Huquqshunoslik
Agar siz vafot etgan qarindoshingizning mulkidan foydalanishda davom etgan bo'lsangiz, ammo notariusga murojaat qilmagan bo'lsangiz — bu merosni amalda qabul qilish deyiladi. Buni huquqiy jihatdan nima anglatishi, qanday dalillar kerakligi va notarial idora orqali huquqingizni qanday rasmiylashtirish mumkinligi haqida tushuntiraman.
1 daqMerosni qabul qilar ekansiz, nafaqat mol-mulkni, balki meros qoldiruvchining qarzlarini ham qabul qilasiz. Merosxo'rlar vafot etgan shaxsning majburiyatlari uchun qanday chegaralarda javobgar bo'lishi va o'z manfaatlarini qanday himoya qilish mumkinligi haqida tushuntiramiz.
Merosni amalda qabul qilish — bu merosxo'r belgilangan muddatda notariusga meros qabul qilish to'g'risida ariza topshirmagan, ammo o'z harakatlari bilan mulkka egalik qilayotganini ko'rsatgan holat: kommunal to'lovlarni to'lagan, ta'mirlash ishlari olib borgan, uyda yashashda davom etgan yoki yer uchastkasini ishlagan. Huquqiy jihatdan bunday harakatlar merosni qabul qilishga tenglashtiriladi, biroq notarial tasdiqlarsiz siz meros huquqi to'g'risida guvohnoma olmaysiz va mulkni rasman tasarruf eta olmaysiz.
Amaliyotimda ko'pincha shunday mijozlarni ko'raman: ular vafot etgan ota-onasining uyida yillar davomida yashab, o'zlarini mulkdor deb hisoblaydilar — mulkni sotish, hadya qilish yoki garovga qo'yish zarurati tug'ilguncha. Aynan o'sha payt ma'lum bo'ladiki, huquq hali rasmiylashtirilib bo'linmagan.
Asosiy fikrlar:
O'zbekiston qonunchiligi merosni amalda qabul qilishni tan oladi, agar merosxo'r quyidagi harakatlardan kamida bittasini amalga oshirgan bo'lsa:
Toshkent shahar Yunusobod tumanida faoliyat yurituvchi xususiy notarius. O'zbekiston Respublikasi qonunchiligiga muvofiq bitimlar, ishonchnomalar, meros va oilaviy hujjatlarni tasdiqlaydi.
Yuristlarimiz har qanday savolda yordam berishga tayyor
Xizmatlarni ko'rishMeros bir necha vorisga o'tganda umumiy mulk vujudga keladi. Har bir varis aniq mulkka ega bo'lishi uchun taqsimlash shartnomasi tuziladi. Bu jarayon qanday ishlashi va notarius qanday rol o'ynashi haqida amaliy tushuntiraman.
| Harakat | Nimani tasdiqlaydi | Nimaga e'tibor berish kerak |
|---|---|---|
| Mulkka egalik qilish / kvartira yoki uyda yashash | Merosni qabul qilish niyati | Ro'yxatdan o'tish hujjatlari yoki guvoh ko'rsatmalari kerak |
| Kommunal to'lovlar, soliqlar, meros qoldiruvchining qarzlarini to'lash | Meros qoldiruvchi majburiyatlarini qabul qilish | Barcha kvitansiya va cheklarni saqlang |
| Ta'mirlash ishlari olib borish, mulkni muhofaza qilish | Merosni saqlab-avaylash g'amxo'rligi | Pudratchilar bilan shartnomalar, qurilish materiallari cheklari |
| Hosil yig'ish, yer uchastkasini ishlash | Meros mulkidan foydalanish | Qo'shnilar ko'rsatmalari, fotomateriallar |
Tartib bir necha bosqichdan iborat.
1. Meros ochilgan joy notariusiga murojaat qiling (odatda meros qoldiruvchining oxirgi yashagan joyi bo'yicha). Notarius meros ishi ochilmagan bo'lsa uni ochadi va siz taqdim etgan dalillarni baholaydi.
2. Dalillar bazasini yig'ing. Notarius mavjud hujjatlarni qabul qilib, sudga murojaat qilmasdan meros huquqi to'g'risida guvohnoma berish to'g'risida qaror qabul qilishi mumkin — biroq buning uchun dalillar yetarli va bahssiz bo'lishi shart.
3. Notarius rad etsa (dalillar yetarli emas yoki merosxo'rlar o'rtasida nizo mavjud), sudga merosni qabul qilish faktini aniqlash to'g'risida ariza bilan murojaat qilish talab etiladi. Sud qaroriga binoan notarius guvohnoma beradi.
Oldindan imkon qadar to'liq hujjatlar to'plamini tayyorlashni tavsiya etaman — bu tartibni sezilarli darajada tezlashtiradi va rad etish xavfini kamaytiradi.
Ko'p yillar o'tib ham amalda qabul qilishni tasdiqlash mumkinmi?
Ha, ammo vaqt o'tgan sari dalil yig'ish qiyinlashadi. Ko'p hollarda sud tartibi talab etiladi. Kechiktirmaslik yaxshiroq.
Davlat boji to'lash kerakmi?
Ha, notarial harakatlar davlat boji va notarial tarif bilan soliqqa tortiladi. Aniq miqdorlarni murojaat kuni notariusdan so'rang, chunki stavkalar vaqti-vaqti bilan qayta ko'rib chiqiladi.
Boshqa merosxo'rlar qarshi bo'lsa nima bo'ladi?
Nizo mavjud bo'lganda notarius bahssiz tartibda guvohnoma bera olmaydi. Masala sudda hal etiladi.
Amalda qabul qilingan mulkni notariusda rasmiylashtirilmasdan sotish mumkinmi?
Yo'q. Meros huquqi to'g'risida guvohnoma olinmaguncha va mulkchilik huquqi ro'yxatdan o'tkazilmaguncha mulk bilan biron-bir bitim tuzib bo'lmaydi.
Amalda qabul qilish meros qoldiruvchining qarzlariga ham taalluqlimi?
Ha. Merosni qabul qilar ekan (shu jumladan amalda), merosxo'r meros qoldiruvchining qarzlarini ham o'ziga o'tgan mulk qiymatidan oshmagan miqdorda qabul qiladi.
---
> Muhim: Ushbu maqola ma'lumot berish maqsadida yozilgan bo'lib, individual notarial maslahatni almashtira olmaydi. Har bir holat o'ziga xos bo'lib, aniq harakat tartibi muayyan hujjatlar va holatlar o'rganilgandan so'ng belgilanadi.
Agar siz meros mulkidan foydalanib kelayotgan bo'lsangiz, ammo huquqingizni hali rasmiylashtirmagan bo'lsangiz — bu masalani kechiktirmang. Toshkentning Yunusobod tumanidagi notarial kontoramizga murojaat qiling: biz sizning holatingizni o'rganamiz, zarur hujjatlar ro'yxatini aniqlaymiz va barcha notarial harakatlarni belgilangan tartibda amalga oshiramiz.