O‘zbekistonda intellektual mulk bojxona reyestri: kontrafakt va kulrang import

O‘zbekiston chegarasida kontrafaktni ikki yo‘l bilan to‘xtatish mumkin: tovar belgisini oldindan Intellektual mulk obyektlarining bojxona reyestriga (customs recordation) kiritish yoki 2024-yil 28-maydan boshlab bojxona reyestrsiz va arizasiz o‘zi boshlashga haqli bo‘lgan ushlab qolishga javob qaytarish. Reyestrga ariza elektron shaklda beriladi, Bojxona qo‘mitasi uni 10 kundan oshmagan muddatda ko‘rib chiqadi, obyekt uch yilgacha muddatga kiritiladi (Bojxona kodeksining (BK) 56-bobi). Pul aniq bir partiya ushlab qolinganda kerak bo‘ladi: har bir obyekt uchun 100 BHM miqdorida taʼminot, yaʼni nashr sanasida — 2026-yil oktyabr — BHM 440 000 so‘m bo‘lganda 44 000 000 so‘m. Chiqarilish 10 ish kunigacha to‘xtatib turilgandan keyin daʼvo berib, bojxonaga sudning ishni ko‘rishga tayinlash haqidagi ajrimini taqdim etish kerak: shunda muddat yana 10 ish kunigacha uzaytiriladi, shu muddat ichida esa sudning xatlash yoki boshqa taʼminlash choralari zarur, aks holda tovar chiqarib yuboriladi.

Qisqacha

• Ikki mexanizm. Reyestr huquq egasining arizasiga ko‘ra ishlaydi (BKning 382-1, 385–393-moddalari), bojxona tashabbusi bilan choralar — reyestrsiz (BKning 382-2-moddasi, 28.05.2024-dan).
• Reyestr — uch yilgacha. Qaror ariza kelib tushgan kundan boshlab 10 kundan kechiktirilmay chiqariladi, Kodeks muddatni uzaytirishni bevosita nazarda tutmaydi.
• Taʼminot — har bir obyekt uchun 100 BHM. Hozir bu ushlab qolish to‘g‘risidagi arizadagi har bir belgi uchun 44 mln so‘m. Sud buzilishni aniqlamasa, deklarantga yetkazilgan zararni huquq egasi qoplaydi.
• Hisob ish kunlarda ketadi. Reyestrdagi belgi haqidagi xabarnomaga javob berish uchun bir ish kuni, bojxona tashabbusi bilan ushlab qolinganda — uch ish kuni, ishni ko‘rishga tayinlash ajrimi va taʼminlash chorasi uchun — 10 + 10 ish kuni.
• Istisnolar. Jismoniy shaxslarning notijorat jo‘natmalari, tranzit, diplomatik yuklar va insonparvarlik yordamiga intellektual mulk (IM) himoya choralari tatbiq etilmaydi (BKning 383-moddasi).
• 20–1 000 BHM kompensatsiya (8,8–440 mln so‘m) zararlar o‘rniga, ularning miqdorini isbotlamasdan talab qilinishi mumkin (Tovar belgilari to‘g‘risidagi Qonunning 26-moddasi, 12.12.2024-dan).

Reyestr yoki bojxona tashabbusi: farqi nimada

Reyestr bojxonaga asl mahsulot haqidagi maʼlumotlarni oldindan beradi, xavflarni boshqarish tizimi deklaratsiyalarni ular bilan solishtiradi. Bojxona tashabbusi bilan choralar — inspektor qalbakilikni o‘zi payqagan holat uchun sug‘urta.

Tovar belgisini bojxona reyestriga qanday kiritish mumkin

Arizani huquq egasi yoki uning vakili bojxona organlarining axborot tizimi orqali elektron shaklda beradi (BKning 385-moddasi, O‘RQ-913 tahririda). «Yagona darcha» orqali ariza berish va shaxsiy kabinetga xabarnomalar yuborishni 2022-yil 1-sentyabrdan Prezidentning 2022-yil 26-apreldagi PQ-221-son qarori joriy etgan. Kodeksda idora Davlat bojxona qo‘mitasi deb nomlanadi, hozir bu — Iqtisodiyot va moliya vazirligi huzuridagi Bojxona qo‘mitasi (2025-yil 25-martdagi PQ-122-son qaror). Xorijiy kompaniyaga elektron ariza berish va bir ish kuni ichida javob qaytarish uchun odatda O‘zbekistonda bojxonaning axborot tizimiga kirish huquqiga ega vakil kerak bo‘ladi; kirish talablarini ariza berilgan sanada tekshiring.

• Belgi aynan O‘zbekistonda muhofaza qilinishiga va muhofaza kiritish muddatidan oldin tugamasligiga ishonch hosil qiling. Bu yerda belgi bo‘lmasa, avval tovar belgisini ro‘yxatdan o‘tkazing.
• Quyidagi jadval bo‘yicha maʼlumotlar va hujjatlarni, jumladan huquq egasi tomonidan tasdiqlangan huquqlar to‘g‘risidagi hujjatlar nusxalarini yig‘ing.
• Kiritish muddatini — reyestrga kiritilgan kundan boshlab uch yildan ko‘p bo‘lmagan muddatni — ko‘rsating va arizani bering. Qo‘mita uni 10 kundan oshmagan muddatda ko‘rib chiqadi, vakolatli organlardan qo‘shimcha maʼlumotlar so‘rashi mumkin va kiritilgani yoki asosli rad etilgani haqida xabar beradi (BKning 386-moddasi).

PQ-221 bojxonaga huquq egasidan tovarning ko‘chirilgan joyi va sanasi, tashish, o‘rash va yetkazib berish joyi haqidagi maʼlumotlarni talab qilishni taqiqlaydi: qoidabuzar partiya qachon kelishini bilish shart emas. Qo‘mita reyestrni o‘z saytida eʼlon qilishi shart (BKning 387-moddasi). Obyekt huquq egasining arizasiga ko‘ra, maʼlumotlar noto‘g‘ri bo‘lganda, muhofaza tugaganda, uch yil o‘tgach yoki Adliya vazirligi Apellyatsiya kengashi yoxud sudning qaroriga ko‘ra reyestrdan chiqariladi, shuning uchun qayta ariza berish tartibini muddat tugashiga bir necha oy qolganda aniqlashtiring.

Chegarada himoya qancha turadi

Asosiy to‘lov reyestr bilan emas, choralar ko‘rish to‘g‘risidagi ariza, yaʼni partiyani ushlab qolish bilan bog‘liq. Unga deklarantga yetkazilgan mulkiy zararni qoplash to‘g‘risidagi yozma majburiyat va har bir IM obyekti uchun 100 BHM bojxona organining g‘aznachilik shaxsiy hisobvarag‘iga o‘tkazilganligi haqidagi maʼlumotlar ilova qilinadi (BKning 388-moddasi): ikkita belgi — ikki baravar summa. Kodeks reyestrga kiritish uchun davlat bojini belgilamaydi, biroq xizmat sahifasida hujjatlar orasida to‘lov tasdig‘i eslatilgan, shu sababli yig‘im borligi va miqdorini ariza berilgan sanada tekshiring.

Xavf ikkita. Sud buzilishni aniqlamasa, huquq egasi deklarantga yetkazilgan zarar uchun javob beradi (BKning 390-moddasi): to‘xtab qolish, buzilgan shartnoma, xarajatlar. Agar chiqarilish 10 ish kunigacha bo‘lgan muddatga to‘xtatib turilsa, kiritilgan summaning 30% Bojxona qo‘mitasining maxsus jamg‘armasiga o‘tkaziladi (BK 390-moddasining 4-qismi). BKning 392-moddasi bo‘yicha dastlabki to‘xtatib turish baribir 10 ish kunidan uzun bo‘lmaydi, shuning uchun so‘zma-so‘z o‘qilganda 30% deyarli har doim ushlab qolinadi, qoldiqni ushlab qolish va qaytarish tartibini esa Kodeks ochib bermaydi. 30% ni (har bir obyekt uchun 13,2 mln so‘m) byudjetga kiriting, qaytarish tartibini ariza berishdan oldin bojxona organida aniqlashtiring, taʼminot summasini esa hisobvaraqda oldindan saqlang: choralar to‘g‘risidagi ariza uchun bir ish kuni bo‘ladi.

Partiyani ushlab qolish: kunma-kun nima bo‘ladi

• Xavflarni boshqarish tizimi reyestrdagi obyektga bo‘lgan huquqlar buzilishi alomatlarini aniqlaydi (BKning 382-1-moddasi).
• Bojxona bir ish kuni ichida huquq egasiga, jumladan «Yagona darcha» shaxsiy kabineti orqali xabar beradi.
• Xabarnoma sanasidan boshlab bir ish kuni ichida huquq egasi majburiyat va taʼminot bilan choralar ko‘rish to‘g‘risida ariza beradi. Ariza bo‘lmasa — tovar chiqarib yuboriladi.
• Bojxona organi uch ish kuni ichida chiqarilishni to‘xtatib turish haqida qaror qabul qiladi yoki asoslantirilgan holda rad etadi (BKning 389-moddasi).
• Chiqarilish qaror kunidan boshlab 10 ish kunidan ko‘p bo‘lmagan muddatga to‘xtatib turiladi (BKning 392-moddasi). Bojxona nazorati ostida huquq egasi va deklarant tovardan proba va namunalar olishga, uni ko‘zdan kechirishga va suratga olishga haqli (BKning 391-moddasi).
• Faqat daʼvo berishning o‘zi yetarli emas: agar shu 10 ish kuni ichida huquq egasi bojxonaga sudning ishni ko‘rishga tayinlash haqidagi ajrimini taqdim etgan bo‘lsa, uning iltimosiga ko‘ra muddat yana 10 ish kunidan oshmagan muddatga uzaytiriladi.
• Agar shu muddatda sudning olib qo‘yish, xatlash yoki boshqa taʼminlash chorasi haqidagi ajrimi taqdim etilsa, tovar endi sud ajrimiga ko‘ra ushlab turiladi. Aks holda to‘xtatib turish haqidagi qaror bekor qilinadi va chiqarilish tiklanadi (BKning 393-moddasi).

Ekspertiza, daʼvo va taʼminlash to‘g‘risidagi iltimosnoma uchun ko‘pi bilan 20 ish kuni qoladi, shuning uchun vakolatlar va daʼvo shablonini tayyorlab, ekspertni birinchi ushlab qolishdan oldin tanlab qo‘yish kerak.

Reyestrsiz himoya: bojxona tashabbusi bilan choralar

2024-yil 28-maydan boshlab BKning 382-2-moddasi bojxonaga obyekt reyestrga kiritilmagan va huquq egasi hech narsa bermagan bo‘lsa ham, IM obyektiga bo‘lgan huquqlar buzilishi alomatlari bor tovarning chiqarilishini to‘xtatib turish imkonini beradi. Qaror bojxona organi rahbarining ko‘rsatmasiga ko‘ra qabul qilinadi, egasi haqidagi maʼlumotlar esa Adliya vazirligining tovar belgilari davlat reyestridan olinadi, shu sababli amalda gap ro‘yxatdan o‘tgan belgilar haqida ketadi.

• 24 soat. Egasi yoki uning vakili yigirma to‘rt soat ichida qidiriladi va xabardor qilinadi. Topilmasa — to‘xtatib turish bekor qilinadi.
• 3 ish kuni. Ega topilsa, chiqarilish uch ish kuniga to‘xtatib turiladi.
• 10 ish kunigacha dastlabki to‘xtatib turish sanasidan boshlab — huquq egasining arizasiga ko‘ra. Shu muddatda sudning ishni ko‘rishga tayinlash haqidagi ajrimini, BKning 388-moddasi bo‘yicha taʼminot bilan birga majburiyatni va BKning 385-moddasi bo‘yicha reyestrga kiritish uchun hujjatlarni taqdim etish kerak.
• Yana 10 ish kunigacha, agar sud ajrimi taqdim etilgan bo‘lsa.

Bu norma reyestrni almashtirmaydi: uch ish kuni ichida xorijiy kompaniya vakil vakolatlarini rasmiylashtirishi kerak, Adliya vazirligi reyestridagi aloqa maʼlumotlari eskirgan bo‘lsa, ega ushlab qolish haqida bilmay qolishi mumkin.

Bojxona nimani to‘xtata olmaydi

BKning 383-moddasiga ko‘ra IM himoya choralari jismoniy shaxslarning notijorat maqsadlaridagi tovarlariga (jumladan xalqaro pochta va kuryerlik jo‘natmalariga), tranzitga, diplomatik, konsullik va boshqa rasmiy vakolatxonalar hamda xalqaro tashkilotlarning yuklariga, insonparvarlik yordami va texnik ko‘makka nisbatan qo‘llanilmaydi.

Bojxona mamlakat ichida allaqachon sotilayotgan narsani, jumladan marketpleyslar orqali sotilayotganini ham to‘xtata olmaydi. Bu yerda boshqa vositalar ishlaydi:

• Adliya organi tekshiruvi. Huquq egasining arizasiga ko‘ra Adliya vazirligi yoki adliya boshqarmasi belgiga bo‘lgan huquqlarga rioya etilishini tekshiradi (Tovar belgilari to‘g‘risidagi Qonunning 37-1-moddasi). 2026-yil 7-maydagi O‘RQ-1144 bo‘yicha tadbirkorni tekshirish biznes-ombudsman bilan kelishilmasdan, unga xabar berilgan holda o‘tkaziladi. Yuridik shaxs 100–200 BHM miqdorida jarimaga tortiladi, jarimaning 70% bir oy ichida ixtiyoriy to‘langanda qoldiq undirilmaydi.
• Fuqarolik daʼvosi. 2025-yil 10-noyabrdan noqonuniy belgili tovarlar, ularning qadog‘i va yorliqlari qoidabuzar hisobidan olib qo‘yiladi va yo‘q qilinadi (Fuqarolik kodeksi (FK) 1107-moddasining 2-qismi, O‘RQ-1080 tahririda).
• Jinoyat javobgarligi yirik zarar yetkazilganda (Jinoyat kodeksi (JK) 149-2-moddasi, o‘sha 2025-yil 10-noyabrdan): 50–100 BHM jarima, axloq tuzatish ishlari, ikki yilgacha ozodlikni cheklash yoki ozodlikdan mahrum qilish. Birinchi marta qoidabuzarlik sodir etganda shaxs jinoyat aniqlangan kundan boshlab 30 kun ichida zararni qoplasa, javobgarlikdan ozod qilinadi (JKning 149-2-moddasi).

Kulrang import: rasmiy diler asl mahsulotning kirib kelishini to‘xtata oladimi

Kontrafakt — bu qalbakilik, kulrang yoki parallel import esa asl mahsulotni rasmiy distribyutsiyani chetlab o‘tib olib kirishdir. Tovar belgisi qo‘yilgan tovarni ruxsatsiz olib kirishni Tovar belgilari to‘g‘risidagi Qonunning 26-moddasi buzilish deb hisoblaydi, ammo asl mahsulot uchun huquqlarning tugashi haqidagi norma hal qiluvchi bo‘ladi. Qonunning 26-moddasiga (2017-yil 18-apreldagi O‘RQ-429 bilan to‘ldirilgan) va Fuqarolik kodeksining 1107-1-moddasiga ko‘ra belgi egasining o‘zi tomonidan yoki uning roziligi bilan fuqarolik muomalasiga qonuniy kiritilgan tovarlarda belgidan foydalanish huquqni buzmaydi. Hudud — O‘zbekiston yoki istalgan davlat — normada nomlanmagan.

Xorijiy huquq egalarini vakillik qiluvchi ekspert anhor.uz (2026-yil mart) saytidagi intervyuda O‘zbekistonda huquqlarning milliy tugashi tamoyili amal qilishini taʼkidlaydi va tahririyatda bor, ammo eʼlon qilinmagan Adliya vazirligi hamda monopoliyaga qarshi organ xatlariga tayanadi. Ochiq manbalarda rasmiy izoh yo‘q, shu sababli masala munozarali, natija esa partiyaning kelib chiqishi dalillariga va sud pozitsiyasiga bog‘liq.

Hyundai ishi, 2026-yil fevral

Adliya vazirligi matbuot xizmatining xabariga ko‘ra, Adliya vazirligi huzuridagi Intellektual mulk markazi «V.I.» kompaniyasining huquq egasi bilan kelishuvsiz ikkita Hyundai ekskavatorini olib kirish urinishini to‘xtatdi. Yuk rasmiy diler GST Oil murojaatiga ko‘ra bojxona postida to‘xtatildi. Adliya organlari ko‘magida taraflar sudgacha mediativ kelishuv tuzdi: «V.I.» dilerga 500 BHM kompensatsiya (o‘sha paytda amalda bo‘lgan BHM 412 000 bo‘yicha 206 mln so‘m) to‘lash, brenddan foydalanishni va texnikani olib kirishni to‘xtatish, shuningdek onlayn profillaridan «rasmiy diler» va «HD Hyundai Centre» yozuvlarini olib tashlash majburiyatini oldi.

Xabardan texnika asl bo‘lganmi, diler qaysi sifatda harakat qilgani va yuk qaysi norma bo‘yicha to‘xtatilgani ko‘rinmaydi, shu sababli uni kulrang import yoki bojxona reyestri bo‘yicha ish deb hisoblab bo‘lmaydi. Uzoq jarayon o‘rniga adliya organlari, bojxona va mediatsiyaning birgalikdagi ishi diqqatga sazovor.

Rasmiy distribyutor nima qilishi kerak

• Arizachi — huquq egasi. Diler maqomi belgiga huquq bermaydi: arizani huquq egasi yoki uning vakili sifatida siz berasiz (BKning 385-moddasi), reyestr, ushlab qolishlar, sud va adliya organlari bo‘yicha birdaniga vakolatlar bilan.
• Partiyaning kelib chiqishi dalillari. Seriya raqamlari, kafolat mintaqasi, yetkazib berish zanjiri, huquq egasining ushbu partiyaga roziligi yo‘qligi. Arizadagi ishlab chiqaruvchilar ro‘yxati kulrang partiyani ajratib bermaydi: asl mahsulotning zavodi o‘sha-o‘sha.
• Adliya organlari va mediatsiya. Adliya vazirligi huzuridagi Intellektual mulk markaziga murojaat va importyor bilan mediatsiya sudga qaraganda tezroq bo‘lishi mumkin.
• Yolg‘on «rasmiy diler». Importyorning reklamasi va profillaridagi bunday yozuvlarni sanasi bilan alohida epizod sifatida qayd eting: Hyundai ishida ularni olib tashlash kelishuvga kiritilgan.
• Vakolatli importyorlar ro‘yxati. Reyestrga ariza shakli uni qabul qiladimi, Kodeks aytmaydi; ariza berilgan sanada bojxonada aniqlashtiring.

20 dan 1 000 BHMgacha kompensatsiya: qachon talab qilish kerak

2024-yil 12-dekabrdan belgi egasi zararlarni qoplash o‘rniga 20 dan 1 000 BHMgacha kompensatsiya talab qilishga haqli (Tovar belgilari to‘g‘risidagi Qonunning 26-moddasi, 2024-yil 10-sentyabrdagi O‘RQ-959 tahririda). Kompensatsiya zararlar mavjudligidan qatʼi nazar to‘lanadi, uning miqdorini taraflar kelishuvi bilan yoki sud buzilishning xarakteri va qoidabuzarning aybini hisobga olib belgilaydi.

• Kompensatsiya qulay, partiya sotuvdan oldin ushlab qolinib, boy berilgan foydani isbotlab bo‘lmaganda yoki qoidabuzar mediatsiyaga tayyor bo‘lganda.
• Zararlarni hujjatlar bilan tasdiqlangan zarar 1 000 BHMdan sezilarli ko‘p bo‘lganda undirish maqsadga muvofiq.
• Kontrafaktni olib qo‘yish va yo‘q qilish qoidabuzar hisobidan pul talablari bilan birga eʼlon qilinadi (FKning 1107-moddasi 2-qismi).

2024–2026-yillarda nima o‘zgardi

Adliya vazirligi maʼlumotlariga ko‘ra, 2024-yilda IM obyektlariga bo‘lgan huquqlar 1 556 holatda himoya qilingan, Adliya vazirligi va Bojxona qo‘mitasi esa hamkorlik to‘g‘risida memorandum imzolagan (spot.uz, 2025-yil fevral). BKning 56-bobi 2024-yildan keyin o‘zgarmagan (lex.uz, 2026-yil oktyabr), ammo qoidabuzarlarning javobgarligi oshgan.

Misol: maxsus texnika uchun filtrlar distribyutori

Misol shartli. Yapon filtr ishlab chiqaruvchisi O‘zbekistonda so‘z va kombinatsiyalangan belgilarni ro‘yxatdan o‘tkazgan, uning Toshkentdagi eksklyuziv distribyutori esa bozorda xuddi shu brendning filtrlarini uchdan bir arzonroq narxda ko‘radi. Ishlab chiqaruvchi distribyutorga vakolat beradi, ikkala belgi reyestrga uch yilga kiritiladi, taraflar esa ikkita obyekt uchun 88 mln so‘m taʼminotni kim kiritishini oldindan hal qiladi.

Bir necha oydan so‘ng 600 ta filtrdan iborat partiya haqida xabarnoma keladi va yurist o‘sha ish kuni choralar to‘g‘risida ariza beradi. To‘xtatib turilgandan keyin namunalar olinadi, ekspert asl mahsulotdan farqlarni qayd etadi, yurist kompensatsiya va olib qo‘yish haqida daʼvo beradi, dastlabki 10 ish kuni ichida bojxonaga ishni ko‘rishga tayinlash haqidagi sud ajrimini taqdim etadi va to‘xtatib turishni yana 10 ish kuniga uzaytirishni so‘raydi. Uzaytirilgan muddatda partiyani xatlash haqidagi ajrimni olish kerak, aks holda u chiqarib yuboriladi; shu bilan birga importyor mediatsiyaga rozi bo‘lishi mumkin.

Odatiy xatolar va chek-list

• Belgi faqat chet elda ro‘yxatdan o‘tgan, shuning uchun na reyestr, na BKning 382-2-moddasi bo‘yicha bojxona choralari ishlamaydi. Guvohnoma va sinflarni tekshiring.
• Kabinetda hech kim navbatchilik qilmaydi, javob uchun ajratilgan ish kuni sezilmay o‘tib ketadi.
• Taʼminot uchun pul zaxiralanmagan, ushlab qolish taʼminotga taqalib qoladi.
• Asl mahsulotning barcha ishlab chiqaruvchilari ko‘rsatilmagan: qonuniy partiya ushlab qolinadi va deklarantga yetkazilgan zararni huquq egasi qoplaydi.
• Kiritish muddati tugagan: uch yildan keyin obyekt reyestrdan chiqadi, yangi ariza esa berilmagan.

Pactum qanday yordam beradi

• Belgining O‘zbekistonda muhofaza qilinishini tekshiramiz va zarur bo‘lsa, uni ro‘yxatdan o‘tkazamiz: tovar belgisini ro‘yxatdan o‘tkazish — 6 000 000 so‘mdan.
• Bojxona reyestriga arizani tayyorlaymiz va topshiramiz: TIF TN kodlari, asl mahsulot tavsifi, ishlab chiqaruvchilar, vakolatlar.
• Har bir ushlab qolishni yuritamiz: choralar to‘g‘risidagi ariza, namunalar olish, daʼvo va taʼminlash to‘g‘risidagi iltimosnomani muddatida topshirish.
• Qoidabuzar bilan mediatsiya olib boramiz, kompensatsiya talab qilamiz, ichki bozorda esa adliya organlariga murojaat qilamiz.
• Xorijiy kompaniyalar uchun brendni himoya qilishni tashqi iqtisodiy faoliyat va bojxona hamda importyorlar va kontragentlarni tekshirish bilan bog‘laymiz. Hamrohlik narxi — vazifani tahlil qilgandan keyin belgilanadi.

Agar qalbaki yoki kulrang yetkazib berishlar allaqachon davom etayotgan bo‘lsa, yurist maslahati bilan boshlang: 60 daqiqa, 300 000 so‘m, bu summa xizmat narxiga hisobga olinadi. Brendlarni himoya qilish haqida batafsil — tovar belgilari va patentlar sahifasida.

Ko‘p so‘raladigan savollar

Madrid tizimi bo‘yicha xalqaro ro‘yxatdan o‘tkazishni bojxona reyestriga kiritish mumkinmi?

O‘zbekiston Madrid protokolida 2006-yil 27-dekabrdan ishtirok etadi (BIMT), lekin BKning 56-bobida Madrid ro‘yxatdan o‘tkazishlari haqida bevosita norma yo‘q. Masala ariza berilgan sanadagi hujjatlar bo‘yicha hal etiladi: belgi aynan O‘zbekistonda muhofaza qilinishini tasdiqlovchi ko‘chirma kerak bo‘ladi.

Ushlab qolingan tovarni saqlash uchun kim to‘laydi?

BKning 56-bobida saqlash haqida alohida norma yo‘q. Sud buzilishni aniqlamasa, deklarantga yetkazilgan zararni huquq egasi qoplaydi (BKning 390-moddasi); bojxona tashabbusi bilan ushlab qolinganda, agar u BKning 382-2-moddasi talablarini bajarmagan bo‘lsa, deklarant va bojxonaning 10 ish kuni uchun xarajatlarini ham u qoplaydi. Buzilish tasdiqlansa, xarajatlarni zarar sifatida qoidabuzardan undirishni talab qilish mumkin (Tovar belgilari to‘g‘risidagi Qonunning 26-moddasi, FKning 1107-moddasi); natijani sud belgilaydi.

Bojxona reyestri mualliflik huquqlari va patentlarni himoya qiladimi?

56-bobda umuman IM obyektlari haqida so‘z boradi, 385-modda esa huquqlar to‘g‘risidagi hujjatlar qatorida patentlar va litsenziya shartnomalarini nomlaydi, shuning uchun ariza faqat belgi bo‘yicha emas, boshqa obyektlar bo‘yicha ham berilishi mumkin. Bojxona tashabbusi bilan choralar (382-2-modda) faqat ro‘yxatdan o‘tgan tovar belgilari haqidagi maʼlumotlarga tayanadi, mualliflik huquqlari bo‘yicha amaliyot esa ariza berilgan sanada aniqlashtiriladi.

Bojxona reyestriga kiritish qancha turadi?

Kodeks kiritish uchun davlat bojini belgilamaydi, yig‘im borligi va miqdori ariza berilgan sanada tekshiriladi. Asosiy pul — partiya ushlab qolinganda taʼminot (yuqoridagi narxlar jadvaliga qarang). Pactum yuristlarining ishi — narx vazifani tahlil qilgandan keyin belgilanadi, belgini ro‘yxatdan o‘tkazish — 6 000 000 so‘mdan.

Eksklyuziv distribyutor arizani o‘zi bera oladimi?

Ha, agar u huquq egasining vakili sifatida harakat qilsa va vakolat to‘g‘risidagi hujjatni ilova qilsa (BKning 385-moddasi). Rasmiy diler sifatidagi o‘z maqomi ariza berish huquqini bermaydi.

Manbalar

• Bojxona kodeksi, 56-bob
• «Tovar belgilari, xizmat ko‘rsatish belgilari va tovar kelib chiqqan joy nomlari to‘g‘risida»gi Qonun
• Fuqarolik kodeksi, ikkinchi qism, 1107 va 1107-1-moddalar
• 2025-yil 8-avgustdagi O‘RQ-1080-son Qonun
• Prezidentning 2022-yil 26-apreldagi PQ-221-son qarori
• Prezidentning 2025-yil 25-martdagi PQ-122-son qarori
• Prezidentning 2026-yil 23-iyundagi PF-115-son Farmoni (2026-yil 1-sentyabrdan BHM)
• Prezidentning 2025-yil 2-iyundagi PF-91-son Farmoni
• Intellektual mulkni bojxona reyestriga kiritish xizmati
• BIMT: Madrid protokoli ishtirokchilari
• Spot.uz, 04.02.2026: Hyundai ishi
• Spot.uz, 25.02.2025: Adliya vazirligining 2024-yil statistikasi
• Anhor.uz, 2026-yil mart: parallel import