Fuqaroning soliq jarimasi: hisobga qo‘yilmagan ijara shartnomasi va kechikkan hisobot — qanday shikoyat qilish mumkin

2026-yil oktyabr holatiga Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks bo‘yicha fuqaroga soliq jarimasini soliq organi boshlig‘i yoki uning o‘rinbosari soladi (MJtK 264-moddasi), ko‘pincha elektron tarzda: qaror 3 kun ichida soliq to‘lovchining shaxsiy kabinetiga keladi (309³-modda). Eng ko‘p uchraydigan holatlar — uy-joyni shartnomasiz yoki hisobga qo‘yilmagan shartnoma bilan ijaraga berish (159¹-modda: 5–10 BHM, ya’ni 2 200 000–4 400 000 so‘m), daromadlar to‘g‘risidagi deklaratsiya (174-moddaning 3-qismi) va soliq hisobotini kechiktirish (175-modda: fuqaro — 1 BHM, 440 000 so‘m). Qaror ustidan nusxasi olingan kundan e’tiboran 10 kun ichida (316-modda) — yuqori turuvchi soliq organiga yoki jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudiga shikoyat qilish mumkin (315-modda). Kuchli asoslar: oldingi 3 oyda hisobotlar o‘z vaqtida topshirilganda 5 ish kunidan oshmagan kechikish (271-moddaning 14-bandi) va bir oy ichidagi bir nechta hisobot uchun bitta jarima (175-moddaning 8-qismi).

Qisqacha

• Kim chiqaradi: soliq organi boshlig‘i yoki uning o‘rinbosari (264-moddaning 2-qismi).
• Qanday keladi: qaror soliq organlarining elektron tizimi orqali shaxs ishtirokisiz chiqariladi va 3 kun ichida soliq to‘lovchining shaxsiy kabinetiga yuboriladi (17³, 309³-moddalar).
• Summalar BHM 440 000 so‘m bo‘lganda: hisobga qo‘yilmagan ijara shartnomasi — 2 200 000–4 400 000 so‘m; deklaratsiya — xuddi shuncha; fuqaroning kechikkan hisoboti — 440 000 so‘m.
• Shikoyat muddati: nusxa olingan kundan 10 kun (316-modda). Davlat boji to‘lanmaydi (315-moddaning 4-qismi).
• Kuchli asoslar: 271-moddaning 14-bandi (qisqa kechikish), 175-moddaning 8-qismi (oy uchun bitta jarima), 271-moddaning 11-bandi (birinchi marta va 30 kunda bartaraf etilgan — tadbirkorlar va biznes xodimlari uchun).
• YaTT: YaTTning tadbirkorlik faoliyatidagi huquqbuzarliklari bo‘yicha ishlarning katta qismini sud ko‘radi (245-moddaning 3-qismi) — u holda 316-modda bo‘yicha shikoyat emas, 10 sutka ichida apellyatsiya kerak.
• Yuridik shaxslar haqida emas: Soliq kodeksi bo‘yicha moliyaviy sanksiyalar MJtK jarimalari emas, ularning shikoyat qilish tartibi boshqacha.

Soliq organi fuqarolarning qaysi soliq jarimalarini ko‘radi

Soliq organlariga taalluqli ishlar ro‘yxati MJtK 264-moddasida berilgan (O‘RQ-1131 tahririda, 2026-yil 19-iyuldan amal qiladi).

159¹-modda — ijaraga beruvchi fuqarolarning eng ko‘p uchraydigan soliq jarimasi. Elektron tizim orqali 175-moddaning 2, 3 va 6-qismlari bo‘yicha chiqarilgan qarorlarda yuridik shaxs rahbari yoki yakka tartibdagi tadbirkor javob beradi (17³-modda).

Qaror qanday keladi: shaxsiy kabinet

Soliq organlarining yagona avtomatlashtirilgan axborot tizimi orqali qarorlar shaxs ishtirokisiz chiqariladi va 3 kun ichida soliq to‘lovchining shaxsiy kabinetiga yuboriladi (17³, 309³-moddalar). Qaror chiqarilgunga qadar odatda sizdan tushuntirish so‘ralmaydi, shuning uchun shikoyat — hujjatlarni taqdim etish mumkin bo‘lgan birinchi joy.

Shikoyat uchun 10 kun qaror nusxasi olingan kundan hisoblanadi (316-modda). Elektron nusxaning «olingan» sanasi nima ekanini qonun rasmiy belgilamaydi. Xavfsiz yondashuv:

• qaror raqami, sanasi va kabinetga kelib tushgan sanasi ko‘rinadigan skrinshot olish;
• 10 kunni kabinetga kelib tushgan sanadan hisoblash, kechroq emas;
• 10-kalendar kunidan kechiktirmay topshirish: MJtKda dam olish kunidan muddatni ko‘chirish qoidalari yo‘q.

Muddat allaqachon o‘tib ketgan bo‘lsa, shikoyat uni tiklash to‘g‘risidagi iltimosnoma bilan birga beriladi — batafsil «Jarimaga shikoyat muddati o‘tib ketdi» maqolasida.

Hisobga qo‘yilgan shartnomasiz ijara: 159¹-modda

159¹-modda ikki holatni jazolaydi: fuqarolar o‘rtasida uy-joyni ijaraga berish yoki beg‘araz foydalanish shartnomasi yo‘q; ijara shartnomasi bor, lekin soliq organida hisobga qo‘yilmagan. Jarima — 5 dan 10 BHMgacha.

Qarorga qarshi nimani qo‘yish mumkin:

• shartnoma bo‘lgan va qarorda ko‘rsatilgan sanada hisobda turgan. Bu huquqbuzarlik hodisasining yo‘qligi haqidagi dalil (271-moddaning 1-bandi). Shartnoma va shaxsiy kabinetdan hisobga qo‘yilganlik haqidagi ko‘chirmani ilova qiling;
• vakolatsiz shaxs: qarorni soliq organi boshlig‘i yoki uning o‘rinbosari emas, boshqa shaxs imzolagan (264-moddaning 2-qismi). Bunday qaror bekor qilinadi va ish vakolatli shaxsga topshiriladi (321-moddaning 4-qismi);
• jazo miqdori. Sanksiya — 5–10 BHM oralig‘i. Agar eng kam miqdor tayinlanmagan bo‘lsa, yengillashtiruvchi holatlar va mulkiy ahvolni hisobga olib, jazoni sanksiya doirasida, kuchaytirmasdan o‘zgartirishni so‘rash mumkin (321-moddaning 1-qismi 4-bandi; 30, 31-moddalar). 5 BHMdan past jazoni faqat sud tayinlay oladi (33-modda), kam ahamiyatlilik sababli ozod qilish ham faqat sudning vakolatida (21-modda);
• huquqlarning buzilishi va muddatning o‘tgani — umumiy asoslar (294-modda; 36-modda, 271-moddaning 7-bandi).

271-moddaning 11-bandidagi asos (birinchi marta, 30 kunda bartaraf etilgan) bizga ma’lum bo‘lgan ro‘yxatda 159¹-modda uchun ko‘rsatilmagan va tadbirkorlar hamda biznes xodimlariga taalluqli. Unga tayanishdan oldin lex.uz dagi 11-band matni bilan solishtiring.

Ijaraga beruvchida ikkinchi jarima ham bo‘lishi mumkin — ro‘yxatdan o‘tmagan ijarachilar uchun 223-moddaning 7-qismi bo‘yicha. Uni soliq emas, IIO chiqaradi va unga alohida shikoyat qilinadi: tahlil — «Propiskasiz yashash jarimasi» maqolasida.

Hisobot va deklaratsiyani kechiktirish: 174, 175-moddalar

Bu yerda qonun umumiy asoslardan yaxshiroq ishlaydigan uchta maxsus asos beradi.

Ikki halol aniqlik. 271-moddaning 14-bandidagi shartlar bajarilmagan bo‘lsa — oldingi hisobotlar ham kechikkan yoki kechikish 5 ish kunidan oshgan bo‘lsa, — jarimani bekor qildirish imkoniyati past. 271-moddaning 11-bandi ro‘yxatida esa 174-moddaning 1–2-qismlari ko‘rsatilgan, 3-qismi — ya’ni fuqarolar daromadlar to‘g‘risidagi deklaratsiya uchun jarimaga tortiladigan qism — yo‘q.

Deklaratsiya va hisobot bo‘yicha umumiy asoslar ham ishlaydi: vakolatsiz shaxs (264-moddaning 2-qismi, 321-moddaning 4-qismi), huquqbuzarlik hodisasining yo‘qligi — hisobot aslida o‘z vaqtida topshirilgan (271-moddaning 1-bandi), bir yil o‘tgan (36-modda, 271-moddaning 7-bandi). Javobgarlikka tortilayotgan shaxs aybsizligini isbotlashga majbur emas (Oliy sud Plenumining 35-son qarori, 8-band), lekin sanasi ko‘rsatilgan kvitansiyalar — eng yaxshi dalil.

YaTT: qarorni qachon sud chiqaradi

2026-yil 28-iyundan yakka tartibdagi tadbirkor va uning xodimlarining tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishdagi huquqbuzarliklarini jinoyat ishlari bo‘yicha sud ko‘radi (245-moddaning 3-qismi, O‘RQ-1124 tahririda). Istisnolar o‘sha qismda sanab o‘tilgan — ular orasida 175-moddaning 1, 2, 3, 4, 6, 7-qismlari, 211, 283-moddalar va boshqalar bor. Qonunga xilof tadbirkorlik faoliyatini (176-modda) sud ko‘radi (245-moddaning 1-qismi); 176-moddaning 4-qismi bo‘yicha birinchi huquqbuzarlikda, agar 30 kun ichida zarar qoplangan, ro‘yxatdan o‘tilgan va ruxsatnomalar olingan bo‘lsa, musodara qilinmasdan ozod qilish mumkin.

Amaliy xulosa: qarorni kim chiqarganiga qarang.

Apellyatsiya kerak bo‘lgan joyda 316-modda bo‘yicha shikoyat berilsa, 10 sutkani yo‘qotish mumkin. Majburiy rekvizitlarsiz apellyatsiya shikoyati kamchiliklarni tuzatish taklifi bilan qaytariladi, tuzatilmagani esa berilmagan deb hisoblanadi (324⁴-moddaning 2–3-qismlari). Shikoyatni shu ro‘yxat asosida qanday tuzish — «Jarimaga shikoyat: ariza namunasi va hujjatlar» maqolasida.

Yuridik shaxslarning moliyaviy sanksiyalari — bu boshqa narsa

Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks yuridik shaxslarga nisbatan qo‘llanilmaydi. Soliq kodeksi va boshqa qonunlar bo‘yicha tadbirkorlik subyektlariga moliyaviy sanksiyalar MJtK bo‘yicha ma’muriy jarimalar emas va ular boshqa tartibda shikoyat qilinadi. 2026-yil 1-oktyabrdan ular uchun bir oy ichida 50 foizini ixtiyoriy to‘lash yoki 6 oyga bo‘lib to‘lash joriy etilgan (PQ-138, 2026-yil 15-aprel). Ushbu maqoladagi hamma narsa moliyaviy sanksiyalarga taalluqli emas va Jarima navigatori ularni qamrab olmaydi.

Soliq organi jarimasi ustidan qayerga va qanday shikoyat qilinadi

• Qayerga: tanlovga ko‘ra — yuqori turuvchi soliq organiga yoki jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudiga (315-moddaning 1-qismi). Qarorni chiqargan organ orqali berish mumkin — u shikoyatni ish bilan birga 3 sutka ichida yuboradi (2–3-qismlar).
• Qayerga bermaslik kerak: ma’muriy sudga (Oliy sud Plenumining 24-son qarori, 7-band) va iqtisodiy sudga — u MJtK bo‘yicha faqat 175-moddaning 4-qismi, 180 va 181-moddalar bo‘yicha ishlarni ko‘radi (245¹-modda).
• Davlat boji to‘lanmaydi (315-moddaning 4-qismi).
• Muddatida berilgan shikoyat ijroni u ko‘rib chiqilgunga qadar to‘xtatadi (318-modda); u 10 kun ichida ko‘riladi (319-moddaning 1-qismi).
• Nima ilova qilinadi: kabinetdagi qarorning raqami va sanasi ko‘rinadigan skrinshot yoki ko‘chirma, kelib tushgan sanani tasdiqlovchi hujjat, sanasi ko‘rsatilgan hisobot topshirilganlik kvitansiyalari, shaxsiy kabinetdan ko‘chirma, ijara shartnomasi va hisobga qo‘yilganlik tasdig‘i.
• Shikoyatni fuqaro yoki tadbirkorning o‘zi imzolaydi; uning nomidan faqat advokat ishtirok eta oladi (294, 297-moddalar).

Chegirma: qachon to‘lash foydaliroq

MJtK bo‘yicha soliq jarimalari tez to‘lash uchun chegirma qo‘llanilmaydigan ro‘yxatga kirmaydi. Demak, 332¹-moddaga ko‘ra qaror topshirilgan kundan 15 kun ichida 50 foizini yoki 30 kun ichida 70 foizini to‘lash mumkin, qolgani kechiriladi. Qaror ustidan shikoyat qilingan bo‘lsa, chegirma qo‘llanilmaydi (2-qism).

1 BHMlik jarimada, 271-moddaning 14-bandi yoki 175-moddaning 8-qismidagi asos bo‘lmasa, chegirma bilan to‘lash iqtisodiy jihatdan foydaliroq. 5–10 BHMda va qo‘lda hujjatlar bo‘lsa, shikoyat ma’noga ega. Jarimani to‘lash muddati — topshirilgan kundan 30 kun; shikoyat rad etilsa — xabarnoma olingandan keyin 15 kun (332-moddaning 1-qismi). Batafsil hisob — «50 foiz chegirma yoki jarimaga shikoyat» maqolasida.

Tipik xatolar

• Shaxsiy kabinetga qaramaslik va 10 kunni o‘tkazib yuborish.
• Iqtisodiy yoki ma’muriy sudga murojaat qilish.
• Ikkala shartni — 3 oy kechikishsiz va 5 ish kunidan oshmagan kechikish — tekshirmasdan 271-moddaning 14-bandiga tayanish.
• MJtK bo‘yicha jarimani Soliq kodeksi bo‘yicha moliyaviy sanksiya bilan adashtirish.
• YaTT uchun — sud qarori ustidan apellyatsiya o‘rniga 316-modda bo‘yicha shikoyat berish.
• Sanasi ko‘rsatilgan kvitansiyalarni ilova qilish o‘rniga «muddatni bilmagan edim» deb yozish.

Hujjatlar paketini qanday tayyorlash

Jarima-navigator — Brix xizmati (ijrochi — «BAHA AI» MChJ): u qarorni tekshiradi — muddat, modda, sanalar va asoslar — va paket tayyorlaydi: qonundagi asoslar bo‘yicha shikoyat, muddat o‘tkazib yuborilgan bo‘lsa — uni tiklash iltimosnomasi, organga shikoyat berilganligi haqida xabarnoma va my.gov.uz uchun matn. Avval — muddat va foydani tekshirish: chegirma bilan to‘lash (MJtK 332¹-moddasi) foydaliroq bo‘lsa, xizmat buni to‘lovdan oldin aytadi. Shikoyatni o‘zingiz imzolaysiz va topshirasiz; ish bo‘yicha sizning nomingizdan faqat advokat ishtirok eta oladi (MJtK 294, 297-moddalari). Boshlash — xizmat sahifasida yoki Telegramda: @jarimastopbot. Pactum xizmat haqida ma’lumot beradi; savollar — +998 99 050 50 70.

Ko‘p beriladigan savollar

Kvartirani hisobga qo‘yilgan shartnomasiz ijaraga berganlik uchun jarima qancha?

5 dan 10 BHMgacha — BHM 440 000 so‘m bo‘lganda 2 200 000 dan 4 400 000 so‘mgacha (MJtK 159¹-moddasi). Ishni soliq organi ko‘radi (264-modda).

Soliq hisobotini kechiktirgani uchun fuqaroga qancha jarima solinadi?

1 BHM — 440 000 so‘m (175-moddaning 2-qismi). Mansabdor shaxsga — 10 BHM, mikrofirmalar va kichik korxonalar uchun — 3 BHM (3-qism).

Soliq jarimasi haqida qanday bilish mumkin?

Soliq organlarining elektron tizimi orqali chiqarilgan qarorlar 3 kun ichida soliq to‘lovchining shaxsiy kabinetiga yuboriladi (309³-modda). Kelib tushgan sana ko‘rinadigan skrinshotni saqlang: shikoyat uchun 10 kun undan hisoblanadi.

Hisobot 1–2 kun kechiksa, jarima bekor qilinadimi?

Agar oxirgi 3 oyda hisobotlar o‘z vaqtida topshirilgan bo‘lsa va keyingi davr uchun kechikish 5 ish kunidan oshmasa, ish yuritish tugatiladi (271-moddaning 14-bandi). Oldingi hisobotlar ham kechikkan bo‘lsa, bu asos ishlamaydi.

Fuqaroning soliq jarimasi ustidan qayerga shikoyat qilinadi?

Yuqori turuvchi soliq organiga yoki jinoyat ishlari bo‘yicha tuman (shahar) sudiga — nusxa olingan kundan 10 kun ichida (315, 316-moddalar). Ma’muriy yoki iqtisodiy sudga emas.

Bu MChJ jarimalariga ham to‘g‘ri keladimi?

Yo‘q. MJtK yuridik shaxslarga nisbatan qo‘llanilmaydi; Soliq kodeksi bo‘yicha moliyaviy sanksiyalar boshqa tartibda shikoyat qilinadi. Ular uchun 2026-yil 1-oktyabrdan bir oy ichida 50 foizini to‘lash yoki 6 oyga bo‘lib to‘lash amal qiladi (PQ-138).

Manbalar

• O‘zbekiston Respublikasining Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksi: 17³, 21, 30, 31, 33, 36, 159¹, 168, 174, 175, 176, 245, 245¹, 264, 271, 309³, 315–319, 321, 324³, 324⁴, 332, 332¹-moddalar
• Oliy sud Plenumining 2018-yil 30-noyabrdagi 35-son qarori, 8, 15-bandlar
• Oliy sud Plenumining 2019-yil 24-dekabrdagi 24-son qarori, 7-band
• Prezidentning 2026-yil 15-apreldagi PQ-138-son qarori: tadbirkorlik subyektlariga moliyaviy sanksiyalar