Egasining biznesdan çiqişida hamrohlik qilamiz: kompaniyani sotuvga tayyorlaş, iştirokçilarni xabardor qiliş, şartnoma va hisob-kitoblar — reestrdagi yozuvgaça.
Özbekistonda kompaniyani yoki MÇJdagi uluşni bitim daʼvo qilinmaydigan qilib qanday sotiş mumkin?
Özbekiston MÇJsidagi uluşni sotiş 2026-yil 21-apreldagi O‘RQ-1137-son qonunga böysunadi, u 2026-yil 22-iyuldan amal qiladi. Sotuvçi qolgan iştirokçilarni va jamiyatning özini narxi hamda sotişning boşqa şartlarini körsatgan holda yozma ravişda xabardor qilişi şart: bu imtiyozli sotib oliş huquqi bölib, u buzilganda har qanday iştirokçi yoki jamiyat uç oy içida sudda xaridorning huquq va majburiyatlarini öziga ötkazişni talab qilişga haqli. Bitim, agar ustav notarial tasdiqlaşni talab qilmasa, oddiy yozma şaklda rasmiylaştiriladi, uluşga bölgan huquq esa faqat Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reestriga yozuv kiritilgan paytdan ötadi.
Bular mavhum xavflar emas, balki bitimlar buziladigan va davlat organlarining qarorlari sizning foydangizga çiqmaydigan real stsenariylar.
Iştirokçi yoki jamiyat uç oy içida sudda xaridorning huquq va majburiyatlarini öziga ötkazişni talab qilişga haqli. Bitim bekor qilinmaydi — xaridor boşqasi böladi, sizning öz narxingiz böyiça.
Tipik xato: «Hamkorlar qarşi emas» degan oğzaki kelişuvni tartibga rioya qiliş deb qabul qiladilar. Qonun qolgan iştirokçilarni va jamiyatning özini narxi hamda sotişning boşqa şartlarini körsatgan holda yozma xabardor qilişni talab qiladi.
Bitimning qonunda yoki ustavda nazarda tutilgan şakliga muvofiq kelmasligi uning haqiqiy emasligiga olib keladi. Beh qaytariladi, vaqt yöqotiladi, xaridor esa ketadi.
Tipik xato: Ustav öqilmasidan oldin narx va muddatlar böyiça kelişib oladilar. Ustav esa notarial tasdiqlaşni talab qilişi, uçinçi şaxslarga sotişni taqiqlaşi yoki jamiyatning roziligini nazarda tutişi mumkin.
Bozor hozirning özida bitimlarni yopayotgan şablonlar 2001-yilgi 310-II-son Qonunga möljallangan — u 2026-yil 22-iyulda öz kuçini yöqotdi.
Tipik xato: Ötgan yilgi papkadan şartnoma oladilar. O‘RQ-1137da uluşning ötiş tartibi, xabardor qiliş qoidalari va iştirokçilarning majburiyatlari özgardi — eski qoidalar böyiça tuzilgan şartnoma daʼvo qilinişi mumkin.
Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reestriga yozuv kiritilmaguniça sotuvçi barça majburiyatlari bilan iştirokçi bölib qoladi, jumladan jamiyat oldidagi javobgarlik va qarorlarda iştirok etiş ham saqlanadi.
Tipik xato: Bitimni tölov faktiga köra yopilgan deb hisoblaydilar, qayta röyxatdan ötkazişga hujjat topşirişni esa xaridorga qoldiradilar. Uluşga bölgan huquq reestrga yozuv kiritilgan paytdan ötadi.
Tekşiruvdagi har bir topilma — narxga çegirma yoki xaridorning çiqib ketişi. Yaşirin majburiyatlar eng qimmat paytda yuzaga çiqadi: bitim haqida xodimlar va kontragentlar allaqaçon bilgandan keyin.
Tipik xato: Sotuvga sotuvçi körgan tomondan tayyorlanadilar: aylanma, foyda, mijozlar. Xaridor esa uç yillik soliq tarixini, hisobotga qarşi haqiqiy xodimlar sonini, litsenziyalarni, yerni va uluşdagi çeklovlarni köradi.
Bitim hujjatlarni topşiriş bosqiçida töxtaydi — xaridor pulni allaqaçon kiritgan, şartnoma muddatlari esa yonayotgan paytda.
Tipik xato: Uluş garovi umumiy yiğilişning roziligi bilan berilganini va hanuz olib taşlanmaganini, yoki davlat röyxatga oliş tizimida iştirokçining özi qöygan begonalaştirişga taqiq turganini unutadilar.
Kompaniyaga xaridor közi bilan qaraymiz va çegirmaga aylanadigan narsalarni yopamiz: hujjatlar, çeklovlar, kadrlar va soliq quyruqlari.
Bitim şakli, uçinçi şaxslarga sotiş çeklovlari, roziliklar, uluş garovi va begonalaştirişga taqiqlar — narx böyiça muzokaralargaça.
Iştirokçilarga va jamiyatga narx hamda şartlar körsatilgan yozma xabarnomalar, muddatlarni nazorat qiliş va rad javoblarini qayd etiş.
Amaldagi O‘RQ-1137 böyiça şartnoma, yirik bitimga tekşiriş, umumiy yiğiliş qarorlari.
Bosqiçlarga boğlangan tölov tartibi — toki pul va uluşning ötişi bir tomon foydasiga vaqt böyiça ajralib qolmasin.
Reestrdagi yozuvgaça olib boramiz: undan oldin sotuvçi barça majburiyatlari bilan iştirokçi bölib qolaveradi.
Ustav va köçirmani öqiymiz, uluşdagi çeklovlarni va sotiş çegaralarini tekşiramiz. Köpinça aynan şu yerda bitimni boşqaça tuziş kerakligi ayon böladi.
Aniq topilmalarni yopamiz, xaridor tekşiruvda söraydigan hujjatlar töplamini yiğamiz.
Iştirokçilar va jamiyatga xabarnomalar, muddatlarga rioya qiliş, şartnoma va korporativ maʼqullaşlar.
Imzolaş, kelişilgan sxema böyiça tölov, qayta röyxatdan ötkazişga topşiriş va reestrdan köçirma.
Har bir band — birlamçi manbaga havola bilan, toki siz uni özingiz tekşira olasiz.
Özbekiston Respublikasining 2001-yil 6-dekabrdagi 310-II-son «Masʼuliyati çeklangan jamiyatlar töğrisida»gi qonuni 2026-yil 22-iyuldan öz kuçini yöqotdi.
lex.uz — 310-II-son Qonun2026-yil 22-iyuldan 2026-yil 21-apreldagi O‘RQ-1137-son «Masʼuliyati çeklangan jamiyatlar töğrisida»gi qonun amal qiladi.
lex.uz — O‘RQ-1137Uluşni uçinçi şaxsga sotiş niyatidagi iştirokçi qolgan iştirokçilarni va jamiyatning özini narxi hamda sotişning boşqa şartlarini körsatgan holda yozma ravişda xabardor qilişi şart (O‘RQ-1137ning 21-moddasi).
lex.uz — O‘RQ-1137ning 21-moddasiUluş imtiyozli sotib oliş huquqi buzilgan holda sotilganda iştirokçi yoki jamiyat buziliş haqida bilgan yoki bilişi lozim bölgan paytdan uç oy içida sud tartibida xaridorning huquq va majburiyatlarini öziga ötkazişni talab qilişga haqli (O‘RQ-1137ning 21-moddasi).
lex.uz — O‘RQ-1137ning 21-moddasiUluşni ötkaziş böyiça bitim, agar ustavda notarial tasdiqlaş nazarda tutilmagan bölsa, oddiy yozma şaklda rasmiylaştiriladi; belgilangan şaklga muvofiq kelmaslik bitimning haqiqiy emasligiga olib keladi (O‘RQ-1137ning 21-moddasi).
lex.uz — O‘RQ-1137ning 21-moddasiIştirokçining uluşga bölgan huquqi boşqa şaxsga Tadbirkorlik subyektlarining yagona davlat reestriga yozuv kiritilgan paytdan ötadi va undan olingan köçirma bilan tasdiqlanadi (O‘RQ-1137ning 21-moddasi).
lex.uz — O‘RQ-1137ning 21-moddasiUluşni sotib oluvçiga uşbu uluş uzatilgunga qadar yuzaga kelgan jamiyat iştirokçisining barça huquq va majburiyatlari ötadi (O‘RQ-1137ning 21-moddasi).
lex.uz — O‘RQ-1137ning 21-moddasiUluşni garovga qöyişga jamiyatning roziligi bilan, iştirokçilar umumiy yiğilişining qaroriga köra yöl qöyiladi (O‘RQ-1137ning 22-moddasi).
lex.uz — O‘RQ-1137ning 22-moddasiIştirokçi boşqa iştirokçilarning roziligidan qatʼi nazar jamiyatdan çiqişga haqli; uluş jamiyatga ötadi va jamiyat buxgalteriya hisoboti maʼlumotlari böyiça uluşning haqiqiy qiymatini tölaşi şart (O‘RQ-1137ning 9 va 23-moddalari).
lex.uz — O‘RQ-1137ning 9, 23-moddalariAgar ustavda boşqaça belgilanmagan bölsa, jamiyat sof aktivlari qiymatining 25 foizidan ortiq qiymatdagi mol-mulkni sotib oliş yoki begonalaştiriş böyiça bitim yirik bitim deb topiladi (O‘RQ-1137ning 50-moddasi).
lex.uz — O‘RQ-1137ning 50-moddasiSoliq majburiyati böyiça daʼvo muddati soliq davri tugaganidan keyin uç yilni taşkil etadi — xaridor bitimdan oldin aynan şu davrni tekşiradi (Soliq kodeksining 88-moddasi).
lex.uz — Soliq kodeksi| Nimani soliştiramiz | Uluşni sotiş | Jamiyatdan çiqiş |
|---|---|---|
| Kim tölaydi | Xaridor şartnoma narxi böyiça | Jamiyatning özi — buxgalteriya hisoboti maʼlumotlari böyiça uluşning haqiqiy qiymati bilan |
| Hamkorlarning roziligi kerakmi | Rozilik kerak emas, biroq yozma xabarnoma va imtiyozli sotib oliş huquqiga rioya qiliş şart | Çiqiş boşqa iştirokçilarning roziligidan qatʼi nazar mumkin |
| Narx | Şartnoma böyiça — balans qiymatidan qimmatroqqa sotiş mumkin | Kelişuv böyiça emas, hisobot böyiça hisoblanadi |
| Daʼvo qiliniş xavfi | Imtiyozli sotib oliş huquqi buzilganda xaridor huquqlarini ötkaziş böyiça daʼvo uçun uç oy | Nizo odatda çiqişning özi haqida emas, tölov miqdori haqida boradi |
| Uluşni kim oladi | Xaridor | Jamiyat |
Sotiş balans qiymatidan yuqori narx beradi, biroq tartibni talab qiladi va uç oylik daʼvo xavfini kötaradi. Çiqiş soddaroq, ammo summani bozor emas, hisobot hisoblaydi. Xaridor yöq, pul esa kerak bölsa — aynan şu ikki yöl soliştiriladi.
Vaziyatingizni tahlil qilamiz, nimani real qiliş mumkinligini va qanday muddatda ekanini aytamiz, hajmni tuşunganimizdan keyin esa narxni aytamiz. Busiz har qanday raqam töqima bölardi.
Avval yurist bilan maslahatlaşmoqçimisiz?
60 daqiqalik maslahat — 300 000 söm, oldindan tölov bilan. Xizmatga buyurtma bersangiz, bu summa uning narxiga hisoblanadi.
Maslahatga yozilişBu yerda şarhlar va keyslar yöq: ularni tekşirib bölmaydi. Faqat siz özingiz tasdiqlay oladigan narsalar bor.
Material maʼlumot uçun bölib, sizning aniq holatingiz böyiça yuridik maslahat hisoblanmaydi. Normalar va tariflar özgaradi — yuqoridagi birlamçi manbalarga havolalar orqali amaldagi tahrirni tekşiring. Holatingizni baholaş uçun ariza qoldiring.