Taʼrif
Talabnoma (rus tilida pretenziya) — huquqi buzilgan taraf sudga murojaat qilişdan oldin buzgan tarafga yuboradigan yozma talab. Xöjalik yurituvçi subyektlar örtasida talabnoma mazmuni va unga javob muddati — olingan kundan boşlab 15 kun — 1998-yil 29-avgustdagi 670-I-son Qonunning 17–18-moddalarida belgilangan. Sudgaça tartib faqat qonun yoki şartnomada nazarda tutilgan bölsa majburiy (Iqtisodiy protsessual kodeksning 148-moddasi).
Qonun nima deydi
- «Xöjalik yurituvçi subyektlar faoliyatining şartnomaviy-huquqiy bazasi töğrisida»gi 670-I-son Qonun (17-modda): talabnoma yozma şaklda bildiriladi; unda taraflar, sana va raqam, asos bölgan holatlar va dalillar, talablar, summa va uning hisob-kitobi, rekvizitlar, ilovalar röyxati körsatiladi. Rahbar yoki uning örinbosari imzolaydi; buyurtma yoki qimmatli xat bilan, jönatilganini qayd etadigan boşqa aloqa vositasi bilan yuboriladi yoki tilxat olib topşiriladi.
- Javob muddati — talabnoma olingan kundan boşlab 15 kun (18-modda). Tan olingan summa ixtiyoriy ravişda ötkaziladi.
- Rad javobi olinganda, muddatda javob kelmaganda, şuningdek talabnomasiz ham xöjalik şartnomasi böyiça daʼvo beriş mumkin (19-modda), agar sudgaça tartib majburiy bölmasa.
- Tartib qonunda nizolar toifasi uçun yoki şartnomada belgilangan bölsa majburiy (IPKning 148-moddasi ikkinçi qismi). Oliy sud Plenumi (2019-yil 24-maydagi 13-son qaror, 3-band): bunday tartib, xususan, Fuqarolik, Soliq, Havo kodekslarida va «Temir yöl transporti töğrisida»gi Qonunda bor; tartibsiz «nizolarni tinç yöl bilan hal etiş» şarti uni majburiy qilmaydi.
- Majburiy tartib buzilsa, daʼvo arizasi qaytariladi (IPKning 155-moddasi 7-bandi), körmasdan qoldiriladi (107-moddaning 5-bandi) yoki tartibni qöllaş imkoni qolmagan bölsa, iş yuritiş tugatiladi (110-moddaning 8-bandi). Talabnomani javobsiz qoldirgan tarafga sud iş natijasidan qatʼi nazar sud xarajatlarini yuklaşi mumkin (118-modda).
- Fuqarolar uçun FPKda ham şunday: qonun yoki şartnomadagi tartibga rioya qilinmasa, ariza körmasdan qoldiriladi (122-moddaning 10-bandi).
Biznes bunga qayerda duç keladi
Tölov qilinmaganda, tovar kam yoki sifatsiz yetkazilganda, muddat buzilganda. Avval şartnoma, keyin tarmoq qonuni tekşiriladi.
Amaliyotdan misol
Xaridor yetkazilgan tovar uçun tölamadi, şartnoma talabnoma yuborişni talab qiladi. Kompaniya talabnomani buyurtma xat bilan yubordi, 15 kunda javob olmadi va jönatilganini tasdiqlovçi hujjatni daʼvo arizasiga ilova qildi (IPKning 155-moddasi 7-bandi).
Nimalar bilan adaştiriladi
- Talabnoma va daʼvo arizasi: talabnoma qarzdorga, daʼvo arizasi sudga qaratiladi.
- «Talabnoma doim majburiy» — yöq, faqat qonun yoki şartnoma böyiça.
Köp beriladigan savollar
Sudga murojaat qilişdan oldin talabnoma yuboriş majburiymi?
Faqat şu toifadagi nizolar uçun sudgaça tartib qonunda yoki şartnomada belgilangan bölsa (IPKning 148-moddasi; Oliy sud Plenumining 2019-yil 24-maydagi 13-son qarori, 3-band). Xöjalik şartnomalari böyiça talabnomasiz ham daʼvo beriş mumkin (670-I-son Qonunning 19-moddasi).
Majburiy bölsa-yu, talabnoma yuborilmasa nima böladi?
Daʼvo arizasi qaytarilişi (IPKning 155-moddasi 7-bandi) yoki körmasdan qoldirilişi (107-moddaning 5-bandi) mumkin; fuqarolik sudida ariza körmasdan qoldiriladi (FPKning 122-moddasi 10-bandi).
Talabnomaga javob beriş muddati qança?
Xöjalik yurituvçi subyektlar örtasida — talabnoma olingan kundan boşlab 15 kun (670-I-son Qonunning 18-moddasi birinçi qismi). Ayrim nizo turlari uçun maxsus qonunlar öz tartibini belgilaşi mumkin.
Manbalar
- Закон Республики Узбекистан «О договорно-правовой базе деятельности хозяйствующих субъектов» от 29.08.1998 № 670-Iст. 17–19
- Экономический процессуальный кодекс Республики Узбекистан от 24.01.2018ст. 107 п. 5, ст. 110 п. 8, ст. 118, ст. 148 ч. 2, ст. 155 п. 7
- Гражданский процессуальный кодекс Республики Узбекистан от 22.01.2018ст. 122 п. 10, ст. 189 п. 7, ст. 191 п. 2
- Постановление Пленума Верховного суда от 24.05.2019 № 13 «О некоторых вопросах применения судами норм экономического процессуального законодательства при рассмотрении дел в первой инстанции»п. 3 (разъяснение к ст. 148 ЭПК)
Mavzuga oid
Boşqa atamalar
Taʼrif yuridik maslahat örnini bosmaydi. Asl manba — havoladagi akt; normalar özgarişi mumkin, amaldagi tahrir bilan soliştiring.