Ishonchnoma nima va u nima uchun kerak
Ishonchnoma — bu bir shaxs (ishonch beruvchi) boshqa bir shaxsni (ishonch oluvchini) o'z nomidan muayyan huquqiy ahamiyatga ega harakatlarni amalga oshirishga vakolat beruvchi yozma hujjat. Amaliyotimda ko'pincha odamlar bu hujjatni to'g'ri tuzishning muhimligini past baholashlarini ko'raman: vakolatlarning noaniq ifodalanishi yoki noto'g'ri ko'rsatilgan ma'lumotlar ishonchhnomani aynan eng kerakli paytda haqiqiy bo'lmagan holga keltirishi mumkin.
Bilishingiz kerak bo'lgan asosiy jihatlar:
- Ishonchnoma bir martalik, maxsus yoki bosh (general) bo'lishi mumkin — tanlov beriladigan vakolatlar hajmiga bog'liq.
- Notarial tasdiqlash O'zbekiston qonunchiligida to'g'ridan-to'g'ri nazarda tutilgan hollarda majburiydir, shuningdek har doim ikkala tomonning manfaatlarini himoya qilish uchun maqsadga muvofiqdir.
- Ishonchhnomaning amal qilish muddati hujjatning o'zida ko'rsatiladi; ko'rsatilmagan taqdirda qonunchilikdagi umumiy qoidalar qo'llaniladi.
- Notarial tasdiqlash tariflarini murojaat kuni notariusdan aniqlab olish zarur, chunki stavkalar vaqti-vaqti bilan qayta ko'rib chiqiladi.
---
Ishonchnoma turlari
Bir martalik ishonchnoma
Bitta aniq harakatni amalga oshirish uchun beriladi — masalan, jo'natmani olish, bitta shartnomani imzolash, bitta masala bo'yicha muayyan muassasada manfaatlarni ifodalash. Harakat bajarilgandan so'ng, ishonchnoma o'z kuchini yo'qotadi.
Maxsus ishonchnoma
Ishonch oluvchiga muayyan muddat davomida bir xil turdagi harakatlarni amalga oshirish huquqini beradi. Odatdagi misol — aniq bir ish bo'yicha sudda manfaatlarni ifodalash yoki soliq organlarida ishlarni yuritish.
Bosh (umumiy) ishonchnoma
Keng doiradagi vakolatlarni beradi: mulkni boshqarish, bitimlar tuzish, barcha davlat organlari va tashkilotlarida vakillik qilish. Aynan ushbu turga alohida ehtiyotkorlik bilan yondashish kerak: oldindan o'ylab ko'rishingizni tavsiya qilaman — sizga haqiqatan ham shuncha keng vakolatlar kerakmi, yoki aniq belgilangan harakatlar ro'yxati bilan maxsus ishonchnoma yetarlimi.
Vakolatni topshirish tartibidagi ishonchnoma
Agar ishonch oluvchi vazifani boshqa shaxsga topshirmoqchi bo'lsa, bu ham notarial tarzda rasmiylashtiriladi. Topshirish huquqi dastlabki ishonchhnomada to'g'ridan-to'g'ri nazarda tutilgan yoki holatlardan kelib chiqishi muhim.
---
Notarial tasdiqlash qachon majburiy
O'zbekiston qonunchiligi ishonchhnoma albatta notarius tomonidan tasdiqlanishi kerak bo'lgan hollarni belgilaydi. Qoida tariqasida, bularga quyidagilar kiradi:
- Ko'chmas mulk bilan tuzilgan bitimlar (sotish, hadya qilish, ipoteka);
- Bitim mohiyatiga ko'ra notarial shaklni talab qiladigan harakatlar;
- Xorijda vakillik qilish (chet davlatlarda foydalanish uchun ishonchnoma);
- Bir qator hollarda banklarda va boshqa moliya tashkilotlarida pul mablag'larini olish.
Boshqa hollarda yozma shaklda ishonchnoma yetarli bo'lishi mumkin, ammo notarial tasdiqlash hujjatga doimo huquqiy og'irlik qo'shadi va nizolar xavfini kamaytiradi.
---
Ishonchnoma rasmiylashtirish uchun hujjatlar
| Nima tayyorlash kerak | Nima uchun kerak | Nimaga e'tibor berish kerak |
|---|
| Ishonch beruvchining pasporti (asl nusxa) | Shaxsini tasdiqlovchi hujjat | Amaldagi bo'lishi kerak |
| Ishonch oluvchining pasport ma'lumotlari | Vakilni aniqlash | Nusxa olib kelish yoki ma'lumotlarni aytib berish mumkin; notariusdan aniqlang |
| Ishonchnoma ob'ekti/predmetiga oid hujjatlar | Vakolatlarni aniq ifodalash | Masalan, ko'chmas mulkka oid huquq tasdiqlovchi hujjatlar |
| STIR (mavjud va zarur bo'lsa) | Soliq identifikatsiyasi | Zarurligini notariusdan aniqlang |
| Vaziyatga qarab qo'shimcha hujjatlar | Bitim turiga bog'liq | Masalan, nikoh guvohnomasi, yuridik shaxsning ta'sis hujjatlari |
Cheklis: nima olib borish kerak
- [ ] Pasportning asl nusxasi (yoki boshqa shaxsni tasdiqlovchi hujjat)
- [ ] Ishonch oluvchining to'liq pasport ma'lumotlari (seriya, raqam, berilgan sana, kim tomonidan berilgan, ro'yxatdan o'tish manzili)
- [ ] Ishonchnoma predmetiga oid hujjatlar (mulk huquqi guvohnomasi, shartnoma, tashkilot rekvizitlari va h.k.)
- [ ] Oldindan shakllantirilgan, topshirmoqchi bo'lgan vakolatlar ro'yxati
- [ ] Zarur bo'lsa — xorijiy hujjatlarning notarial tasdiqlangan tarjimalari
---
Ishonchhnomaning amal qilish muddati
Muddat hujjat matnida bevosita ko'rsatiladi. Qaysi muddatga ishonchnoma berishni bilmasangiz, men yoki boshqa notarius bilan muhokama qiling: juda qisqa muddat ishonch oluvchining topshiriqni bajarishga ulgurmay qolish xavfini tug'diradi, cheksiz muddat esa ishonch beruvchi uchun xavflarni oshiradi.
Bilish muhim: ishonchnoma faqat muddati o'tganda emas, balki boshqa hollarda ham — masalan, ishonch beruvchi tomonidan bekor qilinganda, tomonlardan birining vafotida yoki ishonch beruvchining muomalaga layoqatsiz deb topilishida ham o'z kuchini yo'qotadi.
Ishonchhnomani bekor qilish ham notarius oldida amalga oshiriladi: bekor qilish to'g'risida ishonch oluvchi va zarur bo'lganda, uning manfaati uchun ishonchnoma berilgan uchinchi shaxslar ham xabardor qilinishi lozim.
---
Yuridik shaxslar uchun xususiyatlar
Agar tashkilot nomidan ishonchnoma beriladigan bo'lsa, qo'shimcha ravishda ta'sis hujjatlari, rahbar vakolatlarini tasdiqlovchi hujjat (bayonnoma, tayinlash buyrug'i) va, qoida tariqasida, yuridik shaxs muhri talab etiladi. Amaliyotimda hujjatlar to'liq ro'yxatini oldindan aniqlab olishni tavsiya qilaman, chunki u tashkiliy-huquqiy shaklga va aniq vaziyatga bog'liq bo'ladi.
---
FAQ: ko'p beriladigan savollar
Ishonch oluvchi kelmasa ham ishonchnoma rasmiylashtirilishi mumkinmi?
Ha. Notarius oldida ishonchhnomani tasdiqlashda faqat ishonch beruvchining ishtiroki yetarli. Ishonch oluvchi kelishi shart emas — faqat uning pasport ma'lumotlari kerak.
Ishonchhnomani notarial tasdiqlash qancha turadi?
Tariflar qonunchilikka muvofiq belgilanadi va vaqti-vaqti bilan qayta ko'rib chiqiladi. Aniq narxni murojaat kuni notariusdan aniqlang.
Bir vaqtda bir necha kishiga ishonchnoma berish mumkinmi?
Ha, ishonchnoma bir vaqtda bir necha ishonch oluvchiga berilishi mumkin. Hujjatda ularning har birining ma'lumotlari va zarur bo'lganda ular o'rtasida vakolatlarning taqsimlanishi ko'rsatiladi.
Fikrim o'zgarse, ishonchhnomani qanday bekor qilaman?
Bekor qilish notarius oldida rasmiylashtiriladi. Shundan so'ng ishonch oluvchini xabardor qilish muhim, va agar ishonchnoma uchinchi shaxslarga (masalan, bankka yoki davlat organiga) taqdim etilgan bo'lsa, ularga ham bekor qilinganligini bildirish kerak.
O'zbek ishonchhnomasi xorijda amal qiladimi?
Bu boradigan mamlakatga bog'liq. Qoida tariqasida, apostil yoki hujjatni legalizatsiya qilish talab etiladi, bir qator hollarda esa notarial tasdiqlangan tarjima ham kerak bo'ladi. Hujjat qaysi mamlakatda ishlatilishini oldindan aniqlab olishni tavsiya qilaman.
Agar ishonch oluvchi ishonchhnomani yo'qotib qo'ysa nima qilish kerak?
Notarius notarial tasdiqlangan ishonchhnomaning dublikatini berishi mumkin. Asl nusxa tasdiqlangan notarial idoraga murojaat qiling.
---
Xulosa
Ishonchnoma — bir qarashda oddiy hujjat, ammo undagi xatolar jiddiy huquqiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. To'g'ri ifodalangan vakolatlar, to'g'ri ko'rsatilgan muddat va notarial tasdiqlash ham ishonch beruvchi, ham ishonch oluvchining manfaatlarini himoya qiladi.
> Eslatma: Ushbu maqola umumiy ma'lumot xaracteriga ega bo'lib, individual notarial konsultatsiyaning o'rnini bosa olmaydi. Har bir vaziyatning o'ziga xos xususiyatlari bo'lib, ularni alohida ko'rib chiqish zarur.
Toshkentda ishonchnoma rasmiylashtirish kerak bo'lsa — Yunusobod tumanidagi notarial idorama murojaat qiling. Men sizga eng maqbul ishonchnoma turini tanlab olishga, vakolatlarni to'g'ri ifodalashga yordam beraman va hujjatni O'zbekiston Respublikasi qonunchiligining barcha talablariga muvofiq tasdiqlayman.
