Kadrlar hujjatlari auditi, qonuniy ishdan bo‘shatish va qisqartirish, muddatli shartnomalar hamda sudda ish beruvchini himoya qilish.
O‘zbekistonda noqonuniy ishdan bo‘shatganlik uchun ish beruvchiga nima tahdid soladi?
O‘zbekiston Respublikasi Mehnat kodeksining 174-moddasi bo‘yicha bir vaqtning o‘zida uchta oqibat yuzaga keladi: xodim avvalgi ishiga tiklanadi, ish beruvchi majburiy progulning butun vaqti uchun haq to‘laydi va ma'naviy zarar uchun kompensatsiya to‘laydi. Ko‘pincha ishdan bo‘shatish asos yo‘qligi uchun emas, balki tartib buzilgani uchun noqonuniy deb topiladi: intizomiy jazo qo‘llashdan oldin ish beruvchi xodimdan yozma tushuntirish talab qilishi va jazoni nojo‘ya xatti-harakat aniqlangan kundan boshlab bir oydan kechiktirmay qo‘llashi shart. Alohida qoida sifatida qonun mehnat shartnomasini ish beruvchi tashabbusi bilan vaqtincha mehnatga layoqatsizlik, ta'tillar va xizmat safari davrida bekor qilishni taqiqlaydi.
Bular mavhum xavflar emas, balki bitimlar buziladigan va davlat organlarining qarorlari sizning foydangizga chiqmaydigan real stsenariylar.
Avvalgi lavozimga tiklash, majburiy progulning butun vaqti uchun haq to‘lash va ma'naviy zarar uchun kompensatsiya — ustiga xodim yana shtatda.
Tipik xato: Jazo qo‘llashdan oldin yozma tushuntirish talab qilinmagan yoki nojo‘ya xatti-harakat aniqlangan kundan boshlanadigan bir oylik muddat o‘tkazib yuborilgan. Asos mustahkam bo‘lishi mumkin, tartib esa yutqazilgan bo‘ladi.
Har bir uzaytirmaslik ishga tiklash va majburiy progul bilan birga noqonuniy ishdan bo‘shatishga aylanadi. Bir necha o‘nlab xodimli shtatda bu yakka nizo emas, tizimli xavf.
Tipik xato: Muddatli shartnoma kodeksda nazarda tutilgan asossiz tuzilgan. Bunday shartnoma nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi; muddatli shartnomalarning umumiy muddati oshib ketishi ham xuddi shu natijani beradi.
Ishdan bo‘shatish nafaqasi ish stajiga qarab ortadi va o‘rtacha oylik ish haqining ikki yuz foiziga yetadi, ustiga ogohlantirish muddati buzilgani uchun to‘lovlar qo‘shiladi.
Tipik xato: Kamida ikki oy oldin yozma ravishda imzo qo‘ydirib ogohlantirilmagan va mavjud boshqa ishga o‘tkazish taklif qilinmagan. Qisqartirish — bu rahbarning qarori emas, tartib-taomil.
Asos qanchalik puxta bo‘lishidan qat'i nazar, ishdan bo‘shatish bekor qilinadi.
Tipik xato: Buyruq sanasida xodimning holati tekshirilmagan. Qonun mehnatga layoqatsizlik, ta'tillar va xizmat safari davrida shartnomani ish beruvchi tashabbusi bilan bekor qilishni to‘g‘ridan-to‘g‘ri taqiqlaydi.
Har qanday mehnat nizosi dalilsiz nizoga aylanadi: ish beruvchida na buyruqlar, na tanishtirish varaqalari, na tartib-taomil hujjatlari bor.
Tipik xato: Kadrlarni «bor-yo‘g‘iga qarab» yuritadilar: shartnoma bor, qolgani yo‘q. Vaholanki, mehnat shartnomasini tuzish, o‘zgartirish va bekor qilish davlat axborot tizimida majburiy ro‘yxatdan o‘tkazilishi lozim.
Buyruq va shartnomalardagi ifodalar endi mavjud bo‘lmagan normalarga havola qiladi va xodim vakili birinchi navbatda shundan foydalanadi.
Tipik xato: Amaldagi Mehnat kodeksi 2022-yilda tasdiqlangani, 1995-yilgi kodeks esa o‘z kuchini yo‘qotgani hisobga olinmagan. Bekor qilish asoslari ham, tartib-taomillar ham o‘zgargan.
Shartnomalar, buyruqlar, lokal hujjatlar, tanishtirish varaqalari va davlat tizimidagi ro‘yxatdan o‘tkazish — nima bor, nima yo‘q va nima kodeksga zid.
Muddatli shartnomalarni asoslar nuqtai nazaridan tahlil qilamiz va ularni nizoga bardosh beradigan holatga keltiramiz.
Tartib-taomilni bosqichma-bosqich yuritamiz: asos, tushuntirish, muddatlar, buyruq va hisob-kitob — qaror sudda bekor qilinmasligi uchun.
Imzo qo‘ydirib ogohlantirish, o‘tkazish taklifi, ishdan bo‘shatish nafaqasini hisoblash va navbat — tartib-taomil to‘liq holda.
Ish beruvchi nomidan vakillik, ishga tiklash va majburiy progul talablari bilan ishlash.
Chet ellik xodimlar va rahbarlar uchun ruxsat hujjatlari hamda ularning amal qilish muddatlarini nazorat qilish.
Shartnoma va buyruqlarni tanlama bo‘yicha ko‘rib chiqamiz: tizimli xato odatda birinchi beshta shaxsiy ishdayoq ko‘rinadi.
Buzilishlarni hozir bartaraf etiladiganlarga va allaqachon nizo xavfini yuzaga keltirganlarga ajratamiz hamda ustuvorliklarni belgilaymiz.
Shartnomalar, lokal hujjatlar, buyruqlar, tanishtirish varaqalari va ro‘yxatdan o‘tkazish — kadrlar xizmatini o‘qitish bilan birga.
Murakkab ishdan bo‘shatish va qisqartirishlarni yuritamiz, nizolarda va tekshiruvlarda himoya qilamiz.
Har bir band — birlamchi manbaga havola bilan, toki siz uni o‘zingiz tekshira olasiz.
O‘zbekiston Respublikasining amaldagi Mehnat kodeksi 2022-yil 28-oktabrdagi O‘RQ-798-son qonun bilan tasdiqlangan; 1995-yilgi Mehnat kodeksini tasdiqlash to‘g‘risidagi avvalgi qonun o‘z kuchini yo‘qotgan deb topilgan.
lex.uz — O‘RQ-798Mehnat shartnomasi yo nomuayyan muddatga, yo uch yildan oshmaydigan muayyan muddatga tuziladi; shartnomada muddat ko‘rsatilmagan bo‘lsa, shartnoma nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi (Mehnat kodeksining 110-moddasi).
lex.uz — MKning 110-moddasiKodeksda nazarda tutilgan asoslar bo‘lmaganda tuzilgan muddatli mehnat shartnomasi nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi (Mehnat kodeksining 111-moddasi).
lex.uz — MKning 111-moddasiMehnat shartnomasini ish beruvchi tashabbusi bilan asosli bekor qilish sabablari Mehnat kodeksi 161-moddasining ikkinchi qismida sanab o‘tilgan bo‘lib, ular tashkilotning tugatilishi hamda xodimlar soni yoki shtatning o‘zgarishini o‘z ichiga oladi.
lex.uz — MKning 161-moddasiTugatishda, xodimlar soni yoki shtat o‘zgarganda ish beruvchi xodimni kamida ikki oy oldin yozma ravishda imzo qo‘ydirib ogohlantirishi shart (Mehnat kodeksining 165-moddasi).
lex.uz — MKning 165-moddasiIshdan bo‘shatish nafaqasining eng kam miqdori ushbu ish beruvchidagi ish stajiga bog‘liq va staj ortishi bilan ko‘payadi (Mehnat kodeksi 173-moddasining 3-qismi).
lex.uz — MKning 173-moddasiMehnat shartnomasi noqonuniy bekor qilinganda xodim avvalgi ishiga tiklanadi, bunda majburiy progul vaqti uchun haq to‘lash va ma'naviy zarar uchun kompensatsiya to‘lash majburiydir (Mehnat kodeksining 174-moddasi).
lex.uz — MKning 174-moddasiMehnat shartnomasini ish beruvchi tashabbusi bilan bekor qilish vaqtincha mehnatga layoqatsizlik davrida, xodim qonun hujjatlarida nazarda tutilgan ta'tillarda va xizmat safarida bo‘lgan davrda taqiqlanadi (Mehnat kodeksining 163-moddasi).
lex.uz — MKning 163-moddasiIntizomiy jazo qo‘llashdan oldin ish beruvchi xodimdan yozma tushuntirish talab qilishi shart, jazo esa nojo‘ya xatti-harakat aniqlangan kundan boshlab bir oydan kechiktirmay qo‘llaniladi (Mehnat kodeksining 313, 314-moddalari).
lex.uz — MKning 313, 314-moddalariMehnat shartnomasini tuzish va bekor qilish, shuningdek unga o‘zgartirishlar kiritish davlat axborot majmuasida majburiy ro‘yxatdan o‘tkazilishi lozim (Mehnat kodeksining 109-moddasi).
lex.uz — MKning 109-moddasi| Nimani solishtiramiz | Muddatli | Nomuayyan muddatli |
|---|---|---|
| Qachon yo‘l qo‘yiladi | Faqat kodeksda nazarda tutilgan asos bo‘lganda | Doimo |
| Eng ko‘p muddat | Uch yildan oshmasligi kerak; umumiy muddat oshib ketsa, shartnoma nomuayyan muddatliga aylanadi | Cheklanmagan |
| Asos bo‘lmasa | Nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi | — |
| Ish beruvchiga nima beradi | Asos bo‘lmasa — hech narsa: uzaytirmaslik noqonuniy ishdan bo‘shatishga aylanadi | Muddatlar va to‘lovlarga rioya qilgan holda bekor qilishning tushunarli tartibini |
Muddatli shartnoma — moslashuvchanlik vositasi emas, balki asoslarning yopiq ro‘yxatiga ega istisno. Butun jamoani «oson xayrlashish uchun» bir yillik shartnomalarga o‘tkazgan kompaniyalar aynan teskari natijani oladi: nomuayyan muddatli munosabatlar va ketma-ket yutqazilgan ishlar.
Vaziyatingizni tahlil qilamiz, nimani real qilish mumkinligini va qanday muddatda ekanini aytamiz, hajmni tushunganimizdan keyin esa narxni aytamiz. Busiz har qanday raqam to‘qima bo‘lardi.
Консультация по задаче — бесплатно. Стоимость работы называем после того, как поймём объём.
Bu yerda sharhlar va keyslar yo‘q: ularni tekshirib bo‘lmaydi. Faqat siz o‘zingiz tasdiqlay oladigan narsalar bor.
Material ma'lumot uchun bo‘lib, sizning aniq holatingiz bo‘yicha yuridik maslahat hisoblanmaydi. Normalar va tariflar o‘zgaradi — yuqoridagi birlamchi manbalarga havolalar orqali amaldagi tahrirni tekshiring. Holatingizni baholash uchun ariza qoldiring.