 70 foizi to‘lansa, qolgan qismi kechiriladi. Qaror ustidan shikoyat yoki protest berilgan bo‘lsa, bu tartib qo‘llanilmaydi (2-qism). my.gov.uz orqali elektron murojaat uchun qonunda alohida istisno yo‘q, uni ko‘rib chiqish vaqtida esa chegirma muddati to‘xtamaydi (VMQ-382, 9-band). Shuning uchun har qanday shikoyat chegirmadan voz kechish degani, deb hisoblang.

Hisob BHM 440 000 so‘m bo‘yicha qilingan. Chegirma 131, 132, 136, 140-moddalar va 211-moddaning 3-qismi bo‘yicha, shuningdek jazo qo‘llanilganidan keyin bir yil ichida xuddi shunday huquqbuzarlik takror sodir etilganda qo‘llanilmaydi (332¹-moddaning 2-qismi).

Jarima kichik (0,5–2 BHM), asos esa o‘rtacha yoki kuchsiz bo‘lsa, 15 kun ichida 50 foizini to‘lash bahslashishdan iqtisodiy jihatdan foydaliroq. Shikoyat qonun buzilishi hujjatlarning o‘zidan ko‘rinib turganda, summa katta bo‘lganda yoki jarima bilan birga jarima ballari ham yozilganda ma’noga ega: qaror bekor qilinsa, ballar ham olib tashlanadi. «50 foizini to‘lab, baribir shikoyat qilish» sxemasini qonun to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rib chiqmaydi va shikoyatdan keyin qolgan qismini to‘lash talab qilinishi xavfi bor. Batafsil hisob — «50 foiz chegirma yoki jarimaga shikoyat» maqolasida.

Shikoyat qayerga beriladi

Shikoyat qarorni chiqargan organ orqali yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri u qaratilgan sudga beriladi (315-moddaning 2-qismi). Shikoyatni olgan organ uni 3 sutka ichida ish bilan birga ko‘rib chiqishga vakolatli organga yuborishi shart (3-qism). Aynan qaysi tuman sudiga murojaat qilish kerakligini MJtK ko‘rsatmaydi, shuning uchun eng xavfsiz yo‘l — qarorni chiqargan organ orqali berish: u shikoyatni o‘zi tegishli joyga yuboradi. Ikkinchi variant — shu organ joylashgan hududdagi sud. Sudda shikoyatni tergov sudyasi yakka tartibda ko‘radi (319-moddaning 3-qismi), yuqori turuvchi organda esa qarorni uning rahbari bekor qiladi yoki o‘zgartiradi (322-modda).

Jarima ustidan shikoyatni qayerga bermaslik kerak:

• ma’muriy sudga. Ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ish bo‘yicha organlarning qarorlari Ma’muriy sud ishlarini yuritish to‘g‘risidagi kodeks bo‘yicha emas, MJtK bo‘yicha shikoyat qilinadi (Oliy sud Plenumining 24-son qarori, 7-band);
• «Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari to‘g‘risida»gi Qonun tartibida. Bu qonun bunday shikoyatlarga tatbiq etilmaydi (Qonunning 1-moddasi 3-qismi). Prezidentning Virtual qabulxonasiga murojaat MJtK bo‘yicha shikoyatning o‘rnini bosmaydi, 10 kun esa bu vaqtda o‘tib ketadi.

Shikoyatda nima bo‘lishi kerak: 324⁴-moddadagi ro‘yxat

Yuqori turuvchi organga yoki tergov sudyasiga beriladigan shikoyat uchun MJtK majburiy rekvizitlarni belgilamaydi. Majburiy ro‘yxat faqat sud qarori ustidan apellyatsiya shikoyati uchun mavjud (324⁴-moddaning 1-qismi); kassatsiyaga u 324¹⁵-modda orqali qo‘llaniladi. Apellyatsiya shikoyatida biror narsa yetishmasa, sudya uni 3 kun ichida qaytaradi va tuzatish uchun muddat beradi, tuzatilmagan shikoyat esa berilmagan deb hisoblanadi (324⁴-moddaning 2–3-qismlari). Har qanday shikoyatni shu ro‘yxat asosida yozish — hech narsani qoldirib ketmaslikning oddiy usuli.

• Shikoyat yuborilayotgan sudning (organning) nomi.
• Shikoyatni kim berayotgani, uning protsessual holati va yashash joyi.
• Qarorni kim chiqargani, sanasi, ish raqami, qaror kimga nisbatan chiqarilgani haqidagi ma’lumotlar.
• Dalillar — qaror nimasi bilan noto‘g‘ri — va so‘rovning mazmuni.
• Isbotlar, shu jumladan birinchi ko‘rib chiqishda tekshirilmaganlari.
• Yangi isbotlar va ular nima sababdan ilgari taqdim etilmagani.
• Ilovalar ro‘yxati.
• Sana va imzo.

Qisqa namuna: shikoyat nimalardan iborat

Quyida tayyor matn emas, balki skelet keltirilgan. Dalillarning mazmuni jarima turiga bog‘liq: kamera, inspektor bayonnomasi, soliq va migratsiya qarori bo‘yicha ular har xil, har bir dalil esa aniq moddaga tayanishi kerak.

• Adresat. «Jinoyat ishlari bo‘yicha ___ tuman (shahar) sudiga» yoki «___ boshlig‘iga» (yuqori turuvchi organ). Pastki qatorda — «___ orqali» (qarorni chiqargan organ), agar shu organ orqali berilsa.
• Shikoyatchi. F.I.Sh., protsessual holati («o‘ziga nisbatan qaror chiqarilgan shaxs»), yashash manzili, telefon, e-pochta. JShShIR — xohishga ko‘ra.
• Sarlavha. «Ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ish yuzasidan chiqarilgan qaror ustidan shikoyat».
• Shikoyat qilinayotgan qaror. Kim chiqargani, sanasi, raqami, MJtKning moddasi va qismi, jarima summasi; kamera bo‘yicha — davlat raqami, qayd etilgan sana, vaqt va joy.
• Qaror nusxasi olingan sana va usul — qo‘lga, pochta orqali, SMS, my.gov.uz yoki shaxsiy kabinet orqali. Bu qator 10 kunlik muddatga rioya qilinganini ko‘rsatadi.
• Holatlar. Qisqa, faktlar bo‘yicha, isbotlarga havola bilan.
• Asoslar. Raqamlangan dalillar, har birida MJtK moddasi yoki qonunosti hujjatining bandi.
• Iltimoslar. Isbotlarni talab qilib olish (videoyozuv, asbob sertifikati), shikoyatni shikoyatchi ishtirokida ko‘rib chiqish, telefon yoki e-pochta orqali xabardor qilish.
• So‘rov. Asosiysi — qarorni bekor qilib, ish yuritishni tugatish (321-moddaning 1-qismi 3-bandi va 271-moddaning tegishli bandi). Muqobili — jazoni kuchaytirmagan holda o‘zgartirish (321-moddaning 1-qismi 4-bandi).
• Ilovalar — varaqlar soni ko‘rsatilgan raqamlangan ro‘yxat.
• Shikoyatchining sanasi va imzosi.

Yuqori turuvchi organdan jarimani sanksiyaning eng kam miqdoridan pastga tushirishni so‘rash befoyda: organ jazoni faqat sanksiya doirasida o‘zgartiradi. Kam ahamiyatli bo‘lgani sababli javobgarlikdan ozod qilish (21-modda) va sanksiyaning eng kam chegarasidan past jazo tayinlash (33-modda) faqat sudning vakolatida. 54-moddaning 2-qismi, 99, 131-moddalar, 135-moddaning 2–3-qismlari va 136-modda bo‘yicha huquqbuzarlik hech qanday holatda kam ahamiyatli deb topilmaydi (Oliy sud Plenumining 35-son qarori, 16-band).

Qaysi dalillar ishlaydi, qaysilari ishlamaydi

Qarorni bekor qilish yoki o‘zgartirish asoslari 321-moddaning 2-qismida sanab o‘tilgan: ishning to‘liq yoki xolis ko‘rilmagani, qaror ishning haqiqiy holatlariga mos kelmasligi, ish yuritish qoidalarining jiddiy buzilishi, jazoning adolatsizligi. Javobgarlikka tortilayotgan shaxs o‘zining aybsizligini isbotlashga majbur emas, uning huquqlari buzilishi esa qarorni bekor qilish uchun asosdir (Plenumning 35-son qarori, 8-band).

Kuchsiz dalillarni ham oldindan bilib qo‘ygan ma’qul:

• «bilmagan edim», «shoshayotgan edim», «birinchi marta», «kam ish haqi olaman» — bekor qilish asosi emas, balki yengillashtiruvchi holatlar (31-modda). Ular bilan faqat jazoni yengillashtirishni yoki YHQning ayrim moddalari bo‘yicha ogohlantirish qo‘llashni (24¹-modda) so‘rash mumkin;
• mohiyatga ta’sir qilmaydigan mayda texnik xato o‘z-o‘zidan kuchsiz dalil: 321-moddaning 2-qismi jiddiy buzilishlar haqida gapiradi;
• xuddi shu shikoyatda xodimni jazolash yoki kompensatsiya undirish talabi 321-modda doirasidan chiqadi — bular alohida tartib-taomillar.

Jarima turlari bo‘yicha tahlillar: YPX inspektori bayonnomasi bo‘yicha jarima, rulda egasi emas, boshqa odam bo‘lganda kamera jarimasi, ro‘yxatdan o‘tmasdan yashaganlik uchun jarima, fuqaroning soliq jarimasi.

Shikoyatga nimalar ilova qilinadi

Har doim:

• qaror nusxasi yoki my.gov.uz yoxud ilovadan ko‘chirma (raqami va sanasi ko‘rinadigan skrinshot);
• bayonnoma tuzilgan bo‘lsa, uning nusxasi;
• qaror nusxasi olingan sanani tasdiqlovchi hujjat: SMS skrinshoti, konvert, pochta treki, tilxat;
• jarima to‘langan bo‘lsa, kvitansiya: qaror bekor qilinib, ish tugatilsa, undirilgan summalar qaytariladi (324-modda).

Asosga qarab:

Pasport yoki ID-karta nusxasini ilova qilish shart emas: MJtK buni talab qilmaydi, ortiqcha nusxa esa begona qo‘ldagi ortiqcha shaxsiy ma’lumot. Agar shikoyatda boshqa haydovchini ko‘rsatsangiz, oqibatini hisobga oling: u javobgarlikka tortiladi (Plenumning 35-son qarori, 14-band), kamera bo‘yicha qaror bekor qilinib, ish yangidan ko‘rib chiqishga yuborilsa, unga nisbatan ish umumiy asoslarda takroriylik hisobga olingan holda ko‘riladi (321-moddaning 3-qismi).

Necha nusxa va qanday topshiriladi

MJtK nusxalar sonini belgilamaydi. Shaxsan topshirganda ikki nusxa chop eting: biri devonxonada qoladi, ikkinchisiga sana ko‘rsatilgan qabul qilinganlik belgisini qo‘yishni so‘rang. Pochta orqali ilova ro‘yxati va topshirilganlik haqida bildirishnoma bilan buyurtma xat yuboring — 10 kun tugaguncha yetib boradigan qilib: pochta orqali yuborilganda qaysi sana topshirish sanasi hisoblanishini MJtK aytmaydi.

my.gov.uz orqali elektron murojaatda bitta urinish bor: rad etilsa, xuddi shu mazmun qayta ko‘rilmaydi, keyingi yo‘l — sud. Oqibatlari jiddiy bo‘lsa — summa katta, ballar yozilgan, haydovchilik huquqidan mahrum bo‘lish xavfi bor — darhol sudga murojaat qilish oqilona: u yerda sud majlisi bo‘ladi, isbot taqdim etish va qarorni keyinchalik shikoyat qilish mumkin. Kameralar bo‘yicha bosqichma-bosqich yo‘riqnoma — my.gov.uz orqali radar jarimasiga shikoyat maqolasida.

Til: ish yuritish o‘zbek, qoraqalpoq tilida yoki muayyan joy aholisining ko‘pchiligi so‘zlashadigan tilda olib boriladi (273-modda), shaxs esa ona tilida so‘zlash va tarjimon xizmatidan foydalanish huquqiga ega (294-moddaning 1-qismi). Rus tilidagi shikoyat qabul qilinadimi, qonun to‘g‘ridan-to‘g‘ri javob bermaydi, shuning uchun o‘zbek tilida topshirish ishonchliroq.

Shikoyat berilgandan keyin nima bo‘ladi

• Belgilangan muddatda berilgan shikoyat qarorning ijrosini shikoyat ko‘rib chiqilgunga qadar to‘xtatib turadi (318-modda). Istisno — ma’muriy qamoq va huquqbuzarlik sodir etilgan joyda undiriladigan jarima.
• Shikoyat kelib tushgan kundan e’tiboran 10 kun ichida ko‘rib chiqiladi (319-moddaning 1-qismi); qaror nusxasi 3 kun ichida yuboriladi (321-moddaning 6-qismi).
• Mumkin bo‘lgan qarorlar (321-moddaning 1-qismi): qarorni o‘zgarishsiz qoldirish; bekor qilib, ishni yangidan ko‘rib chiqishga yuborish; bekor qilib, ish yuritishni tugatish; jazoni kuchaytirmagan holda o‘zgartirish.
• Shikoyat qanoatlantirilmasa, jarima xabarnoma olingandan keyin 15 kun ichida, YHQ buzilishi uchun jarima esa 30 kun ichida to‘lanadi (332-modda).
• Tergov sudyasining qarori ustidan — 10 sutka ichida shu sud orqali apellyatsiya (314-moddaning 2-qismi, 324³-modda). MJtKda bu holat uchun alohida izoh yo‘q, shuning uchun muddatni cho‘zmagan ma’qul.
• Yuqori turuvchi organ rad etgandan keyin sudga murojaat qilish mumkinmi va muddat qaysi kundan hisoblanadi — MJtK to‘g‘ridan-to‘g‘ri aytmaydi. Garov katta bo‘lsa, boshidanoq sudga murojaat qilish oqilona.

Kim imzolaydi va topshiradi

Shikoyatni fuqaroning o‘zi imzolaydi va topshiradi: shaxsan, pochta orqali, o‘zining my.gov.uz akkaunti yoki sud kabineti orqali. Advokat bo‘lmagan ishonchnoma bo‘yicha vakilni MJtK nazarda tutmaydi. Shaxs nomidan qonuniy vakillar — voyaga yetmaganlar va o‘z huquqlarini mustaqil amalga oshira olmaydiganlar uchun (296-modda) — va advokat (294, 297, 314-moddalar) ishtirok etadi. Shaxsning iltimosiga ko‘ra organ yoki sud advokat ishtirokini davlat hisobidan ta’minlashi shart (297-moddaning 3–4-qismlari).

Tipik xatolar

• MJtK bo‘yicha shikoyat o‘rniga Virtual qabulxonaga yozish: muddat o‘tadi, mohiyat bo‘yicha shikoyat esa berilmay qoladi.
• Ma’muriy sudga murojaat qilish.
• Xatni 10-kuni jo‘natib, pochta muhri sanasiga umid qilish.
• Rad javobidan keyin my.gov.uz orqali xuddi shu murojaatni takrorlash: u ko‘rib chiqilmaydi (VMQ-382, 13-band).
• Qaror suratini olingan sanani tasdiqlovchi hujjatsiz ilova qilish: muddatga rioya qilinganini ko‘rsatishga hech narsa qolmaydi.
• Haydovchini uning yozma tushuntirishi va ma’lumotlarini qayta ishlashga roziligisiz ko‘rsatish.
• Modda va isbotsiz faqat «adolatsizlik»ka tayanish.

Hujjatlar paketini qanday tayyorlash

Jarima-navigator — Brix xizmati (ijrochi — «BAHA AI» MChJ): u qarorni tekshiradi — muddat, modda, sanalar va asoslar — va paket tayyorlaydi: qonundagi asoslar bo‘yicha shikoyat, muddat o‘tkazib yuborilgan bo‘lsa — uni tiklash iltimosnomasi, organga shikoyat berilganligi haqida xabarnoma va my.gov.uz uchun matn. Avval — muddat va foydani tekshirish: chegirma bilan to‘lash (MJtK 332¹-moddasi) foydaliroq bo‘lsa, xizmat buni to‘lovdan oldin aytadi. Shikoyatni o‘zingiz imzolaysiz va topshirasiz; ish bo‘yicha sizning nomingizdan faqat advokat ishtirok eta oladi (MJtK 294, 297-moddalari). Boshlash — xizmat sahifasida yoki Telegramda: @jarimastopbot. Pactum xizmat haqida ma’lumot beradi; savollar — +998 99 050 50 70.

Ko‘p beriladigan savollar

Jarimaga shikoyat uchun davlat boji to‘lanadimi?

Yo‘q. Ma’muriy huquqbuzarlik to‘g‘risidagi ish yuzasidan chiqarilgan qaror ustidan shikoyat qilgan shaxs davlat boji to‘lashdan ozod qilinadi (MJtK 315-moddasining 4-qismi).

Jarimaga shikoyat necha kunda ko‘rib chiqiladi?

Kelib tushgan kundan e’tiboran 10 kun ichida (319-moddaning 1-qismi). my.gov.uz orqali YHQ bo‘yicha elektron murojaat — 5 kun, qo‘shimcha o‘rganish kerak bo‘lsa — 10 kun (VMQ-382, 12-band).

Pasport nusxasini ilova qilish kerakmi?

Yo‘q, MJtK buni talab qilmaydi. Shikoyat boshida F.I.Sh., manzil va aloqa ma’lumotlari yetarli; JShShIR xohishga ko‘ra ko‘rsatiladi, ammo my.gov.uz anketasida majburiy.

10 kun o‘tib ketgan bo‘lsa, nima qilish kerak?

Shikoyat bilan birga muddatni tiklash to‘g‘risida alohida iltimosnoma berish kerak. Sabab uzrli bo‘lsa, muddatni shikoyatni ko‘rib chiquvchi organ yoki sud tiklashi mumkin (316-modda). Batafsil — «Jarimaga shikoyat muddati o‘tib ketdi» maqolasida.

Jarimani onlayn shikoyat qilish mumkinmi?

YHQ buzilishi uchun jarimani — ha, my.gov.uz orqali (1054-xizmat), ammo xuddi shu mazmundagi takroriy murojaat ko‘rib chiqilmaydi. Sudga hujjatlarni elektron yuborish mumkin (269²-moddaning 2-qismi), lekin shaxsan, qarorni chiqargan organ orqali yoki pochta orqali topshirish ishonchliroq.

Jarimani bekor qilish o‘rniga kamaytirishni so‘rash mumkinmi?

Shikoyatni ko‘rib chiquvchi organ jazoni faqat sanksiya doirasida, kuchaytirmagan holda o‘zgartira oladi (321-moddaning 1-qismi 4-bandi). Eng kam miqdordan pastroq jazo va kam ahamiyatlilik sababli ozod qilish masalasini faqat sud hal qiladi (21, 33-moddalar).

Manbalar

• O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksi: 17¹, 21, 33, 36, 271, 273, 281, 283, 294, 296, 297, 314–322, 324, 324³, 324⁴, 332, 332¹-moddalar
• Oliy sud Plenumining 2018-yil 30-noyabrdagi 35-son qarori, 8, 12, 14, 16-bandlar
• Oliy sud Plenumining 2019-yil 24-dekabrdagi 24-son qarori, 7-band
• VMQ-382 (2024-yil 3-iyul), 9, 12, 13-bandlar
• «Jismoniy va yuridik shaxslarning murojaatlari to‘g‘risida»gi Qonun, 1-modda
• my.gov.uz, 1054-son xizmat: YHQ buzilganligi uchun jarimaga shikoyat