Asl belgisi markirovkasi 2026: qaysi tovarlar, muddatlar va ishlab chiqaruvchi, importyor nima qilishi kerak

2026-yil oktyabr holatiga «Asl belgisi» raqamli markirovkasi O‘zbekistonda tamaki, alkogol mahsulotlari, pivo, maishiy texnika, dori vositalari, suv va salqin ichimliklar uchun, 2026-yil 1-yanvardan akkumulyatorlar, 1-maydan esa o‘g‘itlar va o‘simliklarni himoya qilish vositalari uchun ham majburiy. Ishlab chiqaruvchi yoki importyor operator — «CRPT TURON» MChJda ro‘yxatdan o‘tadi, Data Matrix kodlarini QQSsiz bir kod uchun 68 so‘m tarifda buyurtma qiladi, ularni sotishdan oldin (importda — tovar erkin muomalaga chiqarilguncha) yopishtiradi va tovarni kodlar bilan elektron hisobvaraq-fakturalar (EHF) orqali uzatadi; chakana savdoda kod onlayn kassada o‘chiriladi. Eng yaqin yangi muddatlar: o‘simlik yog‘i hamda dori vositalari va tibbiy buyumlarning 4-guruhi — 2027-yil 1-iyuldan.

Qisqacha

• Bu nima. «Asl belgisi» tizimi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 20-noyabrdagi 737-son qarori (VMQ-737) bilan joriy etilgan, qoidalar — 2020-yil 31-dekabrdagi 833-son qarorida (VMQ-833). Operator — «CRPT TURON» MChJ (crpt-turon.uz), nazoratni Soliq qo‘mitasi olib boradi.
• Kim majbur. Ishlab chiqaruvchi va importyorlar markirovkalaydi; ulgurji, chakana savdo va marketpleyslar tizimga ulanadi.
• Qaysi tovarlar. Sigaretalar, alkogol va pivo — 2021-yildan, maishiy texnika — 15.04.2022, dori vositalari — 01.09.2022, suv va salqin ichimliklar — 01.03.2024, akkumulyatorlar — 01.01.2026, agrokimyo — 01.05.2026, o‘simlik yog‘i — 01.07.2027, BFQ — 01.01.2028 dan; poyabzal bo‘yicha faqat 2028-yilgacha reja bor.
• Kod narxi. QQSsiz bir kod uchun 68 so‘m (VMQ-833, 3-band), to‘lov kod yopishtirilgan paytda (1-ilova, 36-band).
• Javobgarlik. Chorak sof tushumining 2 foizi, takror sodir etilsa — 20 foiz (Soliq kodeksi, 227¹-modda; PQ-190 dagi 0,2–2 foizlik shkala Kodeksga kiritilmagan); mansabdor shaxsga — 100 BHM (44 000 000 so‘m), Maʼmuriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeksning (MJtK) 166-moddasi; shuningdek EHF va kassa chekining bloklanishi.

Asl belgisi nima va kim markirovkalashi shart

«Asl belgisi» — tovarlarni markirovkalash va kuzatib borishning milliy axborot tizimi. Uni Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 20-noyabrdagi 737-son qarori (VMQ-737) joriy etgan. Ishlash tartibi 2020-yil 31-dekabrdagi 833-son qarorda (VMQ-833) mustahkamlangan; uning 1-ilovasi («Qoidalar») quyida bandlar bo‘yicha keltiriladi. Operator — Soliq qo‘mitasi bilan davlat-xususiy sheriklik bitimi asosida «CRPT TURON» MChJ (VMQ-737, 9-band; VMQ-833, 2-band). Nazoratni Soliq qo‘mitasi olib boradi, uning tarkibida Raqamli markirovka qoidalariga rioya qilinishini nazorat qilish bo‘yicha hududlararo soliq inspeksiyasi tuzilgan (PQ-190, 2025-yil 23-may, 5-band).

Har bir tovar birligi noyob Data Matrix kodini oladi: identifikatsiya kodi va operator shakllantiradigan tekshirish kodi. Kodni takroran ishlatib bo‘lmaydi (Qoidalar, 33, 34, 41-bandlar).

• Ishlab chiqaruvchi va importyorlar kodlarni yopishtiradi; ulgurji, chakana savdo va marketpleyslar tizimga ulanadi (VMQ-737, 5-band).
• Umumiy ovqatlanish va mehmonxonalar: ular sotib olgan alkogol kodlari 2026-yil 1-iyundan, pivo, tamaki, suv va salqin ichimliklar kodlari esa 2026-yil 28-avgustdan ularda yakuniy isteʼmol uchun realizatsiya qilingan deb hisoblanadi (PF-100, 3-band, PF-175 tahririda).
• Markirovkalanmaydi: eksport va tranzit, sinov va ko‘rgazma namunalari, gumanitar yordam, bojxona nazoratidagi tovarlar, boj undirilmaydigan normalar doirasida jismoniy shaxslar olib kiradigan tovarlar (Qoidalar, 2-band).

Qaysi tovarlar va qaysi sanalardan markirovkalanadi

Ro‘yxat va sanalarni VMQ-737 ning 1-ilovasi (VMQ-23, 2026-yil 23-yanvar tahririda) hamda tarmoq qarorlari belgilaydi. «Barcha bo‘g‘inlar» — ishlab chiqarish, import, ulgurji va chakana savdo; alkogol va tamaki uchun alohida aksiz markalari tartibi ham amal qiladi.

2026–2027-yillarda nima ko‘chirilgan va nima muhim:

• Suv va salqin ichimliklar: ishlab chiqaruvchilarda agregatsiya va kodlarni EHFga biriktirish 2026-yil 1-apreldan 2027-yil 1-aprelga ko‘chirildi, importyorlar jadvali o‘zgarmagan (VMQ-258, 2026-yil 19-may).
• Dori vositalari: markirovka kodlarini bosqichma-bosqich xatlovdan o‘tkazish reja bo‘yicha 2026-yil dekabrda yakunlanadi (PF-35, 3-ilova, 5-band); Soliq qo‘mitasi maʼlumotiga ko‘ra, 23.10.2026 holatiga ishlab chiqaruvchilar va ulgurji savdoda u tugallangan.
• Yaroqlilik muddati: 2026-yil 1-martdan kassa yaroqlilik muddati o‘tgan markirovkalangan tovarga chek chiqarmaydi (PQ-296, 2025-yil 6-oktyabr, 1-band).
• Izoh. TIF TN kodlari bo‘yicha mahsulot turlari uchun muddatlarni Soliq qo‘mitasi va operator Vazirlar Mahkamasi bilan kelishib belgilaydi (VMQ-322, 1-ilovaga izoh), majburiylik esa kamida 6 oy davom etadigan tajriba loyihasi yakuniga ko‘ra joriy etiladi (VMQ-737, 1-ilovaga izoh). O‘g‘itlar va akkumulyatorlar uchun ulgurji va chakana savdo jadvalini lex.uz da 2026-yil 26-oktyabr holatiga topmadik, akkumulyatorlar bo‘yicha tajriba loyihasi VMQ-322 ro‘yxatida yo‘q — o‘z kodingizni tekshiring.

Ishlab chiqaruvchi va importyor qanday boshlaydi

Hujjatlar: ro‘yxatdan o‘tish arizasi va operator bilan shartnoma, tovar kartochkalari, kodlar shartnomasi, kodlar bilan EHF va uzatish xabarnomalari, AIK ko‘rsatilgan deklaratsiya, dori vositalari uchun — ishlab chiqaruvchining ishonchnomasi.

• ERI. Ro‘yxatdan o‘tish arizasini rahbarning elektron raqamli imzosi (ERI) imzolaydi, operator kabinetiga ERI bilan kiriladi (Qoidalar, 17 va 23-bandlar). Imzoning yuridik kuchi haqida — ERI va elektron hujjat aylanmasi maqolasida.
• Ro‘yxatdan o‘tish. Operator bilan tizimga ulanish shartnomasini tuzing va ariza yuboring: operator uni 5 ish kunida ko‘rib chiqadi, ro‘yxatdan o‘tish esa majburiyat yuzaga kelgan kundan 7 kalendar kun ichida amalga oshirilishi kerak (5, 15–19-bandlar).
• Texnika. O‘z dasturiy taʼminotingiz ro‘yxatdan o‘tgandan keyin 30 kun ichida maʼlumot almashishga tayyor bo‘lishi kerak; buyurtmalarni boshqarish stansiyasini (BBS) operator ariza kelgan kundan 90 kungacha beradi yoki unga masofadan kirishni ochadi (5, 6, 44-bandlar).
• Tovar kartochkalari. Tovarni tizim katalogiga kiriting: GS1 kodi, TIF TN, nomi, qadoq, foto; tekshiruv — 5 ish kunigacha. Kartochkasiz tovar va xizmatlar identifikatsiya kodini (MXIK) EHF va cheklarda ishlatib bo‘lmaydi; importyor kartochkani chegaradan o‘tishdan oldin yaratadi (28–31, 49¹-bandlar).
• Kodlarni buyurtma qilish. Kodlarni taqdim etish shartnomasini tuzing va BBS orqali buyurtma bering: operator buyurtma haqida 4 soat ichida xabar beradi. To‘lov kod mahsulotga yopishtirilgan paytda undiriladi, ishlatilmagan to‘lovlar hisobga olinadi, 90 kunlik qo‘llash muddati bekor qilingan (35–41-bandlar; PQ-190, 2-band).
• Yopishtirish. Kod isteʼmol qadog‘iga ishlab chiqarishda yoki omborda yopishtiriladi, importda — quyida ko‘rsatilgandek. U qadoqdan ajratib bo‘lmaydigan bo‘lishi va boshqa axborot bilan yopilmasligi kerak; yopishtirilgani haqida BBS orqali hisobot beriladi (41, 45–48-bandlar).
• Tovarni uzatish. Jo‘natish — kodlar bilan EHF va ERI bilan imzolangan uzatish xabarnomasi 3 ish kuni ichida (keyingi uzatishdan kechiktirmay); qabul qiluvchi qabulni xuddi shunday imzolaydi (66, 67-bandlar). Kodsiz EHF 2025-yil 1-sentyabrdan rasmiylashtirilmaydi (PQ-190, 7-band); suv va salqin ichimliklar ishlab chiqaruvchilarida kodlarni EHFga biriktirish — 2027-yil 1-apreldan.
• Aylanmadan chiqarish. Chakana savdoda kod onlayn kassada skanerlanib o‘chiriladi. Tovar boshqacha chiqib ketsa (brak, yaroqlilik muddati, yo‘q qilish, qaytarish) — soliq organlari tizimlari orqali 3 ish kuni ichida so‘rovnoma yuboriladi (75–79-bandlar).

Import: kodlar, AIK va bojxona

• Qayerda yopishtiriladi. Chet elda chegaradan o‘tishdan oldin, bojxona omborida yoki (shartli chiqarilgan tovar uchun) importyor belgilagan omborda erkin muomalaga chiqarilgunga qadar (Qoidalar, 45-band); markirovkalanmagan alkogol va tamaki — bojxona omborida (VMQ-737, 5-band).
• AIK. Operator importyor talabnomasi bo‘yicha agregatsiyalangan import kodini (AIK) shakllantiradi va u bojxona yuk deklaratsiyasida ko‘rsatiladi. Usiz «erkin muomalaga chiqarish (import)» rejimiga rasmiylashtirish taqiqlanadi (VMQ-737, 5-band; Qoidalar, 54–56-bandlar).
• Kodlarning haqiqiyligi. VMQ-56 (2026-yil 11-fevral) bo‘yicha tovar kodlar haqiqiyligi tizimda tasdiqlangandan keyingina chiqariladi, kodlar mavjudligini chegarada Bojxona qo‘mitasi nazorat qiladi (5 va 6-bandlar).
• Boshqa davlat kodlari. VMQ-56 suv va salqin ichimliklar kodlarini hamkor davlatlar bilan 2026-yil 1-iyundan o‘zaro tan olishni joriy etishni maʼqulladi, bunday kodlarni Soliq qo‘mitasi tan oladi (2, 3-bandlar). Boshqa guruhlar bo‘yicha hujjatlarni lex.uz da topmadik — operatordan aniqlang.
• Agrokimyo. 2026-yil 1-maydan O‘simliklar karantini va himoyasi agentligi ruxsatnomasida majburiy markirovka belgisi bor; kod bo‘lmasa 30 kun beriladi, keyin chiqarish rad etiladi (VMQ-203).
• Dori vositalari. Importyorga ishlab chiqaruvchining kodlarni olish uchun ishonchnomasi kerak, u ishlab chiqaruvchi davlatning vakolatli organlari tomonidan tasdiqlangan bo‘lishi shart; xorijiy ishlab chiqaruvchi akkreditatsiyadan o‘tgan vakolatxonaga yoki mahalliy yuridik shaxs bilan shartnomaga ega bo‘lishi shart (guruh joriy etilganidan keyin 12 oy ichida; VMQ-149, 4 va 5-bandlar).

Ulgurji, chakana savdo va marketpleyslar

• Ulgurji savdo. Tovarni kodlar bilan EHF orqali qabul qiladi, chakana sotmaydi va faqat naqd pulsiz ishlaydi (VMQ-737, 5-band; PQ-190, 3-band; VMQ-407, 10-band; Soliq qo‘mitasi, 21.10.2026).
• Chakana savdo. Tizimda ro‘yxatdan o‘tish va onlayn kassaga ulangan 2D-skaner kerak: kod kiritilmasa va kod takror kiritilsa chek chiqmaydi (PQ-190, 7-band; PQ-203, 2024-yil 30-may, 1-band). Soliqni skaner narxiga, bir qurilma uchun 4 BHM (1 760 000 so‘m) gacha, 2027-yil 1-yanvargacha kamaytirish mumkin (PQ-203, 4-band; Soliq kodeksi, 483-modda).
• EHF. 2026-yil 1-iyuldan EHF yozilganda litsenziya, ro‘yxatdan o‘tganlik va kodlar avtomatik tekshiriladi, do‘konga esa EHF unda kod o‘qish qurilmasi bo‘lsa shakllantiriladi (VMQ-23, 4-band).
• Marketpleyslar va onlayn savdo. Majburiyatlar bir xil; xaridorga jo‘natishda kodlar so‘rovnoma bilan aylanmadan chiqariladi (Qoidalar, 80-band).

Qancha turadi

Uskunalar va integratorlar xizmatlari uchun tarifni hujjatlarda topmadik. Bazaviy hisoblash miqdori (BHM) — 440 000 so‘m, 2026-yil 1-sentyabrdan (PF-115, 2026-yil 23-iyun).

Jarimalar va oqibatlar

Markirovkalanmagan tovarni sotib olish, saqlash, aylanmaga kiritish va aylanmadan chiqarish tegishli guruh sanasidan keyin qoidabuzarlik va javobgarlik asosi hisoblanadi (Qoidalar, 3-band); markirovkalanmagan maishiy texnikani sotish uchun saqlash chakana savdo qoidalari bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqiqlangan (VMQ-75, 168¹-band).

Masofaviy tekshiruv tartibi Soliq tekshiruvlari to‘g‘risidagi nizomda (VMQ-1, 7-bob, VMQ-23 tahririda) allaqachon bor: my.soliq.uz kabinetiga ogohlantirish, 5 kungacha tekshiruv, kabinetga dalolatnoma; rozilik yoki rad etish — 5 kun ichida, dalolatnoma blankasi bo‘yicha eʼtiroz — 3 ish kunida (shu muddatga mo‘ljal oling), jim turish — rozilik; qaror — 3–5 ish kunida, jarima — bir oy ichida, shikoyat — yuqori soliq organiga yoki sudga. Biroq Soliq qo‘mitasi (31.03.2026) bunday tekshiruvlar Soliq kodeksiga o‘zgartirishlar kiritilgach boshlanishini maʼlum qilgan. Aybni soliq organining yozma tushuntirishiga amal qilish istisno qiladi (Soliq kodeksi, 215-moddaning birinchi qismi 3-bandi), yengillashtiruvchi holatlar — 216-modda.

PQ-190 (8-band, 2-ilova) bunday tekshiruvlar uchun boshqa shkalani belgilaydi: ikkinchi ogohlantirishdan keyin birinchi holat uchun choraklik sof tushumning 0,2 foizi, keyin bir yil ichida 0,4, 1 va 2 foiz; to‘rtinchi bosqich jarimasidan keyin QQS bir yil qaytarilmaydi. Soliq kodeksiga o‘zgartirishlar to‘g‘risidagi qonunni (QL-169-son loyiha) Qonunchilik palatasi 2026-yil 17-fevralda qabul qilgan, Senat 18-mayda maʼqullagan, lekin 2026-yil 26-oktyabr holatiga u lex.uz da yo‘q va 227¹-modda 2 va 20 foizni nazarda tutadi; qaysi stavka qo‘llanishi har bir holatda alohida aniqlanadi.

Xorijiy yetkazib beruvchi bilan shartnoma: kodlarni kim yopishtiradi

Davlat oldida importyor javob beradi, shuning uchun xavfni yetkazib beruvchiga o‘tkazish maqsadga muvofiq — tashqi savdo shartnomasi va yetkazib berish shartnomasi orqali. Nimalarni yozish kerak:

• kodlarni kim va qayerda yopishtiradi (zavodda jo‘natishdan oldin yoki bojxona omborida), kim buyurtma qiladi va qaysi valyutada to‘laydi;
• yopishtirish haqidagi maʼlumotni topshirish muddati va kod uchun joyi bor qadoq maketi;
• kodsiz yoki o‘qib bo‘lmaydigan kodlar bilan jo‘natilganda oqibatlar: almashtirish, qaytarish, to‘lovni ushlab turish, jarimalarni qoplash;
• ishlab chiqaruvchining kod olish uchun ishonchnomasi (dori vositalari uchun majburiy).

Odatiy xatolar

• Ro‘yxatdan o‘tishga kechikish (7 kun) yoki tovar kartochkalarini yaratmaslik: ularsiz na EHF, na chek bo‘ladi.
• Ulgurjida naqd pul olish yoki ulgurjidan markirovkalangan tovarni chakana sotish.
• Qoldiqlarni tizimga kiritmaslik va o‘tish muddatlarini o‘tkazib yuborish (suv va texnika — 6, 9 va 12 oy; 1–3-guruh dori vositalarining markirovkasiz qoldiqlari — 01.08.2025, 01.11.2025 va 01.03.2026 gacha).
• Kabinetdagi ogohlantirish va dalolatnomaga eʼtibor bermaslik: jim turish rozilik hisoblanadi.
• Kodni «borligicha» qabul qilish: takroriy, o‘qib bo‘lmaydigan yoki tizimda yozuvi yo‘q kod tovarni markirovkalanmagan qiladi (Qoidalar, 4 va 43-bandlar).

Pactum qanday yordam beradi

• Sizning TIF TN kodlaringiz bo‘yicha majburiyatlar xaritasini tuzamiz: guruh, sana, bo‘g‘in, hujjatlar.
• Tashqi savdo shartnomalari va yetkazib berish shartnomalarini kodlar shartlari bilan tayyorlaymiz va tekshiramiz; tashqi savdo shartnomalari — 4 000 000 so‘mdan boshlab.
• Ogohlantirish va tekshiruv dalolatnomalariga javob beramiz, eʼtiroz va shikoyat tayyorlaymiz; sudda manfaatlarni hamkor byuro advokati alohida shartnoma asosida himoya qiladi.
• Shuningdek tashqi iqtisodiy faoliyat va bojxona sahifasiga va bojxona nizolari haqidagi maqolaga qarang.

Biz kod va uskuna sotmaymiz va operatorning o‘rnini bosmaymiz: ro‘yxatdan o‘tish va kod buyurtmasini o‘z kabinetingizda o‘zingiz bajarasiz. Yurist konsultatsiyasi: 60 daqiqa, 300 000 so‘m, xizmat narxiga hisobga olinadi. Telefon +998 99 050 50 70, Telegram, info@pactum.uz, ofis: Toshkent, Afrosiyob ko‘chasi, 21.

Ko‘p beriladigan savollar

Asl belgisi nima?

Tovarlarni raqamli markirovkalashning milliy tizimi: har bir birlik noyob Data Matrix kodini oladi, tizim tovar yo‘lini zavod yoki chegaradan kassagacha ko‘radi. Operator — «CRPT TURON» MChJ, tartibga soluvchi — Soliq qo‘mitasi.

Asl belgisi ro‘yxatdan o‘tish: qanday amalga oshiriladi?

Rahbarning ERIsini oling, operator bilan ulanish shartnomasini tuzing va majburiyat yuzaga kelgan kundan 7 kalendar kun ichida ariza yuboring. Operator uni 5 ish kunida ko‘rib chiqadi, keyin tovar kartochkalarini yarating va BBS orqali kodlarni buyurtma qiling.

2026-yilda O‘zbekistonda qaysi tovarlar majburiy markirovkalanadi?

Tamaki, alkogol, pivo, maishiy texnika, dori vositalari va tibbiy buyumlarning bir qismi, suv va salqin ichimliklar, 01.01.2026 dan — elektr akkumulyatorlar, 01.05.2026 dan — mineral o‘g‘itlar va o‘simliklarni himoya qilish vositalari. O‘simlik yog‘i hamda dori vositalari va tibbiy buyumlarning 4-guruhi — 01.07.2027 dan.

Asl belgisi markirovkasi qancha turadi?

Kod QQSsiz 68 so‘m turadi, to‘lov kod yopishtirilgan paytda; agregatsiya kodlari haq olinmasdan beriladi. Uskunalar va integrator xizmatlari uchun alohida to‘lanadi.

Markirovkasiz sotish uchun jarima qancha?

Tashkilot uchun — chorakdagi sof tushumning 2 foizi, bir yil ichida takror sodir etilsa 20 foiz (Soliq kodeksi, 227¹-modda). Ishlab chiqaruvchi yoki importyorning mansabdor shaxsiga — 100 BHM, yaʼni 44 000 000 so‘m (MJtK, 166-modda). Markirovkasiz savdo uchun — MJtKning 164-moddasi va kassa chekining bloklanishi.

Importda markirovka kerakmi va kodlarni qayerda yopishtirish kerak?

Ha, majburiyat importyorda. Kodlar chegaradan o‘tishdan oldin, bojxona omborida yoki importyor omborida chiqarishgacha yopishtiriladi; deklaratsiyada agregatsiyalangan import kodi ko‘rsatiladi, aks holda tovar chiqarilmaydi.

O‘simlik yog‘i, BFQ va poyabzal uchun markirovka qachon majburiy bo‘ladi?

O‘simlik yog‘i — 2027-yil 1-iyuldan (tajriba loyihasi 2026-yil 1-iyuldan), BFQ — 2028-yil 1-yanvardan (PF-35), poyabzal uchun tizimni 2028-yil 1-yanvargacha joriy etish PQ-250 chora-tadbirlar rejasida ko‘zda tutilgan, qoidalar hali yo‘q.

Manbalar

• VMQ-737, 2020-yil 20-noyabr, 3, 5, 9-bandlar, 1-ilova (2026-yil 23-yanvar tahriri); VMQ-833, 2020-yil 31-dekabr, 2, 3-bandlar, 1-ilova (Qoidalar)
• Tarmoq qarorlari: VMQ-148 (texnika), VMQ-149 (dori vositalari), VMQ-631 (suv), VMQ-203 (o‘g‘itlar), VMQ-322, VMQ-662 (akkumulyatorlar)
• PQ-203, 2024-yil 30-may, PQ-190, 2025-yil 23-may, PQ-296, 2025-yil 6-oktyabr, VMQ-23, 2026-yil 23-yanvar, VMQ-56, 2026-yil 11-fevral, VMQ-258, 2026-yil 19-may, VMQ-393, 2026-yil 20-iyul
• PF-35, 2026-yil 5-mart, PQ-250, 2026-yil 1-iyul, PQ-325, 2026-yil 12-sentyabr, PF-100, 2026-yil 26-may, PF-175, 2026-yil 27-avgust, PF-84, 2024-yil 3-iyun, PF-115, 2026-yil 23-iyun
• Soliq kodeksi, 215, 216, 227¹, 483-moddalar; MJtK, 164, 166-moddalar; Chakana savdo qoidalari, VMQ-75, 168¹, 189-bandlar; VMQ-1, 7-bob
• Soliq kodeksiga o‘zgartirishlar qonuni: 1796-V-son qaror, Senat, 18.05.2026
• Soliq qo‘mitasi yangiliklari (rus tilida): 05.01.2026, 31.03.2026, 13.10.2026, 21.10.2026, 23.10.2026; operator: crpt-turon.uz