Kadrlar hujjatlari auditi, qonuniy işdan böşatiş va qisqartiriş, muddatli şartnomalar hamda sudda iş beruvçini himoya qiliş.
Özbekistonda noqonuniy işdan böşatganlik uçun iş beruvçiga nima tahdid soladi?
Özbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 174-moddasi böyiça bir vaqtning özida uçta oqibat yuzaga keladi: xodim avvalgi işiga tiklanadi, iş beruvçi majburiy progulning butun vaqti uçun haq tölaydi va maʼnaviy zarar uçun kompensatsiya tölaydi. Köpinça işdan böşatiş asos yöqligi uçun emas, balki tartib buzilgani uçun noqonuniy deb topiladi: intizomiy jazo qöllaşdan oldin iş beruvçi xodimdan yozma tuşuntiriş talab qilişi va jazoni nojöya xatti-harakat aniqlangan kundan boşlab bir oydan keçiktirmay qöllaşi şart. Alohida qoida sifatida qonun mehnat şartnomasini iş beruvçi taşabbusi bilan vaqtinça mehnatga layoqatsizlik, taʼtillar va xizmat safari davrida bekor qilişni taqiqlaydi.
Bular mavhum xavflar emas, balki bitimlar buziladigan va davlat organlarining qarorlari sizning foydangizga çiqmaydigan real stsenariylar.
Avvalgi lavozimga tiklaş, majburiy progulning butun vaqti uçun haq tölaş va maʼnaviy zarar uçun kompensatsiya — ustiga xodim yana ştatda.
Tipik xato: Jazo qöllaşdan oldin yozma tuşuntiriş talab qilinmagan yoki nojöya xatti-harakat aniqlangan kundan boşlanadigan bir oylik muddat ötkazib yuborilgan. Asos mustahkam bölişi mumkin, tartib esa yutqazilgan böladi.
Har bir uzaytirmaslik işga tiklaş va majburiy progul bilan birga noqonuniy işdan böşatişga aylanadi. Bir neça önlab xodimli ştatda bu yakka nizo emas, tizimli xavf.
Tipik xato: Muddatli şartnoma kodeksda nazarda tutilgan asossiz tuzilgan. Bunday şartnoma nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi; muddatli şartnomalarning umumiy muddati oşib ketişi ham xuddi şu natijani beradi.
Işdan böşatiş nafaqasi iş stajiga qarab ortadi va örtaça oylik iş haqining ikki yuz foiziga yetadi, ustiga ogohlantiriş muddati buzilgani uçun tölovlar qöşiladi.
Tipik xato: Kamida ikki oy oldin yozma ravişda imzo qöydirib ogohlantirilmagan va mavjud boşqa işga ötkaziş taklif qilinmagan. Qisqartiriş — bu rahbarning qarori emas, tartib-taomil.
Asos qançalik puxta bölişidan qatʼi nazar, işdan böşatiş bekor qilinadi.
Tipik xato: Buyruq sanasida xodimning holati tekşirilmagan. Qonun mehnatga layoqatsizlik, taʼtillar va xizmat safari davrida şartnomani iş beruvçi taşabbusi bilan bekor qilişni töğridan-töğri taqiqlaydi.
Har qanday mehnat nizosi dalilsiz nizoga aylanadi: iş beruvçida na buyruqlar, na taniştiriş varaqalari, na tartib-taomil hujjatlari bor.
Tipik xato: Kadrlarni «bor-yöğiga qarab» yuritadilar: şartnoma bor, qolgani yöq. Vaholanki, mehnat şartnomasini tuziş, özgartiriş va bekor qiliş davlat axborot tizimida majburiy röyxatdan ötkazilişi lozim.
Buyruq va şartnomalardagi ifodalar endi mavjud bölmagan normalarga havola qiladi va xodim vakili birinçi navbatda şundan foydalanadi.
Tipik xato: Amaldagi Mehnat kodeksi 2022-yilda tasdiqlangani, 1995-yilgi kodeks esa öz kuçini yöqotgani hisobga olinmagan. Bekor qiliş asoslari ham, tartib-taomillar ham özgargan.
Şartnomalar, buyruqlar, lokal hujjatlar, taniştiriş varaqalari va davlat tizimidagi röyxatdan ötkaziş — nima bor, nima yöq va nima kodeksga zid.
Muddatli şartnomalarni asoslar nuqtai nazaridan tahlil qilamiz va ularni nizoga bardoş beradigan holatga keltiramiz.
Tartib-taomilni bosqiçma-bosqiç yuritamiz: asos, tuşuntiriş, muddatlar, buyruq va hisob-kitob — qaror sudda bekor qilinmasligi uçun.
Imzo qöydirib ogohlantiriş, ötkaziş taklifi, işdan böşatiş nafaqasini hisoblaş va navbat — tartib-taomil töliq holda.
Iş beruvçi nomidan vakillik, işga tiklaş va majburiy progul talablari bilan işlaş.
Çet ellik xodimlar va rahbarlar uçun ruxsat hujjatlari hamda ularning amal qiliş muddatlarini nazorat qiliş.
Şartnoma va buyruqlarni tanlama böyiça körib çiqamiz: tizimli xato odatda birinçi beşta şaxsiy işdayoq körinadi.
Buzilişlarni hozir bartaraf etiladiganlarga va allaqaçon nizo xavfini yuzaga keltirganlarga ajratamiz hamda ustuvorliklarni belgilaymiz.
Şartnomalar, lokal hujjatlar, buyruqlar, taniştiriş varaqalari va röyxatdan ötkaziş — kadrlar xizmatini öqitiş bilan birga.
Murakkab işdan böşatiş va qisqartirişlarni yuritamiz, nizolarda va tekşiruvlarda himoya qilamiz.
Har bir band — birlamçi manbaga havola bilan, toki siz uni özingiz tekşira olasiz.
Özbekiston Respublikasining amaldagi Mehnat kodeksi 2022-yil 28-oktabrdagi O‘RQ-798-son qonun bilan tasdiqlangan; 1995-yilgi Mehnat kodeksini tasdiqlaş töğrisidagi avvalgi qonun öz kuçini yöqotgan deb topilgan.
lex.uz — O‘RQ-798Mehnat şartnomasi yo nomuayyan muddatga, yo uç yildan oşmaydigan muayyan muddatga tuziladi; şartnomada muddat körsatilmagan bölsa, şartnoma nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi (Mehnat kodeksining 110-moddasi).
lex.uz — MKning 110-moddasiKodeksda nazarda tutilgan asoslar bölmaganda tuzilgan muddatli mehnat şartnomasi nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi (Mehnat kodeksining 111-moddasi).
lex.uz — MKning 111-moddasiMehnat şartnomasini iş beruvçi taşabbusi bilan asosli bekor qiliş sabablari Mehnat kodeksi 161-moddasining ikkinçi qismida sanab ötilgan bölib, ular taşkilotning tugatilişi hamda xodimlar soni yoki ştatning özgarişini öz içiga oladi.
lex.uz — MKning 161-moddasiTugatişda, xodimlar soni yoki ştat özgarganda iş beruvçi xodimni kamida ikki oy oldin yozma ravişda imzo qöydirib ogohlantirişi şart (Mehnat kodeksining 165-moddasi).
lex.uz — MKning 165-moddasiIşdan böşatiş nafaqasining eng kam miqdori uşbu iş beruvçidagi iş stajiga boğliq va staj ortişi bilan köpayadi (Mehnat kodeksi 173-moddasining 3-qismi).
lex.uz — MKning 173-moddasiMehnat şartnomasi noqonuniy bekor qilinganda xodim avvalgi işiga tiklanadi, bunda majburiy progul vaqti uçun haq tölaş va maʼnaviy zarar uçun kompensatsiya tölaş majburiydir (Mehnat kodeksining 174-moddasi).
lex.uz — MKning 174-moddasiMehnat şartnomasini iş beruvçi taşabbusi bilan bekor qiliş vaqtinça mehnatga layoqatsizlik davrida, xodim qonun hujjatlarida nazarda tutilgan taʼtillarda va xizmat safarida bölgan davrda taqiqlanadi (Mehnat kodeksining 163-moddasi).
lex.uz — MKning 163-moddasiIntizomiy jazo qöllaşdan oldin iş beruvçi xodimdan yozma tuşuntiriş talab qilişi şart, jazo esa nojöya xatti-harakat aniqlangan kundan boşlab bir oydan keçiktirmay qöllaniladi (Mehnat kodeksining 313, 314-moddalari).
lex.uz — MKning 313, 314-moddalariMehnat şartnomasini tuziş va bekor qiliş, şuningdek unga özgartirişlar kiritiş davlat axborot majmuasida majburiy röyxatdan ötkazilişi lozim (Mehnat kodeksining 109-moddasi).
lex.uz — MKning 109-moddasi| Nimani soliştiramiz | Muddatli | Nomuayyan muddatli |
|---|---|---|
| Qaçon yöl qöyiladi | Faqat kodeksda nazarda tutilgan asos bölganda | Doimo |
| Eng köp muddat | Uç yildan oşmasligi kerak; umumiy muddat oşib ketsa, şartnoma nomuayyan muddatliga aylanadi | Çeklanmagan |
| Asos bölmasa | Nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi | — |
| Iş beruvçiga nima beradi | Asos bölmasa — heç narsa: uzaytirmaslik noqonuniy işdan böşatişga aylanadi | Muddatlar va tölovlarga rioya qilgan holda bekor qilişning tuşunarli tartibini |
Muddatli şartnoma — moslaşuvçanlik vositasi emas, balki asoslarning yopiq röyxatiga ega istisno. Butun jamoani «oson xayrlaşiş uçun» bir yillik şartnomalarga ötkazgan kompaniyalar aynan teskari natijani oladi: nomuayyan muddatli munosabatlar va ketma-ket yutqazilgan işlar.
Vaziyatingizni tahlil qilamiz, nimani real qiliş mumkinligini va qanday muddatda ekanini aytamiz, hajmni tuşunganimizdan keyin esa narxni aytamiz. Busiz har qanday raqam töqima bölardi.
Avval yurist bilan maslahatlaşmoqçimisiz?
60 daqiqalik maslahat — 300 000 söm, oldindan tölov bilan. Xizmatga buyurtma bersangiz, bu summa uning narxiga hisoblanadi.
Maslahatga yozilişBu yerda şarhlar va keyslar yöq: ularni tekşirib bölmaydi. Faqat siz özingiz tasdiqlay oladigan narsalar bor.
Material maʼlumot uçun bölib, sizning aniq holatingiz böyiça yuridik maslahat hisoblanmaydi. Normalar va tariflar özgaradi — yuqoridagi birlamçi manbalarga havolalar orqali amaldagi tahrirni tekşiring. Holatingizni baholaş uçun ariza qoldiring.