Direktor va iştirokçilar himoyasi, qarzdor bitimlariga eʼtiroz bildiriş, protseduralarni olib boriş va kreditorlar talablari bilan işlaş.
Özbekistonda direktor kompaniya qarzlari uçun qaçon şaxsan javob beradi?
2022-yil 13-apreldan amal qilayotgan Özbekiston Respublikasining O‘RQ-763-son «Tölovga qobiliyatsizlik töğrisida»gi qonuni böyiça ikkita mustaqil holatda. Birinçisi: agar bir yoki bir neça kreditorning talabini qondiriş qolgan kreditorlar oldidagi majburiyatlarni bajarişni imkonsiz qilsa, rahbar sudga murojaat qilişi şart, bunday ariza taqdim etilmasligi esa belgilangan muddat ötganidan keyin yuzaga kelgan majburiyatlar böyiça uning subsidiar javobgarligiga olib keladi. Ikkinçisi: qarzdor işlarini boşqarayotgan şaxs, agar tölovga qobiliyatsizlik uning ğayriqonuniy harakatlari tufayli yuzaga kelgan bölsa, javob beradi; javobgarlik miqdori esa kreditorlar talablari reyestriga kiritilgan talablar summasi bilan tugatiş massasi örtasidagi farqqa — yaʼni qoplanmagan qarzning hammasiga — teng böladi.
Bular mavhum xavflar emas, balki bitimlar buziladigan va davlat organlarining qarorlari sizning foydangizga çiqmaydigan real ssenariylar.
Şaxsiy mol-mulk undiriş ostida: kvartira, maşina, hisobvaraqlar. Miqdori kreditorlar talablari reyestri bilan tugatiş massasi örtasidagi farqqa teng.
Odatiy xato: Çeklangan javobgarlik rahbarni himoya qiladi deb hisoblaşgan. Qonunda ikkita mustaqil tarkib bor — arizani muddatida bermaslik va ğayriqonuniy harakatlar bilan tölovga qobiliyatsizlikka olib keliş.
Aynan şu pauza şaxsiy qarzni yuzaga keltiradi: direktor ariza beriş muddati ötganidan keyin paydo bölgan majburiyatlar böyiça javob beradi.
Odatiy xato: Muddat qatʼiy va qisqa ekanini bilişmagan — ariza asoslar yuzaga kelgan paytdan boşlab bir oydan keçiktirmay sudga yuboriladi. Hisob sud qaroridan ham, kreditor talabidan ham boşlanmaydi.
Olingan summa tugatiş massasiga qaytariladi, sobiq iştirokçi esa özganing tölovga qobiliyatsizlik işida javobgarga aylanadi.
Odatiy xato: Jamiyatdan çiqiş kompaniya bilan aloqani uzadi deb hisoblaşgan. Qarzdor bitimlariga iş qözğatilgunga qadar uç yilgaça bölgan davr uçun eʼtiroz bildiriladi, çiqişda uluş tölovi böyiça esa retrospektiv davr uzunroq.
Tölov orqaga qaytariladi, faktning özi esa direktorga qarşi dalilga aylanadi.
Odatiy xato: Navbatga rioya qiliş örniga qarzlarni «özinikilarga» tarqatişgan. Alohida kreditor bilan tuzilgan bitim, agar uning talablarini afzal tartibda qondirişga olib kelsa, haqiqiy emas deb topilişi mumkin.
Bekor qilingan hujjatdagi protsedura va muddatlarga vaqt sarflandi, şu orada haqiqiy muddatlar ötib ketdi.
Odatiy xato: 1994-yil 5-maydagi 1054-XII-son «Bankrotlik töğrisida»gi qonunga tayanişgan. U öz kuçini yöqotgan va 2022-yil 13-apreldan boşqaça protseduralar töplamiga ega O‘RQ-763-son «Tölovga qobiliyatsizlik töğrisida»gi qonun qöllaniladi.
Talab öz vaqtida yoki kerakli navbatda bildirilmagan, pul esa boşqa kreditorlarga ketadi.
Odatiy xato: Protsedura ketayotganda talab bildirib, reyestrda iştirok etiş örniga qarzdor bilan yozişma orqali işlaşadi.
Ariza beriş majburiyati yuzaga kelgan-kelmaganini va qaysi sanadan boşlanganini, qaysi majburiyatlar allaqaçon subsidiar javobgarlik zonasiga tuşişini hisoblaymiz.
Muddat ötkazib yuborilmasligi uçun qarzdor arizasini tayyorlaymiz va yuboramiz — bu eng arzon aralaşuv nuqtasi.
Prezumpsiyalar bilan işlaş va rahbarning harakatlari bilan tölovga qobiliyatsizlik örtasida sababiy boğliqlik yöqligini isbotlaş.
Retrospektiv davrdagi bitimlar tahlili: qaysilari orqaga qaytariladi va odatdagi xöjalik amaliyoti bölganlarini qanday asoslaş kerak.
Kuzatuv, sud sanatsiyasi, taşqi boşqaruv, tugatiş iş yuritilişi — har bir bosqiçda iştirok va nazorat.
Talablarni bildiriş, reyestrga kiritiş, boşqaruvçi bilan işlaş va qarzdor bitimlariga eʼtiroz bildiriş.
Sudga murojaat qiliş majburiyati yuzaga kelgan-kelmaganini va neça kun qolganini aniqlaymiz. Qolgan hamma narsa şunga boğliq.
Yölni tanlaymiz: qarzdor arizasi, tiklaş protsedurasi yoki allaqaçon qözğatilgan işda himoya.
Tanlangan protsedurani olib boriş, boşqaruvçi, talablar reyestri va kreditorlar yiğilişi bilan işlaş.
Subsidiar javobgarlik va bitimlarga eʼtiroz bildiriş böyiça nizolar — odatda işning eng qimmat qismi.
Har bir band — birlamçi manbaga havola bilan, siz uni özingiz tekşira olişingiz uçun.
2022-yil 13-apreldan Özbekistonda Özbekiston Respublikasining 2022-yil 12-apreldagi O‘RQ-763-son «Tölovga qobiliyatsizlik töğrisida»gi qonuni amal qiladi.
lex.uz — O‘RQ-763Ilgarigi Özbekiston Respublikasining 1994-yil 5-maydagi 1054-XII-son «Bankrotlik töğrisida»gi qonuni O‘RQ-763-son qonun qabul qilinişi munosabati bilan öz kuçini yöqotdi.
lex.uz — 1054-XII-son qonun (kuçini yöqotgan)Qarzdor — yuridik şaxsga törtta protsedura qöllaniladi: kuzatuv, sud sanatsiyasi, taşqi boşqaruv va tugatiş iş yuritilişi (O‘RQ-763, 30-modda).
lex.uz — O‘RQ-763, 30-moddaQonun vaqtinçalik tölovga qobiliyatsizlikni — majburiyatlar yuzaga kelgan sanadan boşlab uç oy davomida bajarilmasligini (şahar taşkil etuvçi va ularga tenglaştirilgan korxonalar uçun — olti oy) — va doimiy tölovga qobiliyatsizlikni farqlaydi (O‘RQ-763, 5-modda).
lex.uz — O‘RQ-763, 5-moddaAgar bir yoki bir neça kreditorning talablarini qondiriş boşqa kreditorlar oldidagi majburiyatlarni bajarişni imkonsiz qilsa, qarzdor rahbari sudga murojaat qilişi şart (O‘RQ-763, 9-modda).
lex.uz — O‘RQ-763, 9-moddaQarzdor rahbari, tugatiş komissiyasi aʼzolari yoki tugatuvçi tomonidan sudga ariza taqdim etilmasligi ularning pul majburiyatlari hamda soliqlar va yiğimlar böyiça majburiyatlar yuzasidan subsidiar javobgarligiga olib keladi (O‘RQ-763, 10-modda).
lex.uz — O‘RQ-763, 10-moddaQonun qarzdor işlarini boşqaruvçi şaxslar qatoriga rahbar va ijroiya organi aʼzolarini, tugatiş komissiyasi yoki tugatuvçini, şuningdek aksiyalar yoki uluşlarning 50 va undan ortiq foizini tasarruf etuvçi şaxslarni kiritadi (O‘RQ-763, 69-modda).
lex.uz — O‘RQ-763, 69-moddaQarzdor işlarini boşqaruvçi şaxsning subsidiar javobgarligi miqdori kreditorlar talablari reyestriga kiritilgan talablar summasi bilan tugatiş massasi örtasidagi farqqa teng (O‘RQ-763, 70-modda).
lex.uz — O‘RQ-763, 70-moddaQonun rad etilişi mumkin bölgan prezumpsiyalarni belgilaydi: boşqaça isbotlanmagunça, kreditorlar talablarini töliq qondiriş imkonsizligiga qarzdor bitimlaridan kreditorlarning mulkiy huquqlariga yetkazilgan jiddiy zarar olib kelgan deb hisoblanadi (O‘RQ-763, 70-modda).
lex.uz — O‘RQ-763, 70-moddaQarzdor bitimlariga tölovga qobiliyatsizlik töğrisidagi iş qözğatilgunga qadar uç yilgaça bölgan davr uçun eʼtiroz bildirilişi mumkin (O‘RQ-763, 63-modda).
lex.uz — O‘RQ-763, 63-moddaAlohida kreditor bilan tuzilgan bitim, agar u boşqa kreditorlar oldida uning talablarini afzal tartibda qondirişga olib kelsa, haqiqiy emas deb topilişi mumkin (O‘RQ-763, 65-modda).
lex.uz — O‘RQ-763, 65-moddaTölovga qobiliyatsizlik töğrisidagi qonunçilikni qöllaş amaliyoti Özbekiston Respublikasi Oliy sudi Plenumining 2025-yil 23-iyundagi 13-son qarori bilan tuşuntirilgan.
lex.uz — Oliy sud Plenumining 13-son qarori, 23.06.2025| Nimani soliştiramiz | Arizani muddatida bermaslik | Tölovga qobiliyatsizlikka olib keliş |
|---|---|---|
| Kim javob beradi | Rahbar, tugatiş komissiyasi aʼzolari, tugatuvçi | Qarzdor işlarini boşqaruvçi şaxslar, şu jumladan 50 va undan ortiq foiz egalari |
| Nima uçun | Ariza beriş muddati ötganidan keyin yuzaga kelgan majburiyatlar uçun | Tölovga qobiliyatsizlikni keltirib çiqargan ğayriqonuniy harakatlar uçun |
| Miqdori | Tegişli davr majburiyatlari böyiça | Talablar reyestri bilan tugatiş massasi örtasidagi farq |
| Qanday himoyalaniş | Murojaat uçun asoslar yuzaga kelmaganini yoki muddatga rioya qilinganini isbotlaş | Prezumpsiyalarni va sababiy boğliqlikni rad etiş |
| Qaçon keç böladi | Bir oylik muddat ötganidan keyin | Aktivlar çiqarib yuborilgani va bitimlarga eʼtiroz bildirilganidan keyin |
Bu asoslar bir-birini almaştirmaydi: direktor ikkalasi böyiça bir vaqtda javob berişi mumkin. Eng arzoni — ariza beriş muddati ötgunça aralaşiş; undan keyin himoya bir neça barobar qimmatga tuşadi va yomonroq işlaydi.
Vaziyatingizni körib çiqamiz, nimani va qança muddatda qiliş mumkinligini aytamiz, narxni esa hajmni tuşunganimizdan keyin aytamiz. Busiz har qanday raqam töqima bölardi.
Avval yurist bilan maslahatlaşmoqçimisiz?
60 daqiqalik maslahat — 300 000 söm, oldindan tölov bilan. Xizmatga buyurtma bersangiz, bu summa uning narxiga hisoblanadi.
Maslahatga yozilişBu yerda şarhlar va keyslar yöq: ularni tekşirib bölmaydi. Faqat özingiz tasdiqlay oladigan narsalar bor.
Material maʼlumot uçun bölib, sizning aniq vaziyatingiz böyiça yuridik maslahat hisoblanmaydi. Normalar va tariflar özgaradi — yuqoridagi birlamçi manba havolalari böyiça amaldagi tahrirni tekşiring. Sizning holatingizni baholaş uçun ariza qoldiring.